Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 151.25

Śabdakalpadruma 151.25

Language
Sanskrit

Contents

151.25

28 | iti
paḥ vṛkṣaśca |) kalādikaṃ karma | ityamaraḥ
hunara iti pārasīkabhāṣā | kārigarī iti
hindībhāṣā || vātsyāyanoktanṛtyagītavādyādicatuḥṣaṣṭiḥ bāhyakriyāḥ tathā āliṅganacumbanādicatuḥṣaṣṭiḥ abhyantarakriyāḥ kalāḥ
ādinā svarṇakārādikārukarmaṇyahaḥ| etat
sarvvaṃ śilpaṃ kathyate | iti taṭṭīkāyāṃ bharataḥ
(yathā, kathāsaritsāgare

151.25.p1.1

175
“te tannirūpya jagadurnedṛśo deva śakyate
aparaḥ karttumetaddhi divyaṃ śilpaṃ na mānuṣam ||”)
sudaḥ | iti medinī
śilpaśā
pūrvvā'gnerbhittikhātaṃ yamasukhe khātaṃ śive
kārayet
śaurye paścimage ca vahnikhananaṃ saumye khanennairṛte
dakṣiṇakoṇe pūrvvavibhāge pūjanapūrvvaṃ śilā
samarpyā
sthāpyā śeṣaśilā dakṣiṇataḥ sambhāḥ samarpyā
vidhānena ||”
vallakṣaṇaṃyathā
“khanaṃ bhittiśilābhyāsaṃ stambhāropaṇaṃ tathā
pūrvvadakṣigāmūrddhe kuryyādityāha kāśyapaḥ ||”
nāradaḥ
“naṃbhasyādiṣu māseṣu triṣu triṣu yathākramam
pūrvādikadiksthi rīvāmapārśvāgrāyāṃ pradkṣiṇam ||”
vāstuśāstre'pyuktam
“vāstoḥ śirasi pṛcche ca vāmakukṣau ca pṛṣṭhataḥ
āyuḥkāmaḥ khanennaiva dakṣakukṣau khaniḥ śubhā
bhittermūlaṃ sthāpanīyaṃ jalāmtaṃ
pāṣāṇai rvā ceṣṭakaiḥ sannarbhaṃga
śīrye śuklo lepaśodhyādhikā vā
sanmiśrairvāḥ pādhīnā'rddhahastaiḥ
bhavanapurasurāṇāṃ khananau pūrvvasaktaḥ
kathita iha pṛthivyāḥ śodhane'pi dvitīyaḥ
tadanu sukhaniveśe stambhasaṃropaṇo syādbhavamavavanakāle pañcadhā vāstuyajñaḥ
dṛṣṭvā dumbhavakaṇṭakāśca phalinaśchāyā gṛhād
dūrataḥ
śaste campakapāṭake ca kadalī jāto tathā
ketakī
yāmādrddhaṃ prameśadṛṣṭasurajā cchāyāna śastā gṛhe
pārśve kasya hareravīśapurato jainānucaṇḍāḥ
kvacit
sa duṣṭadṛṣṭyā draviṇasya nāśaṃ
kurvvanti te kaṣṭakino'ribhotim
prajāvināśaṃ phalinaḥ samīpe
gṛhasya vandhyāṃ kadalītanūjāḥ
duṣṭo bhūtasamāśvito'pi viṭapo nocchidyate
yattitaḥ
taddoṣaghnośca śamīmaśokabakulo punnāgasampampakau
drākṣāpuṣpaka maṇḍapañca tilakān lakṣmāṃ vapedvāṅgimīṃ

151.25.p1.2

saumyādeḥ śubhadau kapotavaṭavāḍḍimbarāśvatthakau
utsaṅganāmābhimukhaḥ praveśaḥ
syāt pṛṣṭhabhaṅgo bhavanasya pṛṣṭhāt
vināprabhaituḥ kathito'pasavyaḥ
saśyā praśasto bhavane'khile'sau
prārveśaḥ pratikāyako varuṇādvikhau bhavet
khadiggo
vāmāvartta udāhṛto yamasukhi'sau honabāhurbudhaiḥ
śilpaśā
tasmādbhūtamabhūcca bhītijananaṃ dyāvāpṛthivyāṃ
mahat
taddevai rabhasā vigṛhya nihitaṃ bhūmāvadhovakrakaṃ
devānāṃ rasagācca vāstu puruṣastenaiva pūjyo budhaiḥ
prāsāde bhavane tar̤āgakhanane kūpe ca vāpauvane
śrīṇoddhārapure ca yāgabhavane prārambhanirvvapaṇe
vāstoḥ pūjanakaṃ sukhāya kathitaṃ pūjāṃ vinā
cānye
pādau rakṣasi kaṃ śive'ṅgikarayoḥ satyau ca
koṇādaya̍
cetrānnatitārthasthirihārśvanīyasyaikāṃśanobhāgasahasrayuktaḥ
sādhāraṇī'ṣṭāṣpadorapi teṣu
caikādhikāśītipadastathaiva
grāme bhūpatimandire ca nagare pūjyaścatuḥṣaṣṭikairekāśītipadaiḥ samastabhavane jīrṇo navāṃśāṃṅgakaiḥ
prāsāde'tha nṛnāṃśakaistu sakale pūjyastathā maṇḍape
kūpe ṣaṭsavacandrabhāgasahite 166 vāpautar̤āge
vanaṃ
īśo mūrdhni samāśritaḥ śravaṇayoḥ parjanyanāmā
ditarāpastasya gale tadaṃgrayugale prokto jayaścāditiḥ
uktāvaṃsamabhūdharo stanayuge syādāryyako dvi
paśvendrādisurāśca dakṣiṇasuje vāme ca nāmādayaḥ
sāvitraḥ savitā ca dakṣiṇakare vāme dvayaṃ rudratāṃ
mṛtyurmemagaṇastathoṣaviṣaye syānnābhidaśe (vadhiḥ
meruṃ prakṣajayau ca jānuyugale tau vahnirogau
smṛtau
pūṣṇo nanditayāśca sapta vibudhāḥ kalpyāḥ padau
pailakaḥ
īśastu parjanyajayeṃndrasūryyāḥ
satyo bhṛśākāśaka eva pūrvvaṃ
vahniśca pūṣā vitathābhidhāno

