Shabdakalpadruma 147.2
Śabdakalpadruma 147.2
- Language
- Sanskrit
147.2
17
“tasyābhavat sūnurudāraśīlaḥ
śilaḥ śilāpaṭṭaviśālavakṣāḥ ||”)
śilagarbhajaḥ, puṃ, pāṣāṇabhedakaḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ
śilā, strī, pāṣāṇaḥ | ( yathā, manau
147.2.p1
204
“go'śvoṣṭrayānaprāsādastastareṣu kaṭeṣu ca
āsīta guruṇā sārddhaṃ śilāphalakanauṣu ca ||”)
dārvyāghaṭitadāru | ityamaraḥ || stambhaśīrṣam
manaḥśilā | iti medinī || karpūraḥ | iti
rājanirghaṇṭaḥ
śilākarṇo, strī, ( śilaiva karṇaḥ koṇo yasyāḥ
ṅīṣ |) śallakīvṛkṣaḥ | iti śabdacandrikā
śilākuṭṭakaḥ, puṃ, ( śilāṃ kuṭṭayati dārayatīti
kuṭṭa + ṇvul | ) ṭaṅkaḥ | iti śabdaratnāvalī
śilājaṃ, klī, ( śilāyā jāyate iti | jana +
ḍaḥ |) śaileyam | iti śabdacandrikā || loham
iti rājanirghaṇṭaḥ
śilājatu, klī, ( śilāyā jatu | ) parvvatajātopadhātuviśeṣaḥ | śilājit iti hindībhāṣā
tatparyyāyaḥ | gaireyam 2 aśmajam 3 girijam 4
aśmajatu 5 | ityamaraḥ || śilājam 6 adrijam
7 śailam 8 adrijam 6 | iti ratnamālā
śaileyam 10 śītapuṣpakam 11 | iti śabdacandrikā || śilāvyādhiḥ 12 | iti trikāṇḍaśeṣaḥ || aśmottham 13 aśmalākṣā 14 aśmajatukam 15 jalasnukam 16 | asya guṇāḥ
tiktatvam | kaṭutvam | uṣṇatvam | rasāyanatvam
mehonmādāpasmāraśophakuṣṭhāpasmāranāśicaṃ ca
iti rājanirghaṇṭaḥ || api ca | śarkarāsarvvarogaharatvam | yogavāhitvam | aśmavyaśmītakatvañca | iti rājavallabhaḥ || aśyotpattināmalakṣaṇaguṇāḥ
“nidāghe gharmmasantaptā dhātusāraṃ dharādharāḥ
niryyāsavat pramuñcanti tacchilājatu kīrttitam
sauvarṇaṃ rājataṃ tāmraṃ āyasaṃ taccaturvidham
śilājaladrijatu ca śailaniryyāsa ityapi
gaireyamaśmajañcāpi girijaṃ śailadhātujam
śilājaṃ kaṭutiktoṣṇaṃ kaṭupākaṃ rasāyanam
chedi yogavahaṃ hanti kaphamedāśmaśarkarāḥ
mūtrakṛcchraṃ kṣayaṃ śvāsaṃ vātāsrāpāṃsi
pāṇḍutām
apasmāraṃ tathonmādaṃ śothakuṣṭhodarakrimīn
sauvarṇantu japāpuṣpavarṇaṃ bhavati tadrasāt
madhuraṃ kaṭutiktantu śītalaṃ kaṭupāki ca
rājataṃ pāṇḍuraṃ śītaṃ kaṭukaṃ svādupāki ca
tāmraṃ mayūrakaṇṭhābhaṃ tattiktaṃ lavaṇaṃ bhavet
vipāke kaṭukaṃ śītaṃ sarvvaśreṣṭhamudāhṛtam ||”
147.2.p2
iti bhāvaprakāśaḥ