Shabdakalpadruma 241.1
Śabdakalpadruma 241.1
- Language
- Sanskrit
241.1
4 |)
rogaviśeṣaḥ | tatparyyāyaḥ | śophaḥ 2 śvayathuḥ3
ityamaraḥ || śothakaḥ 4 | iti śabdaratnāvalī
atha śothādhikāraḥ | tatra śothasya viprakṛṣṭaṃ
nidānamāha
“mṛduḥ sagandho'sitapītarāgavān
bhramajvarasvedatṛṣāmadānvitaḥ
ya ucyate sparśarujācirāgata
sa pittaśotho bhṛśadāhapākavān ||”
“guruḥ sthiraḥ pāṇḍurarocakānvitaḥ
prasekanidrā vamivahniśāmyakṛta
sa kṛcchrajanmapraśamo nipīḍito
na connamedrātribalīkaphātmakaḥ ||”
“nidānākṛtisaṃsargāt śothaḥ śotho dvidopajaḥ ||”
“sarvvākṛtiḥ sannipātācchotho yāmiśralakṣaṇaḥ |”
“abhighātena śastrādicchedabhedakṣatādibhiḥ
himānilodadhyanilerbhallātakaśūkajvaraiḥ
istaiḥ mūkeśca saṃspṛṣṭāta śvayathuḥ syādvisarpavān
bhṛśoṣmā lohitābhāsaḥ prāyaśaḥ pittalakṣaṇaḥ ||”
“viṣajaḥ saviṣaprāṇisarisarpaṇamūtraṇāt
daṃṣṭrānakhavañcāghātādaviṣaprāṇināmapi
viṣadrumaśucopahatamalavaṅkavarttakaṭāt
viṣakaṇṭhānilasparśāt garayogāvacūrṇanāt
mṛduścalī'valambī ca śotho bahujavākaraḥ |”
“doṣāḥ śvayathumūrddha hi kurvvantyāmāśaye sthitāḥ
pittāśayasthā madhye tu varṣasthānegatāstadhaḥ
kṛtsnaṃ dehamanuprāptāḥ kuryyaḥ sarvvaśaraṃ tathā |”
“śvāsaṃ pipāsā kṛddiśva daurvvatyaṃ jvara eva ca
yasya cānne rucirnāsti śothinaṃ taṃ vivarjayet ||”
“yo madhyaṃdeśe śvayathuḥ sa kaṣṭaḥ sarvvagaśca yaḥ
aṅgāṅgaiśirihabhūtaśca yaścoī parisarpati ||”
“jaṅgāgato naraṃ padbhyāmadhogāmī sukhāt
striyam
ubhayaṃ vastisaṃjataḥ śotho hanti na saṃśayaḥ ||”
“ananyopadravakṛtaḥ śothaḥ pādasamutthitaḥ
puruṣaṃ hanti vā nārīṃ sukhajo vastijo dvayam ||”
“śuṇṭhīpunarnavairaṇḍapañcamūlīśṛtaṃ jalam
vātike śvayathau śastaṃ pānāhāraparigraheḥ