Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 166.p1

Śabdakalpadruma 166.p1

Language
Sanskrit

166.p1.1

pramāṇāntaraṃ vāmane 53 adhyāye mārkeṇḍeyapurāṇe devīmāhātmye raktabījavadhādhyāye ca
draṣṭavyam
[śivadrumaḥ, puṃ, (śivapriyo drumaḥ |) vilvavṛkṣaḥ
iti rājaninyaṇṭaḥ
[śivadiṣṭā, stro, (śivena diṣṭā tatpūjanānarhatvāt |) ketakī | iti rājaninyaṇṭaḥ
[śivadhātuḥ, puṃ, (śivasya dhātuḥ |) pāradam
pāradaṃ śivavīryyaṃ syāditi darśanāt | gohantamaṇiḥ | iti kecit
[śivanābhiḥ, puṃ, (śivasya nābhiriva |) śivaliṅgaviśeṣaḥ | yathā, —
“uttamaṃ madhyamadhamaṃ trividhaṃ liṅgamīritam
caturaṅgulasutuseṃdhaṃ ratnavaddiksamaprabham
uttamaṃ liṅgamākhyātaṃ munibhiḥ śāstrakovidaiḥ
tadarddhaṃ madhyamaṃ proktaṃ tadarddhamadhamaṃ smṛtam
śivanābhimayaṃ liṅgaṃ pratipūjya maharṣibhiḥ
śreṣṭhañca sarvvalaṅgebhyastasmāt pūrvvaṃ vidhānataḥ ||”
iti vīramitrodyaḥ
[śivapurī, strī, (śivasya purī | ) kāśī | iti
hemacandraḥ
[śivapriyaṃ, klī, (śivasya priyam |) rudrākṣam | iti rājaninyaṇṭaḥ || śivasya priyaṅgandhau,
ci
[śivapriyaḥ, puṃ, (śivasya priyaḥ | ) bakavṛkṣaḥ | iti
jaṭādharaḥ || sphaṭikaḥ | dhustūraḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ
[śivapriyā, strī, (śivasya priyā | ) durgā | iti
śabdamālā
śivamastakaḥ, puṃ, arjunavṛkṣaḥ| iti rājanighaṇṭaḥ
śivamallikā, strī, (śivapriyā mallikā|)
bakukaḥ| iti rājaninaghaṇṭaḥ
śivamallī, strī, (śivapriyā maklo|) vakavṛkṣaḥ
raktamaraḥ
śivarasaḥ, puṃ, trāhāt paryyaśitarasaḥ| tatparyyāyaḥ
aśoharukaḥ 2 | asya guṇāḥ | dīpanatvam
madhuratvam| gulmatvam | aśmadadāhaddalam| laghutarpaṇatvañca | iti rājaninaghaṇṭaḥ

166.p1.2

śivarātriḥ, strī, (śivapriyā rātriḥ|) śivacaturdaśī| yathā, kālamādhavīye skānde nāgarakhalam
“māghamāsasya śeṣe yā prathame phālgunasya ca
kṛṣṇā caturdaśī sā tu śivarātriḥ prakīrttitā||”
anekasyāmiśraimaughītyaphālgunīyatve mukhagauṇavṛttitthī aviruddhe| tatastu māghānantarā
caturdaśī śivarātriḥ tasyāmupavāsaḥ pradhānam
“na khānena na vastreṇa na dhūpena na cārccaya
tuṣyāmi na tathā puṣpairyathā tatropavāsataḥ ||”
iti prakṛtyokteḥ
skānde
“tato rātrau prakarttavyaṃ śivaprīṇanatatparaiḥ
praharaṃ praharaṃ snānaṃ pūjāñcaiva viśeṣataḥ ||”
atra vīkṣyā praharacatuṣṭayasādhyaṃ vrataṃ pratīyate
narasiṃhopātteṣuteśvara saṃhitāyām
“śaivo vā vaiṣṇavo vāpi yo vā syādanyapūjakaḥ
sarvvaṃ pūjāphalaṃ hanti śivarātrivahirmukhaḥ ||”
saṃvatsarapradīpe
“dugdhena prathamaṃ snānaṃ dadhnā caiva dvitīsake
tṛtīye ca tathājyena caturthe madhunā tathā ||”
īśānasaṃhitāyām
“māghe kṛṣṇacatuddaśyāṃ ravivāro yadā bhavet
bhaumo vāpi bhaveddevi karttavyaṃ vratamuttamam
śivayogasya yogena tadbhavaiḍubhabhottamam
śivarātrivrataṃ nāma sarvvapāpapraṇāśanam
ācāṇḍālamanuṣyāṇāṃ muktimuktipradāyakam ||”
nāgarakhaṇḍe
“upavāsaprabhāveṇa valādapi ca jāgarāt
śivarātrestathā tasya liṅgasyāpi prapūjayā
akṣayān labhate lokān śivasāyujyamāpnuyāt|”
pājhe
“varṣe varṣe mahādevaṃ naro nārī pativratā
śivarātrau mahādevaṃ kāmaṃ bhaktyā prapūjayet ||”
īśānasaṃhitāyām
“evameva vrataṃ kuryyāt prati saṃvatsaraṃ vratī
dvādaśābdikametaddhi caturviṃśābdikaṃ tathā
sarvvān kāmānavāpnoti pretya ceha ca mānavaḥ||”
hemādridhṛtā śrutiḥ

