Shabdakalpadruma 270.2
Śabdakalpadruma 270.2
- Language
- Sanskrit
270.2
“yataśrutvā parameśā vi śrayanmantra prarocate ||”)
śrā, la khede | iti kavikalpadrumaḥ | ( adrā0para0-aka0-anid | ) rephayuktākṣājyādiḥ
la, śrati | iti durgādāsaḥ
śrā, la ma pāke | iti kavikalpadrumaḥ | (adā0para0-saka0-aviṭ |) rephayuktacātavādiḥ | la,
āti | ma, prayati | iti durgādāsaḥ
śrāvaṃ, tri, (ā+śuḥ | ) pakvam | iti medinī
ghṛtadugdhajalayuktapakvadravyam | iti jaṭādharaḥ
śrāṇā, kho, (śrīyate iti | ā+ktaḥ |)
yavāgūḥ | ityamaraḥ
śrāddhaṃ, klo, (śradvā prayojanamasya | śraddhā+“bhūdādibhya upasaṃkhyānam |” 5
270.2.p1
109 | ityasya
vārttikoktā aṇ |) śāstroktavidhānena pitṛkarmma | ityamaraḥ || pituddeśyakamadrayānnādidānam | tasya lakṣaṇam | yathā, —
“saṃskṛta vyañcanādyañca payodadhighṛtānvitam
śraddhayā dīyate yasmāt śrāddhaṃ tena nigadyate ||”
iti pulastyavacanāt śraddhayā annāderdānaṃ śrāddhaṃ
iti vaidikkaprayogādhonayaugikam | iti śrāddhatattvam || api ca | sagotrapravaro pagautān
pitrādīn catuthryantānpadenoddiśya havistyāgaḥ
śrāddham | tattu dvādaśavidhaṃ yathā | viśvāmitraḥ
“nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ vṛddhimśrāddhaṃ sapiṇḍanam
pārvvaṇañceti vijjñeyaṃ goṣṭhayāṃ śuddhārthamaṣṭamam
karmmāṅgaṃ navamaṃ proktaṃ daivikaṃ daśamaṃ smṛtam
yātrā'rthamekādaśaṃ proktaṃ puṣṭārthaṃ bādaśaṃ smṛtam |”
śrāddha
dharaeyuvāca
“ko guṇaḥ pitṛyajñasya kathameva prapūjyate
kena cotpāditaṃ śrāddhaṃ kasminnarthe kimātmakam
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa vadasva me
varāha uvāca
manostu vaṃśasambhūta āsīt ṣaṣṭi vikrūmaḥ
ādyeyaścātmajo vipro nimināmā tapodhanaḥ
nimiputtrastu dharmyātmā śriyu kokeṣu viśrutaḥ
varṣāṇāñca sahasrāṇi tapastaptā ṣaḍanvare
sraṣṭukā majamudbhāsastataḥ pañcatvamāgataḥ
śrāddhaṃ
nadṛṣṭa taṃ sutaṃ dṛṣṭvā nimeḥ śoka upāviśat
putraśokābhibhūto'sau divā rātrau ca cintayan
nimiḥ snātvā tataḥ śokaṃ vidhinā tacca mādhavaḥ
tameva gatasaṅkalpaścirarāce vyapadyata
tasya prativivṛddhasya bhāvamāsī tu yādṛśīm
manaḥ saṃhṛtya viṣayaṃ buddhirvistāragāminī
sa nimiścintayāmāsa śrāddhakalpaṃ samāhitaḥ
yāni tasyaiva bhogyāni phalāni ca phalāni ca
yāni kāni ca bhakṣyāṇi yacca rasasamanvam
yāni tasyaiva ceṣṭāni sarvvametanudāhṛt
āmantrya brāhmaṇaṃ pūrvvaṃ śucirbhūtvā samāhitaḥ
dakṣiṇāvarttanaḥ sarvva ṛṣiḥ svayamakurvvata
yatra lattā tatastatra yugman sampāviśan
dattvā tu māṃsaśākāni bhakṣyāṇi ca phalāni ca
pūjayitvā tu viprān sa sampratastattu sundari
strātvā tu dakṣiṇāgrāṃśca kuśāṃśca prayataḥ śuciḥ
pradadau śrīmate piṇḍaṃ nāmagotramudāharan
etasminnantare devi nārado dvijasattamaḥ
jagāma tāpasāraṇyaṃ ṛṣyāśramavibhūṣitam
taṃ dṛṣṭvā pūjayāmāsa svāgatenārtha mādhavaḥ
bhīto gṛhadadyā vācā nindyañca samudīran
samīḍo bhāṣate vipraḥ kāśyapena samanvitaḥ
kṛtaḥ svena putrārthaṃ mayā saṃkalpya yat kṛtam
tarpayitvā dvijān yatra agrāgreṇa patrena ca
pañcādvisarjitaṃ piṇḍaṃ darbhānāstīrya bhūtale
udakānayanaccaiva laghavaccaina pāyitam
śokasnehaprabhāveṇa etat karma mayā kṛtam
na ca śrutaṃ mayā pūrvvaṃ na devaiṛṣibhiḥ kṛtam
bhayaṃ tīvraṃ prapannā'smi muniṅgāpāt sudārukhāt
nārada uvāca
na bhaitavyaṃ dvijaśreṣṭha pitaraṃ pūrakhaṃ braja
adharmaṃ na ca paśyāmi dhammamevāna saṃśayaḥ
nāradenevamuktastu nimiścintamupāviśat
karmaṇā manasā vācā pitaraṃ pūrakhaṃ gataḥ
tato'ticintayāmāsa vaṃśakarttāramātmanaḥ
dhyāyamānastato'pyāsu vyājagāma tapodhanaḥ
putraśokrena santaptaṃ putraṃ dṛṣṭvā tapodhanaḥ
putramāśvāsayāmāsa vāgbhiriṣṭābhiravyayaiḥ
nime saṅkalpitayānan pitṛyajñastapodhana
pitṛyajñeti nirdiṣṭo dharmo'yaṃ brahmaṇā svayam
tato hyatitaro dhammaiḥ kraturekaḥ pratiṣṭhitaḥ
kṛtaḥ svayambhuṣā pūrvvaṃ śrāddhe yo vidhiruttamaḥ |”
270.2.p2
iti vārāhe śrāddhotpattināmādhyāyaḥ