Shabdakalpadruma 217.p1

217.p1

api ca | hārītaḥ
“śūdrānnaina tu muktena udarasthena yo mṛtaḥ
sa vai kharatvamṛkṣatvaṃ gṛdhratvaccādhigacchati |”
śūdrānnaṃ śūdrasvāmikānnaṃ tadannamapi bhojanakāle
tadguhāvasthitaṃ yattadapi śūdrānnam | tadāhāṅgirāḥ
“śūdraveśmāni vipreṇa kṣīraṃ vā yadi vā dadhi
nivṛttena na bhoktavyaṃ śūdrānnaṃ tadapi smṛtam ||”
apipakkadānaṃ sākṣānmahattvaṣṭanavaśūdrāni | na tu
tadgṛhatakrītādinā krītamapi | svagṛhāgate
punaraṅgirāḥ
“yathā yatastato hvāpaḥ śuciṃ yānti nadīṃ
gatāḥ
śūdrādvipragṛhañcaivaṃ praviṣṭannu sadā śuci ||”
praviṣṭaṃ svalābhādakapratiyagrahādineti śeṣaḥ | ata
eva parāśaraḥ
“tāvadbhavati śūdrānnaṃ yāvanna spṛśati dvijaḥ
dvijātikarasaṃsṛṣṭaṃ sarvvaṃ taddhavirācataṃ ||”
spṛśati pratigṛhṇātīti kalpataruḥ || taca
saṃprocya grāhyamāha viṣṇupurāṇam
“saṃprokṣayitvā gṛhṇīyācchūdrānnaṃ gṛhamāgatam ||”
tacca pācāntaraṃ grāhyamāhāṅgirāḥ
“khapātre yattu viprastu śūdro yacchati nityaśaḥ
pātrāntaragataṃ grāhyaṃ dagdhaṃ svacchamanāgatam ||”
etena svagṛhamāgatasyaiva śuddhatvaṃ tadgṛhagatasya
śūdrānnadoṣabhāgitvaṃ pratīyate | tataścaitādṛgapi
susampūrṇā sarvvathā śūdrānnaṃ na bhoktavyam | iti
śuddhitattvam || || kalau śūdraviśeṣātnabhojananiṣedho yathā,―
“śūdreṣu dāsagopālakulamitrārddhasauriṇām
bhojyānnatā gṛhasthasya tīrthasevātidūrataḥ
etāni lokaguprārthaṃ kalerādau mahātmabhiḥ
nivarttitāni karmmāṇi vyavasthāpūrvvakaṃ budhaiḥ ||”
iti tithyāditattvam
aparañca
vyāsa uvāca
“nādyāt śūdrasya vipro'nnaṃ mohādvā yadi
vābhyataḥ
sa śūdrayoniṃ brajati yastu bhuṅkte hyanāpadi
ṣaṇmāsān yo dvijo bhuṅkte śūdrasyānnaṃ vigarhitam
jīvanneva bhavet śūdro mṛtaḥ śvā cābhijāyate
brāhmaṇaścacatriyaviśāṃ śūdrasya ca sugocarāḥ
yasyānnenodarasthena mṛtastadyonimāpnuyāt ||”
kalautaratra śūdraviśeṣātnabhojanavidhiryathā,―
“ārdhikaḥ kulamitrañca gopālo dāsanāpitau
ete śūdreṣu bhojyānnā yañcātmānaṃ nivedayet
kuśīlabaḥ kumbhakāraḥ cetrakammaiṃka eva ca
ete śūdreṣu bhojyānnā dattvā svattvaṃ pacaṃ budhaiḥ
pāyasaṃ bilvapakkañca pāyasañcaiva śaktavaḥ
piśyākañcaiva tailañca śūdrādgrāhyaṃ dvijātibhiḥ||”