166.p1.3

“pradoṣavyāpinī grāhyā śivarātriścaturdaśī ||”
pradoṣamāha vallaḥ
“pradoṣo'stamayādūrdhvaṃ ghaṭikāiyamiṣyate ||”
ūrddhamamantaram | vāyupurāṇe
“trayodaśyastage sūryye catasraścāpi nār̤iṣu
bhūtaviddhā tu yā tatra śivarātrivratañcaret ||”•
īśānasaṃhitāyām
“māghe kṛṣṇacatuddeśyāmādidevo mahāniśi
śivaliṅgatayodbhūtaḥ koṭisūryyasamaprabhaḥ
tatkālavyāpinī grāhyā śivarātrivrate tithiḥ
arddharātrādadhaścorddhaṃ yuktā yatra caturdaśī
vyāptā sā dṛśyate yasyāṃ tasyāṃ kuryyādvrataṃ
naraḥ||”
atra
“mahāniśā dve ghaṭike rātrermadhyamayāmayoḥ ||”
iti devalokto mahāniśā grāhyā | ghaṭikā
ekadaṇḍaḥ | evañca yahine pradoṣaniśīthobhayavyāpinī caturdaśī taddine vrataṃ ubhayavyāptānugedhāt | kālamādhavīye'pyevam | etena
paradine ubhayavyāpitve'pi pūrvvadivasīyarātridvitīyayāmaprabhṛticaturdaśīsattve bahupraharavyāpi
tvena pūrvvadina eva vratamiti nirastam | yadā
tu pūrvvaniśīthamātravyāptiḥ paraiyuḥ pradoṣamātravyāptistadā pūrvvatraivavratam | pradhānakālavyāptānurodhāt
“pūrvvedyuraparaṃyuvva mahāniśi caturdaśī
vyāptā sā dṛśyate yasyāṃ tasyāṃ kuryyādvrataṃ
naraḥ||”
itīśānasaṃhitāvacanācca
etadviṣaya eva bhaviṣyapurāṇam
“arddharātrāta purastāttu jayāyogo bhavedyadi
pūrvvaviddhaiva karttavyā śivarātriḥ śivapriyeḥ ||”
viṣṇudharmottare
“jayantī śivarātriśca kārye bhadratrayānvite
kṛtvopavāsaṃ tithyantaṃ tadā kuryyācca pāraṇam ||”
tithyante pāraṇaṃ jayantīmātraparaṃ atra catuddeśyāmeva tat
“brahmāṇḍodaramadhye tu yāni tīrthāni santi vai
pūjitāni bhavantīha bhūtāyāṃ pāraṇe kṛte ||”
iti skāndāt

