Shabdakalpadruma 275.p1
Śabdakalpadruma 275.p1
- Language
- Sanskrit
275.p1.1
vyāsa uvāca
“snātvā yathoktaṃ saṃnarpya pitṝn yantrañcaye dvijaḥ
piṇḍānvāhāryyakaṃ śrāddhaṃ kuryyāt saumyamanāḥ
śuciḥ
pūrvvameva parīkṣeta brāhmaṇaṃ vedapāragam
tīrthaṃ taddhavyakavyānāṃ pradāne vātithiḥ smṛtaḥ
ye somapā virajaso dharmajñāḥ śāntacetasaḥ
vratino niyamasthāśca ṛtukālābhigāminaḥ
pañcāgnirathyadhīyāno yajurvedvideva ca
satrakṛcca ca trimadhurṇāmimadhuryo vā bhavet
triṇāciketaśchandogo jyeṣṭhasāmaga eva ca
atharvvaśiraso'dhyetā ṣaḍādhyāyī viśeṣataḥ
apihyodhaparo vidān nyāyavicca ṣaḍaṅgavit
mantrabrāhmaṇaviccaiva yaśca syāddharmmapāṭhakaḥ
ṛṣibratī ṛṣikalpa tathā dāśaśavārṣikaḥ
brahmadeyārthasantāno garbhaśuddhaḥ sahasradaḥ
cāndrāyaṇavratacaraḥ satyavādī purāṇavit
gurudevāgnipūjārthaṃ prasakto jñānatatparaḥ
viraktaḥ sarvvato dhīro brahmabhūto dvijottamaḥ
mahādevārcanarato vaiṣṇavaḥ paṃkttipāvanaḥ
ahiṃsānirato nityamapratigrāhakāstathā
sañciyo dānaniratā vijñeyāḥ paṃkttipāvanāḥ
mātā pitrorhite yuktaḥ prātaḥsnāyī ca yo dvijaḥ
adhyātmaviccha nirdvandvo vijñeyaḥ paṃkttipāvanaḥ
jñānaniṣṭho mahāyogo vedāntārthaviviccakaḥ
aṅgāṅgaḥ śraddhānirato brāhmaṇaḥ paṃkttipāvanaḥ
vedavidyāvratasnātau brahmacaryyāparaḥ sadā
ātharvvaṇo susṛktaśca brāhmaṇaḥ paṃkttipāvanaḥ
asamānapravarako hyasagotrastathaiva ca
asambandhī ca vijñeyāḥ brāhmaṇāḥ paṃkttipāvanāḥ
bhojayedyoginaṃ pūrvvaṃ tattvajñānaratiṃ yatim
alābhe naiṣṭhikaṃ dāntamupakurvvāṇakaṃ tathā
tadalābhe gṛhasthaṃ vā sasṛktaṃ saṅghavarjjitam
sarvvābhābhe bādhakaṃ vā gṛhasthamapi bhojayet
275.p1.2
prakarttavyaśca satvastho yakṣyānnāsti yatirbhuviḥ
ekaṃ vedavidāṃ tasya sahasrādatiricyate
tasmāt yatnena yogīnamabhīcara jñānatatparam
yojayeddhavyakavyeṣu labhābhe vistarān dvijān
eṣa vai prathamaḥ kalpaḥ pradāne havyakavyayoḥ
anukarūpastvayaṃ jñeyaḥ sadā sadbhiranuṣṭhitaḥ
mātāmahaṃ mātulañca svastrīyaṃ śvaśuraṃ gurum
dauhitraṃ viṭpatiṃ bandhūntvigyāgyau ca bhojayet
na śrāddhe bhojayenmitraṃ dhanaiḥ kāryo'sya saṃgrahaḥ
paiśācī dakṣiṇā sā hi naivāsutra phalapradā
kāmaṃ śrāddhe'rcayenmitraṃ nābhirūpamapi tvarim
dviṣatā hi havirbhuktaṃ bhavati pretya niṣphalam
brāhmaṇastvanadhīyānastṛṇāgniriva śāmyati
tasmai havyaṃ na dātavyaṃ na ca bhakṣāṇi jñūyate
yathomare bījamuptā na vaptā labhate phalam
