Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 195.p1

Śabdakalpadruma 195.p1

Language
Sanskrit

195.p1

śīlaṃ brahmakhyatādirūpam | tadāha hārītaḥ
brahmakhyatā devapitṛbhaktatā saumyatā aparopatāpitā anasūyatā mṛdutā apāruṣyaṃ maitratā
priyavāditvaṃ jñatajñatā śaraṇyatā kāruṇyaṃ
praśāntiśceti trayodaśavidhaṃ śīlam | govindarājastu | śīlaṃ rāgadveṣaparityāga ityāha
iti taṭṭīkāyāṃ kullūkabhaṭṭaḥ
śukaḥ
tasmācchukaḥ samadbhūto vyāsasyāgnimanoharaḥ
vikṣayaṃ janayan bālaḥ saṃjātastadaraṇyāḥ
yathādhare samiddho'gnirbhāti hyena dīptimān
vyāsastu samālokya vismayaṃ paramaṅgataḥ
kimetaditi saṃcintya varadānācchivasya vai
tejorūpī śuko jāto'raṇyāṃgarbhasambhavaḥ
dvitīyogbhirivātyarthaṃ dīpyamānaḥ svatejasā
vilokayāmāsa tadā vyāsastu tuditaṃ sutam
divyena tejasā yuktaṃ gāndharvvamivāparam
gaṅgāntaḥ snāpayāmāsa samāgatya girestadā
puṣpavṛṣṭiṃ śca khājjātā prahṛṣṭo'pi tāpasāḥ
jātakarmrādikaṃ cakre vyāsastasya mahātmanaḥ
devadundubhayo nedunetraistuṣṭāścarogaṇāḥ
jagurutsavasaṃyuktā muditāste divaukasaḥ
viśvāvasurnāradaśca tumburuḥ śukasambhave
tuṣṭuvurmuditāḥ sarvve devā vidyādharāstathā
dṛṣṭvā vyāsasutaṃ dimyamaraṇīgarbhasambhavam
antarikṣāt papātoccairdaṇḍaḥ kāṣāyinaṃ śubham
kamaṇḍalustathā divyaḥ śukasyārthe dvijottamāḥ
sadyaḥ sa vavṛdhe bālo jātamātro'tidīptimān
tasyopanayanaṃ cakre vyāso vidyāvidhānavit
utpannamātraṃ taṃ vedāḥ sarahasyāḥ sasaṃgrahāḥ
upatasthurmahātmānaṃ yaśasyaṃ pituragrataḥ
yato hyayaṃ śukotpannaṃ gṛhītvā sambhave tadā
śuketi nāma putrasya cakāra munisattamaḥ
dṛṣṭvāsatirupādhyāyaṃ hatyā vyāsamutastadā
atāni brahmacaryyasya cakāra vidhivatkramāt
so'dhotya nikhilān vedān sarahasyān sasaṃgrahān
dharmaśāstrāṇi sarvvāṇi hṛtvā gurukule śukaḥ
gurave dakṣiṇāṃ dattvā snāto suvistṛtaḥ
ājagāma pituḥ pārśve labdhājñonayasya ca ||”
asya dvārapariyahādiṣṭānnaptattu tannaiva viṇeṣato draṣṭavyaḥ || || ) sa ca śrīvyāsasya kroḍe
dṛṣṭāvane upanandasya kanyā abhūt | iti pādme
pātālakhaṇḍe || || rāghavamanto | dviroṣaṭak | iti medinī | uccaviśeṣaḥ | iti ranamālā | priyālakīṭā iti bhāṣā
śukacchadaṃ, klo, (śukavat kchdo yasya |) granthiparṇam | iti jaṭādharaḥ
śukacchidā, klī, (śukasya jihvā phalaṃ yasyāḥ |)
vṛkṣaviśeṣaḥ | śuyāṭoṃṭī iti bhāṣā | yathā, ·
“śukācchā śukanāmā ca śukajihvā śukānanā |”
iti ranamālā
śukataruḥ, puṃ, ( śukavat taruḥ | śukavarṇaparṇaviśiṣṭatvādasya tathātvam | śukapriyavṛkṣatvāṃ |)
śirīṣavṛkṣaḥ | iti ratnamālā
śukadamaḥ, puṃ, (śukavat damaḥ | gandharvvavarṇaviśiṣṭatvāt tathātvam | yadvā, śukapriyo damaḥ |)
śirīṣavṛkṣaḥ | iti śabdamālā
śukanāmā, klo, ( śukasya nāma nāma yasyāḥ |)
śukajihvā | iti ranamālā | śukasaṃbaṃdhike, tri
śukanāśanaḥ, puṃ ( śukaṃ nāśayatīti | naśa + ṇic
+ lyuḥ | ) daśanaḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ || śukanāśake, tri
śukanāsaḥ, puṃ, ( śukasya nāseva phalaṃ yasya | )
śyoṇākavṛkṣaḥ | ityamaraḥ || śukavannāsāyukte,
tri
śukapicchaḥ, klī, śūkaśimbī | iti śabdaratnāvalī
śukapucchaḥ, puṃ, ( śukasya puccha iva | ) gandhakaḥ
iti hemacandraḥ || śukasya lāṅgūlañca
śukapucchakaṃ, klī, ( śukasya puccha iva | kan | )
sauvīram | iti rājanirghaṇṭaḥ || śukavatpucchayukte, tri
śukapuṣpaṃ, klī, (śukapriyaṃ puṣpamasya |) sauvīryyam

Linked texts (1)