166.p1.4

“dinamānapramāṇeṇa yā tu rātrau caturdaśī
śivarātrimsu sā jñeyā catuddeśyāntu pāraṇam ||”
iti gautamīyācca
yadā tu pūrvvadine na niśīthavyāptiḥ paradine
pradoṣamātravyāpinī tadā parā grāhyā | pradoṣavyāpinīti prāguktatvāt nidhilakṣaṇavyāptitvācca | etadviṣaya eva liṅgapurāṇam
“śivarātrivrataṃ bhūtāṃ kāmaviddhāṃ vivarjayet
ekenaivopavāsena brahmahatyāṃ vyapohati ||”
atrāmmavāsyāyāmeva pāraṇam
“śivā ghorā tathā pretā sāvitrī ca caturdaśī
kuṅkayuktaiva karttavyā kuryyāmeva hi pāraṇam ||”
iti vacanāt
tadayaṃ saṃkṣepaḥ | yahine pradoṣaniśīthobhayavyāpinī caturdaśī taddine vratam | yadā tu pūrvvadā niśīthavyāpinī paredyuḥ pradoṣamātravyāpinī
tadā pūrvvedyurvratam| yadā tu na pūrvvedāniśīthavyāptiḥ paredyuḥ pradoṣavyāpinī tadā paradine
pāraṇantu parādane caturdaśīlābhe caturdaśyā | tadalābhe amāvaśyāyām | tatra prayogaḥ
prātarudaṅmukhaḥ san sadityuccāryya sūryyaḥ soma
iti paṭhitvā jalādīnādāya saṅkalpayet
“mameṇānana sarvvapāpakṣiyamaṃ bhaktimādaraḥ
śivarātrivrataṃ hyetata kariṣye'haṃ mahāphalam
nirvvighnamastu me cātra tvatprasādājjagatpate ||”
iti śivarahasyāt śivarātri ityādinā
niyamya
“caturdaśyāṃ nirāhāro bhūtvā śambho pare'hani
bhokṣye'haṃ muktimuktyarthaṃ śaraṇaṃ me bhaveśvara |”
iti garur̤apurāṇīyaṃ paṭhet
rātrau prathamaprahare pratiṣṭhitaṃ liṅge apratiṣṭhite
vā pratiṣṭhāṃ vidhāya pūjāṃ kuryyāt | oṃ adyāya
paddhiti pādyadānayaṃtraṇa vijñāpiḥ sārthyaṃ tenaiva
tālatrayeṇa karacchoṭikayā ca daśadigavandhanaṃ

166.p1.5

kṛtvā bhūtaśuddhiṃ vidhāya hāṃ hṛdayāya nama ityādinā ṣar̤aṅgāni nyasya oṃ hāṃta bhanveṇa prāṇāyāmaṃ vidhāya pūjayeta | pārthivaliṅge cettadā
vakṣyamāṇapūjāvidhinā pūjayet | sadyāyaṃ viśeṣaḥ
hauṃ īśānāya nama iti prathamaprahare dugdhena
snāpayitvā punarjalena snāpayitvā
“śivarātrivrataṃ deva pūjājapaparāyaṇaḥ
karomi vidhivaddattaṃ gṛhāṇārghyaṃ maheśvara |”
ityanenārthaṃ dattvā gandhādibhiḥ saṃpūjya mūlamantraṃ
japitvā praṇamya gītanṛtyādibhistaṃ praharaṃ nayet
tadaṅgaṃ tajjapaḥ srānaṃ tatkathāśravaṇādikam
upavāsakṛtāṃ hyate guṇāḥ proktā manīṣibhiḥ |”
iti devīpurāṇe sāmānyataḥ śravaṇāta atrāpi
tathā || || dvittīyaprahare tu viśeṣaḥ | hrīṃ
aghorāya nama itidadhnā srānam | arghyamantrastu
“namaḥ śivāya śāntāya sarvvapāpaharāya ca
śivarātrau dadāmyarthaṃ pramīda umayā saha ||”
tṛtīgraprahare tu| hrīṃ vāmadevāya nama iti
ghṛtena srānam | arghyamantrastu
“duḥkhadāridrayaśokaina dagdho'haṃ pārvvatīśvara
śivarātrau dadāmyarthaṃmumākānta gṛhāṇa me ||”
caturthaprahare tu | hrīṃ sadyojātāya nama iti
madhunā srānam | ardhamantrastu
“mayā kṛtānyanekāni pāpāni hara śaṅkara
śivarātrau dadāmyarthaṃ umākānta gṛhāṇa me ||”
tato namaḥ śivāya iti mantramantaṃ japitvā
prabhāta raviribhraṃ ityādibhyamāgramantān paṭhet
tathā ca garuḍapurāṇam
“mūlamantraṃ tato japyaḥ prabhāte tat samāpayet
avighnena vrataṃ deva latprasādāta samarpitam
kṣamasva jagatāṃ nātha trailokyādhipate hara
yanmayādya kṛtaṃ puṇyaṃ tadrudrasya niveditam
tvatprasādānmayā deva vratamadya samarpitam