151.25.p1.3

gṛhakṣataḥ pretapatiḥ krameṇa
gandharvvabhṛṅgau mṛgapitṛsaṃjñau
davārahasyagrīvakapuṣpadantāḥ
jalādhinātho'pyasuraśca śeṣaḥ
sa pāpayakṣmāpi ca roganāgau
mukhyaśca bhallāṭakuberaśolāstathaiva vākto ditito'ditiśca
dvātriṃśadevaṃ kramano'rccanīyāstyodaśaiva tridaśāśca madhye
prāgaryyamā dakṣiṇato vivasvān
maitro'pare saumyadiśāmibhāga
pṛṣthvīdharo'sāvatha madhyato'pi
brahmā'rccanīyaḥ sakaleṣu madhye
āpāpavatso śivakoṇamadhye
sāvitrako'thau savitā tathaiva
koṇe mahendrandrajayau tṛtīye
rudro'bhile'tho'pi ca rudradāsaḥ
śilpaśā
aiśānabāstra carakī dvitīye
vidārikā pūtanikā tṛtīye
pāpābhidhā mārutakoṇake tu
pūjyāḥ surā uktavidhānatastu
brahmā vedapadastu tena samakā devāryyamāyāstamī
koṇeśrau dvipadāstathāṣṭamakataḥ koṇeśraubhāgāṃdu
badbhiḥ
śeṣā ekapadāḥ surāstu kathitā vedarnakaiḥ 64
2tho nava
brahmā ṣaṭpadino'thamādivibudhā īśādayaścaikaśaḥ
brahmā kalāṃśo vasuno'rdhabhāgāḥ
koṇeśva bāhye'pi ca sārddhabhāgāḥ
vidhātṛkoṇye dvipadāstathāṣṭau
śeṣāḥ surā ekapadāḥ śatāṃśe
brahmājināṃśa95 udinaḥ śivano'rdhabhāgāḥ
koṇeṣu sārddhapadago'pi tathaiva cārtho
śeṣā dvibhāgasamakā ravibhāgako'yaṃ
pūjyo rathāṅgajajavāhvanake'khyayatne
yatne trayodaśapade'pi pūjanīyastan pañcaviṃśatirajo daśamo'rdhamātrāḥ
koṇeṣvatho'maragaṇā vahnike kalāṃśā
bhadre'gnikaṃ ravivibhāgapare dvibhāgāḥ
dvātriṃśat kamalāsano'rdhamamukhāḥ syuḥ suryyabhāgā kramāt
koṇeśranyeśsurā dvibhāgasahitā bāhyeṣu
sārddhaśakāḥ
aṣṭau rāmapadāḥ punadvipadakāḥ ṣaḍ bhāgino'ṣṭau
surāḥ
kṣetre ṣasravacandrabhāgasahite 166 syāddevatānāṃ
kramaḥ

