Shabdakalpadruma 13.p1

13.p1

śaktiviṣayakapuṣpāṇi yathā, —
“atha puṣpaṃ pravakṣyāmi karmmayoge maheśvari
agṇañca parayā bhaktyā yathoktaṃ brahmaṇā purā
kamale karavīre dve kusumbhe tūlathodvayam
jātyaśoka ketakī he kumārīcampakotpalam
kundamandārapunnāgapāṭalā nāgacampakam
khāravadhaṃ karṇikāraṃ pāvakau navamallikā
saugandhikaṃ sakorañca palāśāmrokavalkalaḥ
sinduvāro hyapāmārgavāpulīkañca kāmajam
vyāghracailaṃ damanakaṃ maruvakaṃ tataḥ param
lavaṅgaṃ jalakarpūraṃ tagarañca tathā tathā
śriyapuṣpaṃ doṣapuṣpaṃ kāmarājaṃ suketakam
anyāni vanapuṣyāṇi jalajasthalajāni ca
girijāni deśajāni nānāpuṣpāṇyataḥ param||”
iti prapañcasāraḥ
śaktigrāhakaḥ, puṃ, vyākaraṇopamānādiḥ | śaktigrahoktā ca | śaktiṃ grāhayati gṛhṇāti vā
ityarthe ṇijantāṇṇyantādvāṇaurkapratyayena
niṣpannaścetat
śaktiparṇī, puṃ, sampraparṇavṛkṣaḥ | iti jaṭādharaḥ
asya guṇāḥ
“yavānāṃ śaktavo rūkṣā lekhanā vahnivarddhanāḥ
vātalāḥ kaphapittaghnā vātavarcco'nulomanāḥ
dhānāsaṃjñāstu te'tīva durjarā lekhanāḥ smṛtāḥ
gurvvī piṇḍīkṛtāścarṣa laghuī saiva viparyayāt
śaktūnāmāśu jīyyaita mṛdutvādavalehikā ||”
iti rājavallabhaḥ
atha śaktavaḥ
“dhānyāni bhrāṣṭrabhraṣṭāni yantrapiṣṭāni śaktavaḥ |”
tatra yavaśaktavaḥ
“yavajāḥ śaktavaḥ śītā dīpamā laghavaḥ sarāḥ
kaphapittaharā rūkṣā lekhanāśca prakīrttitāḥ
te pītā baladā dṛṣṭyā dṛ̍ṃhaṇā bhedanāstathā
tarpaṇā madhurā rūkṣāḥ pariṇāme valāvahāḥ
kaphapittaśramakṣuttaḍvayanetrāmayāpahāḥ
praśastā gharmadāheṣuvyāyāmārtaśarīriṇām ||”
atha caṇakayavaśaktavaḥ
“nistṛṣeṇayavenaṣṭeścūrṇā prokta yavaiḥ kṛtāḥ
śaktavaḥ śarkarāsarpiḥyuktā gokṣīrapūjitāḥ ||”
atha śāliśaktavaḥ
“śaktavaḥ śālisaṃbhūtā vahnidā laghavo himāḥ
madhurā grāhiṇo rūkṣāḥ pathyāśca balaśukradāḥ
na śuṣkā na radairikṣastā na niśāyāṃ na vā bahūn
na jalāntaritān na dviḥ śaktūndyānna kevalān
pṛthakpānaṃ punarnanaṃ sārmidhaṃ payasā niśi
dantacchedanamusṛṣṭa satra śaktupu varjayet ||”