166.p1.6

prasanno bhava me śrīman sadbhūtiṃ pratipadyatām
tvadālokanamātreṇa pavitro'smi na saṃśayaḥ ||”
“saṃsārakleśadagdhasya vratenānena śaṅkara
prasīda sumukho nātha jñānadṛṣṭiprado bhava ||”
“viprasya tu sadaivāhaṃ śūnyeraṇyaśunerapi
gṛhṇan baliṃ pranṛtyāmi viprāṇāmidamarhaṇāt ||”
baliṃ pūjām | tathā,
“śūdraḥ karmāṇi yo nityaṃ svīyāni kurute
priye
tasyāhamarthī gṛhṇāmi cakrakhaṇḍavibhūṣite ||”
“namo'ntena śiveneva strīṇāṃ pūjā vidhīyate |”
“sāvitrīṃ praṇavaṃ yajurlakṣmīṃ strīśūdrayorna cchanti | sāvitrīṃ praṇavaṃ
yajurlakṣmīṃ strī śūdro yadi jānīyāt sa
mṛrto'dho gacchati iti |”
“svāhāpraṇavasaṃyuktaṃ śūdre mantraṃ dadadvijaḥ
śūdro nirayamāpnoti brāhmaṇaḥ śūdranābhiyāt ||”
“rātrāvudaṅmukhaḥ kuryyāt devakāryyaṃ sadaiva hi
śivārcanaṃ sadāpyaivaṃ śuciḥ kuryyādudaṅmukhaḥ ||”
“na prācīmagrataḥ śambhornodīcīṃ śaktisaṃsthitām
na pratīcīṃ yataḥ pṛṣṭhamato dakṣaṃ samāśrayet ||”
“saumyaṃ maulondubhṛt śāntaṃ ekavaktraṃ caturbhajam
śivarūpaṃ gṛhe kuryyāt prāsāde vāpyaninditam|”
“yatraiva bhānustu viyatyudeti
prācīti tāṃ vedavido vadanti
tathā puraḥ pūjakapūjyayośca
sadāpraśastāḥ pravadanti tām |”
“prākpaścimodagāsyastu prātaḥ sāyaṃ niśāsu
ca ||”
“vinā bhasmatripuṇḍreṇa vinā rudrākṣamālatayā
pūjito'pi mahādevo na syāttasya phalapradaḥ
tasmātpradāpi karttavyaṃ lalāṭe'pi tripuṇḍrakam ||”
“āyuṣmān balavān śrīmān putravān dhanavān
sukhī
varamiṣṭaṃ labhelliṅgaṃ pārthivaṃ yaḥ samārcayet
tasmāttu pārthivaṃ liṅgaṃ jñeyaṃ sarvārthasādhakam ||”
“vyaṅgasrogośalanapiṣṭhaṃ tāmrakāṃsyamayaṃ tathā

166.p1.7

kṛtvā liṅgaṃ sakṛt pūjya vaset kalpāyutaṃ divi
dāruṃ vittarahaṃ liṅgaṃ sphāṭikaṃ sarvvakāmadam
tasmādviricaṃ śreṣṭhamadyadapi hi liṅgakam ||”
“aṅgādalpaparīmāṇaṃ na liṅgaṃ kutraciccareḥ
kurvvantāṅgulato hasvaṃ na kadācit samācaret ||”
“aṅguṣṭhāṅgalimātrantu yatra yatropadiśyate
tatra tatra dvahṛttūrdhvagranthibhirminuyāt sadā ||”
“sahasramarcayelliṅgaṃ nirayaṃ sa na gacchati
rudralokamavāpnoti bhuktvā bhogānanuttamān ||”
“bālukāne ca liṅgāni sahasrāṇi ca kārayet
sahasramarcanāta so'pi labhate vāñchitaṃ phalam ||”
“yāvanna dīyate cārghyaṃ bhāskarāya niveditam
tāvanna pūjayedviṣṇuṃ śaṅkaraṃ vā maheśvaraum ||”
“sarvvathaiva praśasto'jaḥ śivasūryyārcanaṃ vinā |”
“talliṅgeḥ pūjayenmantraiḥ sarvvadevān pṛthak pṛthak
dhyātvā praṇavapūrvestu tannāmnā susamāhitaḥ
namaskāreṇa mantreṇa puṣpāni vinyaset pṛthak ||”
“rudāharastathoḍṅguṣṭhaniṣṭhāṅgulyameva ca
kṣapanaṃ pūjanañcaiva visarjanamataḥ param
haro maheśvaraśceva śūlapāṇiḥ pinākadhṛk
paśupatiḥ śivacaiva mahādeva iti kramāt ||”
“sūryyo'ṣṭau śivasyaitāḥ pūrkhādikramayogataḥ
bhāryyāmaṇāḥ prapūjyāstā varṣā liṅge śivaṃ
yajet ||”
“gobhūtilaciraśyādivalipuṣpānivedane
śauryo namaḥ śibāyeti mantraḥ sarvvārthasādhakaḥ
sarvvamantādhikaścāyamoṅkārādyaḥ ṣaḍakṣaraḥ
tanmantrajāpo tattarttamorasaṅkadgatamānasaḥ
niṣkāmaḥ puruṣo rājan sa rudrapadamaśrate ||”
“apavitraḥ pavitro vā sarvvāvasthāṃ gato'pivā
mahāpātakayukto vā mantrasyāsya jape yathā
adhikārī bhavet sarvva iti devo'bravīcchivaḥ ||”
“sarvveṣāmeva pātrāṇāṃ paraṃ pātraṃ maheśvaraḥ

