Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 189.2-2

Śabdakalpadruma 189.2-2

Language
Sanskrit

189.2-2

67 | iti lac |) śītaguṇaviśiṣṭaḥ | tatparyyāyaḥ | suṣīmaḥ 2 śiśiraḥ
3 jar̤aḥ 4 tuṣāraḥ 5 śītaḥ 6 himaḥ 7
ityamaraḥ
śītalaṃ, klī, sitotpalam | iti rājanirghaṇṭaḥ
śītalakaḥ, puṃ, maruvakaḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ
śītalacchadaḥ, puṃ, (śītalacchado yasya |) campakaḥ
iti rājanirghaṇṭaḥ | śītalapattaśca
śītalajalaṃ, klī, (śītalaṃ jalaṃ yasya |) uśīram
iti rājanirghaṇṭaḥ | himavāri ca
śītalatā, strī, (śītalasya bhāvaḥ | tala |) śītajalam | śītalasya bhāva ityarthe tadbhāve tālamiti saṃkṣipasārakṛteśca tāpratyayaniṣyannā
śītalatvaṃ, klī, (śītalasya bhāvaḥ | tva |) jar̤atā
iti rājanirghaṇṭaḥ || śītalatā ca
śītalapradaḥ, puṃ, (śītalaṃ pradadāti | pra + dā + kaḥ |)
candanam | iti kecit || himadātari, tri
śītalavāsakaḥ, puṃ, (śītalo vāso yasya | kan | )
aśenaparṇī | iti śabdaratnāvalī || śītalavāyuyukte, tri
śītalā, strī, (śītala + striyāṃ ṭāp |) śītalīvṛkṣaḥ | yathā, —
"śītalā śītalī śītakumbhī pākharapuṣpikā |”
iti śabdacandrikā
devīviśeṣaḥ | sā ca vasantavisphoṭakāderadhiṣṭhātrī devatā | yathā, —
skanda uvāca
"bhagavan devadeveśa śītalāyāḥ stavaṃ śubham
vaktumarhasyaśeṣeṇa visphoṭakamayāpaham
īśvara uvāca
namāmi śītalāṃ devīṃ rāsabhasthāṃ digambarīm
mārjjanīkalaśopetāṃ śūrpālaṅkṛtamastakām ||”
iti skandapurāṇam
asyā vivaraṇaṃ mañjarikāśabde draṣṭavyam || kuṭumbinī | kṣāromṛttikā | vālukā | iti
rājanirghaṇṭaḥ
śītalāṣaṣṭhī, strī, (śītalā ṣaṣṭhī |) māghaśuklā
ṣaṣṭhī | yathā, —
"pracchannā dvādaśe māsi puṣyopahlaviḍadvaye
sutaṃ jāte tathā ṣaṣṭhayāṃ ṣaṣṭhī dvādaśarūpiṇī
vaiśākhe cāndanī ṣaṣṭhī jyeṣṭhe cāraṇyasaṃjñitā
āṣār̤he kārddamī jñeyā śrāvaṇe lulunī tathā
bhādre capeṭī vikhyātā durgākhyāśvayuje tathā
śītalī, strī, jalapradrakṣaviśeṣaḥ | śiulīchopa
iti bhāṣā | tatparyyāyaḥ | śītakumbhī 2 śūlapuṣpā 3 jalodbhavā 4 kālānusārivā 5 | iti
ratnamālā
śītavalkalaḥ, puṃ, (śītalo valkalo yasya |) uḍumbaraḥ
iti rājanirghaṇṭaḥ | śītalavalkale, tri
śītavīryyakaḥ, puṃ, (śītaṃ vīryyaṃ yasya | kan | )
pracaṇḍaḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ || śītalavīryyayukte, tri
śītaśivaṃ, klī, (śīte śītakāle śivaṃ maṅgalapradam |) saindhavalavaṇam | śaileyanāmagandhadravyam
ityamaraḥ
śītapriyaḥ, puṃ, (śīte śītakāle śivaḥ śubhapradaḥ |)
madhurikā | ityamaraḥ || śatapuṣpāvṛkṣaḥ | iti
medinī
śītapriyā, strī, (śīte śivā maṅgalapradā | )
miśreyā | iti rājanirghaṇṭaḥ || śamīvṛkṣaḥ
iti ratnamālā
śītabhūkā, puṃ (śīte bhūko yasya | ) yavaḥ | iti
kecit || śītalabhūkayukte, tri
śītasahaḥ, puṃ, (śītaṃ sahate iti | saha + ac |)
pīluvṛkṣaḥ | iti jaṭādharaḥ || śītasahanīye,
tri
śītasahā, strī, (śītasaha + ṭāp | ) golasiṃmuvāraḥ | vāsantī | iti rājanirghaṇṭaḥ
śītā, strī, rāmapatnī | iti śabdaratnāvalī
lāṅgalapaddhatiḥ | ityamaraṭīkāyāṃ bharataḥ
yathā, —
“śītā namaḥsariditi lāṅgalapaddhatau ca
śītā dṛśānanaripoḥ sahadharmiṇī ca
śītaṃ smṛtaṃ himaguṇe ca tadanvite ca
śīto'lase ca bahuvāratarau ca dṛṣṭaḥ ||”
iti tālyādau dharaṇaḥ
atibalā | kuṭumbinī | dūrvvā | śiṃśapākāṣṭhajam | iti rājanirghaṇṭaḥ
śītāṃśuḥ, puṃ, (śītāḥ aṃśavo yasya |) karpūraḥ
iti rājanirghaṇṭaḥ | candraḥ | yathā, —
“śītāṃśurbimbamabhaṃ janayati satataṃ cakrapāṇau
narāṇām |”
iti jyotistattvam
śītāṃśutailaṃ, klī, (śītāṃśoḥ karpūrasya tailam |)
karpūra tailam | iti rājanirghaṇṭaḥ
śītāṅgī, strī, (śītaṃ aṅgamasyāḥ | ṅīṣ | )
haṃsapadīvṛkṣaḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ | śītalāṅge, tri || (yathā, suśrute

189.2-2.p1

8
“praviśyati śiro yātu śītāṅgī nirupakramā
lolodvatahaśirā hanti sā garbhaṃ saca tāṃ tathā|”)
śītādaḥ, puṃ, (śītamādatte iti | ā + dā + kaḥ |)
dantarogaviśeṣaḥ | tasya nidānaṃ dantaśabde draṣṭavyam | tadauṣadhaṃ yathā, —
“śītāde dantarakte tu goyanāgarasarṣapān
niṣkkāthya triphalāñcāpi kuryyāddaṇḍūṣadhāraṇam
kāsīsalodhraśaṅkhā manaḥśilā sapriyaṅgutejovhā
etaccūrṇaṃ madhuyuktaṃ śītāde pūtimāṃsaharam |”
tejovhā tejavalā
“tailaṃ ghṛtaṃ vā vātaghnaṃ śītāde saṃpraśasyate |”

189.2-2.p2

iti bhāvaprakāśaḥ

Linked texts (4)