tathānṛce havirdattvā na dātā labhate phalam
yāvato grasate piṇḍān havyakavyeṣvamantravit
tāvato grasate pretya dīptāna śūlarddyayoguḍān
api vidyākulermukto hīnavṛttā narādhamāḥ
yatraite bhuñjate havyaṃ tadbhavedāsuraṃ dvijāḥ
yasya vedañca vedī ca vicchidyete tripuruṣam
eṣa tvabrāhmaṇo nāmaiḥ śrāddhādiṣu kadācana
śūdrapreṣyo bhṛto rājñā vṛṣalasyāmayājakaḥ
vṛṣalasyopajīvī ca ṣaḍte brahmabandhavaḥ
dattātmayogo duṣpārthaṃ patitānsaṃgrahabravīt
vedavikrayiṇo hote brāhmādiṣu vigarhitāḥ
śrutivikrayiṇo ye tu padapūrvyādyanudbhavāḥ
adhamān ye yājayanti patitāste prakīrttitāḥ
asaṃskṛtādhyāpakā ye bhṛtyarthe'dhyāpayanti ye
adhīyate tathā vedān patitāste prakīrttitāḥ
buddhaśrāvakanigrranthāḥ pañcarātrivido janāḥ
kāpālikāḥ pāśupatāḥ pāṣaṇḍā ye ca tadvidhāḥ
yasyānnāni havīṣyete durātmanastu tāmasāḥ
275.p1.3
na tasya tadbhavecchāddhaṃ pretya caiva phalapradam
anāśramī yo dvijaḥ syānnāśramī vā nirarthakaḥ
mithyāśramau ca ye viprā vijñeyāḥ paṃkttidūṣakāḥ
duścamī kunakhī kuṣṭhī ṇiṇḍho ca śyāvadantakaḥ
vihaprajanane caiva stenaḥ klībo'tha nāstikaḥ
madyapo vṛṣalībharttā vīrahā didhiṣūpatiḥ
agāradāhī kūṭaścāśī somavikrayiṇo dvijāḥ
parivettā tathā viṃstaḥ parivittirnirārutiḥ
pauṇarbhavaḥ kuśīdī ca tathā nakṣatradarśakaḥ
gotavāditranirato vyādhinaḥ kāṇa eva ca
honāṅgaścātiriktaṅgo hyavakīṇa tathā ca
kanyādūṣī kuṇḍagolo hyabhiśasto'tha devalaḥ
mitradhuka piśunaścaiva nityaṃ bhāryyāsudarśakaḥ
mātāpicorgurostyāgī dāratyāgī tathaiva ca
gocabhiddhecaharttācaśca kāṇḍapṛṣṭhastathaiva ca
anapatyaḥ kūṭavāṇo yācako raṅgopajīvanaḥ
samudrayāyī kṛtahā tathā samaryābhedakaḥ
vedanindāparaścaiva paradāraratāstathā
dvijatindāratāñcaiva varjyīḥ śrāddhādikarmmasu
kṛtaghnaḥ piśunaḥ kūrau nāstiko vedanindakaḥ
mitradhuka kucakaścaiva viśeṣāt paṃkttidūṣakāḥ
sarvva puṣarabhojyānnāhyanācārā hi karmmasu
brāhmaṇāvarjitāścāca varjanīyāḥ prayatnataḥ
mūrdāndhavadhirubjāṅgaḥ sarvvopāsanavarjjitaḥ
mahāyajñavihīnañca brāhmaṇaḥ paṃkttidūṣakaḥ
adhītanānraṇañcaiva jñānahomavivarjjitaḥ
tāmaso rājasañcaiva brāhmaṇaḥ paṃkttidūṣakaḥ
bahunātra kisuktena vihitān ye na kurvvate
ninditānācarantaśca varjanīyāḥ prayatnataḥ |”
Linked texts (5)
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit
- Revākhaṇḍa (Vāyupurāṇa) — Sanskrit
- Śrāddhakaumudī — Govindānanda 1500, Sanskrit
- Smṛtīnāṃ Samuccayaḥ — Sanskrit