166.p1.8

patanāṃ trāyate yasmādatoya narakārṇavāt
śivarudriñca yaddattaṃ sarvvakāraśakāraṇam
tadanantaphalaṃ dāturbhavatoha kimadbhutam
dattvā naivedyavastrādi nāharītta kadācana
taptavaṃ śriyastṛptiṃ tadādāne na tatphalam ||”
“tasmāt puṣpaiḥ phalaiḥ patraistoyairapi ca yat phalam
tadanantaphalaṃ jñeyaṃ bhaktirevātra kāraṇam ||”
“liṅgāsulepanaṃ kāryyaṃ divdhagandhaiḥ sugandhibhiḥ
varṣakoṭiśataṃ divyaṃ śivaloke mahīyate ||”
“tasmāt puṣpapradānena liṅgeṣu pratimāsu ca
aśotivarṣakoṭīnāṃ durgatiṃ na naro vrajet ||”
“śuṣkāṇyapi ca patrāṇi śrīvṛkṣasya sadaiva hi
dāttavyānīti śeṣaḥ | bhaviṣye
“dhustūracaiva yo liṅgaṃ sakṛt pūjayate naraḥ
sa gopadmaphalaṃ prāpya śivaloke mahīyate
bilvapatrairakhaṇḍaiśca yo liṅgaṃ pūjayet sakṛt
sarvvapāpairvinirmuktaḥ śivaloke mahīyate ||”
tathā
“sarvvakāmapradaṃ bilvaṃ dāridryasya praṇāśanam
bilvapatrāt paraṃ nāsti yena tuṣyati śaṅkaraḥ ||”
tathā
“keśakīṭāpaviddhāni niśi paryuṣitāni ca
svayaṃpatitapuṣpāṇi tyajedupahṛtāni ca ||”
tathā
“devadārusamainañca kastūrīvāsasundaram
śrīphalaṃ cāpyabhimatya datvāpnoti parāṃ gatim ||”
“gubhyaḥ saugandhikaṃ dhūpaṃ ghaṭasaṅghasugandhottaram
aguruṃ śatasāhasraṃ dviguṇaṃśvāsitāgurum
gugguluṃ ghṛtasaṃyuktaṃ sādhnāt gṛhṇāti śaṅkaraḥ ||”
tathā
“tailenāpi hi yo dadyāt ghṛtābhāvena mānavaḥ
tena dīpahadānena śivavadrājate bhuvi ||”
nandikeśvare
“atha bhaktyā śivaṃ pūjya naivedyamupakalpayet
yadyaddevātmanaḥ śreyastattadīśāya kalpayet
śālitaṇḍulapakvānnaṃ kuryādannaṃ susaṃskṛtam
śivāya taṃ caruṃ dadyāt caturddaśyāṃ viśeṣataḥ ||”