151.25.p1.4

vedāṃśo vidhirardhamaprabhatayaścandrā navasradvake
koṇeśrva 55padārdvagāḥ parasurāḥ ṣaḍ bhāgahīne
pade
vāsttorgandhayugāṃśa 46 evamapunāśromcaiścatuḥṣaṣṭikai
śvastraiḥ sūtramitāna sudhīḥ paricaredviṇotsulāḥ
stambhakān
rekhādvayaṃ koṇagataṃ vidheyamaṃtrāntareṇaiva tu karṇasūtrāt
yadaṣṭasūtreḥ kathitaṃ tu padmaṃ
tathodbhanātta svābhidhanapraśāsraḥ
proktaṃ catustriṃśatilāṅgulaṃ yat
pādārddhagaṃ svāstikadaṃ prayāyāḥ
ṣaḍbhistu sūtrebhairakhāya varjaṃ
koṇeṣu cinnūlaśca śilopadhāya
parokṣa bhūmomavasecaryantāṃ
supadmagandhena tato vilepyā
rekhā suvarṇana maṇiśravālaiḥ
piśācatatve'pi punastadūhrddhaṃ
dvātriṃśadaṃśāḥ pṛthuce ca dairghyaṃ
koṇeṣu varjyā jinasaṃkhya 23 bhāgāḥ
śilpaśā
śatayugadānāṃ kathitaṃ sadusraṃ
kṣetraśca sarvottamameva vāstoḥ
madhye brahmā pūjanīyaḥ śatāṃśestvāriṃgadbhiḥ padaibdhāhyavīthau
proktā devā arṣamādyā aprotyā
madhye koṇeśrau śataṃ cāṣṭaṣaṣṭyā
koṇeśrayo naṣṭapadaiḥ surāśca
śeṣāśca bāhye bahubhāginaśca
vīthau ca bāhye ravibhāgayuktaṃ
śataṃ padānāṃ kathitaṃ sunītneḥ
durgapratiṣṭhāviṣaye niveśe
tathā mahācautsu ca koṭicome
mero ca rāṣṭrocapi jyeṣṭhaliṅge
vāstuḥ sahastreṇa padaiḥ prapūjyaḥ
citrekhalaṃ śaṅkaradikṣvibhāge
kuṇḍaṃ prakurvīta karato yugāsram
homaṃ prakuryyā śatamaprayuktaṃ
pratyekamaṣṭādhikaviṃśatiṃ vā
madhyādyadaṅgairdadhiśśarkarābhyāṃ
kṣagraustilairvātrighaverbavābhaiḥ
palāśadūrvāṅkuradugdhadravyairhomaṃ tadante surapūjanaśca
īśe ghṛtānnamapare sahatodanañca
dadyācchaśāya haritāmbarameva kūrmam
dadyāni piṣṭakamayaṃ kuliśaṃ surandre

151.25.p1.5

ghṛstaṃ vitānamuditaśca divākarasya
godhūmayuktaṃ ghṛtameva bhartre
matsyān bhṛśe śaṣkulimantarīce
bahvau sucaṃ pūṇi tathaiva lājā
dadyādṛdhammaṃ caśakodanañca
madhyannaśca gṛhacatāya yamano māṃsaudanaṃ dāpayet
gandharvvaṃ śatapadmamodanayutaṃ bhṛṅge'jacikāṃ tathā
proktā golajavā mṛgāya pitṛno deyāśca saktodakāḥ
paiṣṭaṃ sambhravaliṃ tathaiva vividhavṛkṣāśca dauvārike
sugrīvāya ca pūpakā gagavare śvetānnasūcaṃ payaḥ
padmaṃ vāruṇake surāpyasurake tailaṃ tilāḥ śoṣake
pāpākhye'pi ca pakvāmāṃsasahitaṃ rogāya sarvvauṣadhīḥ
gokṣīraṃ panine ca mukhya vibudhe kṣīrakhaṇḍabhaktaṃ
tathā
bhallāṭāya suvarṇakaṃ dhanapatau macchāvyadugdhaṃ tathā
śaktūn parvatake'ditestu lapikāṃ dadyādditau
pūrikām
saptoraṃ dadhikaṃ krameṇa vihitaṃ lāpāpavatse tathāyyaryyamṇe'ruṇacandanaśva payasā yuktā tathā
śarkarā
sāvitre'pi ca laḍaḍukāśca savituḥ pūpā gur̤ā
sadghṛtā
deyaṃ vātha vivasvate ghṛtayutaṃ dugdhaṃ tathā modakāḥ
indrāya kusumassagindrajayake deyaṃ tathā campakaṃ
maitre dugdhaghṛtaśca gugaluguyutī mantrāstathā vajrake
śilpaśā
tatrasiddhamamanvapi śamadāsī
sannannamālāṃ pṛthivīdharāya
payasvatīṃ gāmammataṃ ghaṭañca
dadyādvidhau svarṇamabho'bhileṣyaḥ
surābhyā māṃsaṃ vihitaṃ carakyai
tathaiva pītodanako vidāryyai
raktaudanaiḥ pūtanikārcanīyā !
matsyāsavenāpi tathaiva pāpāḥ
māṃsaṃ pakvaṃ pilipiñvāya tajjambhārthe vihitaṃ
śaṭhaḥ
khaḍgāya samvahirāyuktaṃ cāryyamūce diśi
pūrvādau
yaḥ pūjayedvāstumananyayuktā
na tasya duḥkhaṃ bhavanodda kiścit
jīvatyasau varṣaśataṃ sukhena

151.25.p1.6

svarge narastiṣṭhati kalpamekam ||”

151.25.p2

iti śrīchandogamakhajanaviracite vāstuśāstre rājavallabhe vāstutakṣaṇam 0 [adhyāyaḥ

Linked texts (2)