Shabdakalpadruma 203.118
Śabdakalpadruma 203.118
- Language
- Sanskrit
203.118
“avyatyapallavalakaśaṅgāsiddhaṃ payo naraḥ
pītvā saśarkaraṃ| codaṃ kuliṅga dūva hṛṣyati ||”)
śuṅgākarma, [n] klo, puṃsavanasaṃskāraviśeṣaḥ | yathā,
“ayistu māruto nāma garbhādhāne vidhīyate
puṃsavane candranāmā śuṅgākarmaṇi śobhanaḥ
iti tithyāditattvam
tatkarmmātuṣṭhānaṃ yathā | śobhananāmānamagniṃ
saṃsthāpya virūpāmnajapāntāṃ kuśaṇḍikāṃ samāpya
vaṭavṛkṣasya pūrvottaraśākhāyāṃ phalayugalaśālinoṃ
vyabhivirahupacatāṃ vaṭaśuṅgāṃ yavānāṃ māṣāṇāṃ
vā vibhimmibhirguṅgakaiḥ saptavārāṇa 'saptabhirmantraiḥ
krodhīyāt| saptānāṃ mantrāṇāṛṣyādayaḥ sādhāraraṇāḥ | prajāpatiṛṣiḥ somovaruṇaba sundrādityamarudvimbedevā devatā nyagrodhaśuṅgāprakrikaye
viniyogaḥ | oṃ yadyasi somo somāya tvā
rājñe parikrīṇāmi | iti guṅkakakrayeṇa ekaṃ
parikrayayam || yadyasi vāruṇo varuṇāya tvā
rājñe parikrīṇāmi | iti guṅkakakrayeṇa dvitīthaṃ
parikrayavyam | yadyasi vasubhyo vasubhyastvā rājñe
parikrīṇāmi | iti śuṅkakakrayeṇa tṛtīyaṃ parikrayayam | tadyasi rudrebhyo rudrebhyastvā rājñe
parikrīṇāmi | iti śuṅkakakrayeṇa caturthaṃ parikrayayam | yadyasi ādityebhyaḥ ādityebhyastvā
rājñe parikrīṇāmi | iti guṅkakakrayeṇa pañcamaṃ
parikrayayam | yadyasi marudbhyo marudbhyastvā rājñe
parikrīṇāmi | iti guṅkakakrayeṇa ṣaṣṭhaṃ parikrayayam | yadyasi viśvebhyo devebhyo viśvebhyo
devebhyastvā rājñe parikrīṇāmi | iti guṅkakakrayeṇa saptamaṃ parikrayagam || tataḥ krotāṃ vaṭaśuṅgāṃ anena mantreṇa dṛṣṭādānayet | prajāpatirṛṣiroṣadho devatā nyagrodhaśuṅgācchādane viniyogaḥ| oṣadhayaḥ sumanaso bhūtvā asmā bīrthaṃ
samādhatta iyaṃ karme kariṣyati| tatastāṃ vaṭaśuṅgāṃ vyahvena veṣṭitāmantarddhauveṇānīya antadaughe
sthāpayet| tataḥ śatagrobhamanāko artheṣattarataḥ
prakṣālitaśilāyāṃ brahmacārī kumārī bhagavatī
vā sutasvādhyāyaśīlo vā brāhmaṇaḥ ācārato
nīhārajalenānāhṛtaloddena punaḥ punaḥ peṣayet
tato'gneḥ paścimataḥ uttarāgreśu kuśeṣu paścimābhimukhīṃ badhūṃ pūrvvadigānatamastakāṃ kṛtvā
pṛṣṭhadeśe sthitaḥ patirdakṣiṇapātheraṅguṣṭhānābhikābhyāṃ vastravaddhāṃ peṣitavaṭaśuṅgāṃ gṛhītvā garbhavatyā dakṣiṇanāsāvivare śuṅgārasaṃ niṣṇipati
anena mantreṇa | prajāpatirṛṣiranuṣṭup bando'thīnnaṅkahatyānayī devatā nyagrodhaśuṅgārasasya
dāne viniyogaḥ
pumānagniḥ pumānindraḥ pumān devo vṛhaspatiḥ
pumāṃsaṃ putraṃ vindasva taṃ pumānanujīyatām
tato mahāvyāhṛtihomaṃ kṛtvā prādeśapramāṇīṃ
ghṛtāktāṃ samidhaṃ tūṣṇīmagnau hutvā prakṛtaṃ karmmasamāpya udīcyaṃ prāścāyanahomadādivāmadevyagānāntaṃ karmma samāpya karmakārayitrābrāhmaṇāya
dakṣiṇāṃ dadyāt | iti bhavadevaḥ
śuṅgo, [n ] puṃ, ( śaṅgā astyasyeti | śuṅgā +
iniḥ |) prakṣavṛkṣaḥ | vaṭavṛkṣaḥ| iti jaṭādharaḥ || śuṅgāvaśiṣṭe, tri
śuca, śoke | iti kavikalpadrumaḥ || (bhā0-pada0saka0-seṭ | ) tālavyādiḥ | śocati | śokaḥ
putrāderadarśanādaduḥkhāśubhamaḥ | kiṃ śocatehāsmadaye vatāsmāniti bhahiḥ| priyatamā māṃ
śocate śocate | iti mahānāṭhakam | gamyalatāmityattyādātmanepadam | iti durgādāsaḥ
śuca, darū ya ña he śoce | vimūrakṣau | mare | iti
kavikalpadrumaḥ || (divā0-ubha0 snehe śoce ca
aka0-anyatra saka0-saiṭ | niṣṭhāyāṃ aniṭ |)
śaucaṃ śuddhiḥ | vimūrakṣaṃ vinehaḥ | kro daḥ cārmabhāvaḥ | darū anūdyat aśyocīt| ya ña, śucyate
lokaḥ jānāt | ścayati gātraṃ bātaḥ | śucyati
vaskhāmanavā | he, śuktaḥ | muci ra pūtībhāve
iti prāścaḥ | ramāgatāstu etadanurodhādaitānarthān vyākhyāti | iti durgādāsaḥ
śucā, strau, (śuca śoke + kvip | paśce ṭāp |)
śokaḥ| iti śabdaratnāvalī
śuciḥ, puṃ, (śuṣyati vyaneneti | śuca + “kṛṣupadhātu kitu |” uṇā0 4
Linked texts (1)
- Gobhilagṛhyasūtra — Gobhila, Sanskrit