166.p1.9

“ekamāmraphalaṃ pakvaṃ yaḥ śambhonivedayet
varṣāṇāmayutaṃ bhogaiḥ krīr̤ate sa śive pure
evaṃ mocāphalaṃ pakvaṃ yaḥ śivāya nivedayet
varṣalakṣaṃ tathā bhogaiḥ śivaloke mahīyate ||”
“naivedyaṃ ghṛtasaṃyuktaṃ madhuparkaṃ nivedayet
agniṣṭomasya yajñasya phalamāpnoti mānavaḥ ||”
“paripakvaṃ susa̍ssṛṣṭamājyasiktaṃ susaṃskṛtam
śivāya māṃsaṃ dattvā tu hyakṣayaṃ phalamāpnuyāt
aśeṣaphaladānena yat phalaṃ parikīrttitam
tat phalaṃ prāpnuyānnityaṃ sarvva māṃsanivedanāt ||”
“liṅgavedī bhaveddevī liṅgaṃ sākṣāt maheśvaraḥ
tayoḥ saṃpūjanāt svātāṃ devī devaśca pūjitau ||”
“sadyaṃ vrajettatonyatvaṃ pramāṇaṃ naiva laṅghayet
ekībhūtamanā rudraṃ yaḥ kuryāt niḥ pradakṣiṇam
chinnastena bhavagranthirna tasya punarudbhavaḥ ||”
“jānubhyāṃ caiva pāṇibhyāṃ śirasā ca vicakṣaṇaḥ
kṛtvā pramāṇaṃ deveśe sarvvān kāmānavāpnuyāt ||”
“mantrapuṣpanamaskārairmukhavādyai ca sarvvaśaḥ
yo māmarcayate tatra tadā tuṣyāmyahaṃ sadā ||”
mahābhārate
“sarvvalakṣaṇahīno'pi yukto vā sarvvapātakaiḥ
sarvvaṃ tarati tat pāpaṃ bhāvayan śivamanātmanā ||”
“adhomukhe vāmahaste ūrddhvāṃsaṃ dakṣahastakam
kṣiprāṅgaloraṅgulībhiḥ saṃgṛhya parivarttayet
proktā saṃhāramudreyamarpaṇe tu praśasyate |”
“nirmāālyaṃ yo hi madbhaktyā śirasa dhārayiṣyati
aśucirbhinnamaryādo naraḥ pāpasamanvitaḥ
narake pacyate ghore tiryyagyonau ca jāyate
brahmahāpi śucirbhūtvā nirmālyaṃ yastu dhārayet
tasya pāpaṃ mahacchīghraṃ nāśayiṣye mahāvrate ||”
“spṛṣṭvā rudrasya nirmālyaṃ savāsā āplutaḥ
śuciḥ ||”
“agrāhyaṃ śivanaivedyaṃ patraṃ puṣpaṃ phalaṃ jalam

166.p1.10

śālagrāmaśilāsparśāt sarvvaṃ yāti pavitratām
“yo yaddevārcanarataḥ sa tannaivedyabhakṣakaḥ
kevalaṃ sauraśaive tu vaiṣṇavo naiva bhakṣayet ||”
brahmovāca
“śivarātrivrataṃ vatsya kathāñca sarvvakāmadām
yathā ca gaurī bhūteśaṃ pṛcchati sma paraṃ vratam
śrīmahādeva uvāca
māghaphālgunayormadhye yā ca kṛṣṇā caturdaśī
tasyāṃ jāgaraṇādbhaḥ pūjito muktimuktidaḥ
kāmayukto haraḥ pūjyo dādaśyāmeva keśavaḥ
upoṣiteḥ pūjitaḥ saptamyāmārādhayedravyā
niṣādaścārbude rājā pāpī sundarasaṃjñakaḥ
sa kukkurairusaṃgukto mṛgān hantuṃ vanaṃ gataḥ
mṛgādikamasaṃprāpya kṣutpipāsāhito girau
rātrau taḍāgatīre sa nikuñje jāgradāsthitaḥ
tatrāsti liṅgaṃ svaṃ rakṣankṣurodhaṃ cākṣipattataḥ
patrāṇi cāpatanmūrddhi liṅgasyevaṃ na jānataḥ
tena dhūlinirodhāya kṣiptaṃ nīrañca liṅgake
śaraḥ pramādainekastu pradyutaḥ karapallavāt
jānubhyāmavanīṃ gatvā liṅgaṃ spṛṣṭvā gṛhītavān
evaṃ snānaṃ sugandhañca pūjanaṃ jāgage'bhavat
prātargṛhāgato bhāryādattānnaṃ bhuktavān sa ca
kāle gato yamabhaṭaiḥ pāśairbaddhā tu nīyate
tadā mama gaṇairyaddhe jitvā muktobhavan sa ca
kukkureṇa sahaivābhūnmago matpārśvago'malaḥ
evamajñānataḥ puṇyaṃ jñānāta puṇyamathāccayam
cayodaśyāṃ śivaṃ pūjya kuryāttanniyamaṃ vratī
prātarbhave caturhaśyāṃ jāgariṣyāmyahaṃ niśi
pūjāṃ dānaṃ japaṃ homaṃ kariṣyātyātmaśaktitaḥ
caturddaśyāṃ nirāhāro bhūtvā śambho pare'hani
bhokṣye'haṃ muktimuktārthaṃ śaraṇaṃ me bhaveśvara
pañcagavyāmṛtaiḥ snātvā antakāle guru śritaḥ
oṃ namo namaḥ śivāya gandhādyaiḥ pūjayeddaram
tilataṇḍulavrīhīśca juhuyāt svamvataṃ carum

166.p1.11

hutvā pūrṇāhutiṃ dadyāt śṛṇuyānnītamatkathām
arddharātre śiyāme ca caturthe ca punaryajet
mūlamantraṃ tathā japtā prabhāte ca samāpayet
avighnena vrataṃ deva tvatprasādāt samarpitam
kṣamasva jagatāṃ nātha trailokyādhipate śiva
yanmayādya kṛtaṃ puṇyaṃ tacchivasya niveditam
tvatprasādāṇmayā deva vratamedya samarpitam
prasanno bhava me śrīman sadgṛhaṃ pratigamyatām
tahālokamamātreṇa praviṣṭo'smi na saṃśayaḥ
bhojayedbrāhmaṇaṃścāṃśca vaktṛvyāścādhikaṃ dadet
devādideva bhūteśa lokāmugrahakāraka
yanmayā śraddhayā dattaṃ prīyatāṃ tena me prabhaḥ
iti kṣamāpya ca yatīn kuryyāt dvādaśavārṣikam
kīrttiśrīputrarājyādi prāpya śaivaṃ puraṃ vrajet
dvādaśasvapi māseṣu prakuryyādiha jāgaram
yatīn dvādaśa saṃpūjya dīpadaḥ svargamāpnuyāta |”
śivaliṅgaṃ, klī, (śivasya liṅgam |) mahādevasya
śephaḥ | tasyotpattiryathā, —
“tatrāpi gatvā madano dadarśa vṛṣakatanam
dṛṣṭvā prahṛṣṭakāmo'sya sataḥ sa prādavaddaraḥ
tato dāruvanaṃ ghoraṃ madanābhihato haraḥ
viveśa ṛṣayo yatra sapatnīkā vyavasthitāḥ
te cāpi ṛṣayaḥ sarvve dṛṣṭvā mabhrāṃ janābhavan
tatastāna prāha bhagavān bhikṣāme pratidīyatām
tataste mauninastasthuḥ sarvva eva maharṣayaḥ
tadāśramāṇi puṇyāni paricakrāma nārada !
taṃ praviṣṭaṃ tadā dṛṣṭvā bhārgavāneyayoṣitaḥ
prakṣobhamagaman sarvvā hyauśanasyoḥ samantataḥ
ṛte tvarundhatīmenāmamahasyāśca bhāvinīm
etābhyāṃ bharttṛpūjāsu kṛtaṃ vai susthiraṃ manaḥ
tataḥ saṃcubhitāḥ sarvvā yatra yāti maheśvaraḥ
tatra prayānti kāmātī madarvicalitandriyāḥ
tyaktāśramāṇi suśroṇisravanti tā suśigrocitaḥ

166.p1.12

ṛjujagmaryayā mattaṃ kariṣya iva kuñjaram
tatastu ṛṣayo dṛṣṭvā bhārgavāṅgiraso mune
krodhānvitābruvan sarvve liṅgo'sya patatāṃ bhuvi
tataḥ papāta devasya liṅgaṃ pṛthvīṃ vidārayat
antarddhānaṃ jagāmātha triguṇī nīlagohitaḥ
tatastatpatitaṃ liṅgaṃ vibhiya vasudhātasam
rasātalaṃ vivaṃśāñca brahmāṇḍaṃ corddhato'bhinat
tataścakampe pṛthivī girayaḥ sarito nagāḥ
pātālabhuvanāḥ sarvve jaṅgamājaṅgamāḥ sthitāḥ
saṃkṣubhnān suvanān dṛṣṭvā bhūrlokādīn pitāmahaḥ
jagāma mādhavaṃ draṣṭuṃ kṣīrodaṃ nāma sāgaram
tatra dṛṣṭvā hṛṣīkeśaṃ praṇipatya ca bhaktitaḥ
uvāca deva suvanāḥ kimarthaṃ kṣubhitā vibho
athovāca harivraijan prājñaṃ liṅgaṃ maharṣibhiḥ
pātitannāsya nārācāṃ sañcacāla vasundharā
tattaddbhutamanaṃ śrutvā devaḥ pitāmahaḥ
tatra gacchā mi deveśa evamāha punaḥ punaḥ
tataḥ pitāmaho devaḥ keśavaśca jagatpatiḥ
ājagāma tamuddeśaṃ yatra liṅgaṃ bhavasya tat
tato'nantaṃ hariliṅgaṃ dṛṣṭvācca khagośvaram
pātālaṃ praviveśātha vismayāttvarito vibhuḥ
brahmā padmāvimānena ūrddhamākramya sarvvagaḥ
naivāgmamalabhadbrahmā vismitaḥ punarāgataḥ
viṣṇurgatvāya pātālaṃ saptalokaparāyaṇaḥ
cakrāṅkitārvilagnāṅgo lebhe'ntaṃ na mahāhane
viṣṇuṃ pitāmahañcāpi harivraihyāgamācca ca
namo'stu te mūlapāye namo'stu vṛṣabhadhvaja
jīmūtavāhana śarvva sarvva nābhyakta śaṅkara
maheśvara sureśāṃna suvarṇākṣa vṛṣākape
havyabhukcayakara kāla rudra namo'stu te
tvamādirasya jagatastvaṃ madhyaṃ parameśvaraḥ
bhavānantaśca bhagavān sarvvagastvaṃ namo'stu te
pulastya uvāca
evaṃ saṃstūyamānastu tasmin dāruvane haraḥ

166.p1.13

surūpau tāvidaṃ vākyamuvāca vadatāṃ varaḥ
hara uvāca
kimarthaṃ devatānāthau paribhramatamanvitcha
māṃ stuvāte bhṛśāsuktaṃ kāmatāpita(vyayaṅkam
devāvūcatuḥ
navāṅgapātitaṃ liṅgaṃ yadetadbhuvi śaṅkara
etat prayatnnatāṃ bhūyastato deva vadāvahai
hara uvāca
yadyarccayanti vibudhā mama liṅgaṃ surottamāau
tadvaitat pratigṛhṇīyāt nānyatheti kathañcana
tataḥ provāca bhagavānevamastviti keśavaḥ
brahmā svayañca jagrāha liṅgaṃ kanakapiṅgalam
tataścakāra bhagavāṃścāturvvarṇyaṃ harārccane
śāstrāṇi ceṣāṃ mukhyāni nānoktividitāni ca
ādyaṃ śaivaṃ parikhyātamanyat pāśupataṃ mune
tṛtīyaṃ kālavadanaṃ caturthañca kapālinam
śaivaṃ āsīta svayaṃ śaktirrośiṣyaśca priyaḥ sutaḥ
tasya śiṣyo babhūvātha gopāyana iti śrutaḥ
mahāpāśupatasyāsīdbhāradvājastapodhanaḥ
tasya śiṣyo'pyabhūdrājā ṝṣabhaḥ somakeśvaraḥ
kālāsyo bhagavānāsīdāpastamastapodhanaḥ
tasya śiṣyau vako vaiśyo nāmnā kādheśvaro
mune
mahāvratī ca dhavadastasya śiṣyañca vīryyavān
kundīdara itikhyāto jātyā śūdro mahātapāḥ
evaṃ sa bhagavān brahmā pūjanāya śivasya ca
kkṛtvā tu cāturāśramyaṃ khameva bhavanaṃ gataḥ
gate brahmāṇi sarvo'pi tapaḥ saṃñcala naṃ tadā
liṅgaṃ vibhavane kkṛtvāṃ pratiṣṭhāpya cacāra ha ||”

Linked texts (9)