Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 283.2

Śabdakalpadruma 283.2

Language
Sanskrit

283.2.1

śrīrāma
iti varasuskhāt śrutvā rājā daśarathaḥ sukhī
tataścakre vaiṣṇavayajñaṃ sa devā yakṣa tatparaḥ
tataḥ kāle mahārājñī garmaṃ dhatte manoharam
caitre māsi hite pakṣe navamyāṃ śobhane dine
atipuṇya susaṃlagne jāto rāmaḥ svayaṃ hariḥ
punarvvasvṛkṣasaṃyuktā sā tithiḥ sarvvakāmadā
śrīrāmanavamī proktā koṭisūryyagrahādhikā
asmin dine mahāpuṇye rāmamuddiśya bhaktitaḥ
yatkiñcit kriyate karmma tadakṣayakaraṃ smṛtam
upoṣagaṃ jāgaraṇaṃ pitṛnuddiśya tarpaṇam
tasmin dine tu karttavyaṃ brahmaprāptimabhīpsubhiḥ
tasmin dine mahāpuṇye rāmamuddiśya bhaktitaḥ
jayadekānta āsīno yāvata syādṛṣpramodinam
tenaiva syāt puraścaryyā daśamyāṃ bhojayeddijān
bhaktyonmavaiścavividhairbhaktyā dadyācca dakṣiṇām
kṛtakkatyo bhavettena sadyo rāmaḥ prasīdati
yastu rāmanavamyāntu bhuṅkte mattoṃ vimūdadhīḥ
kumbhīpākeṣu ghoreṣu pacyate nātra saṃśayaḥ
kurvvan rāmanavamyāṃ ya upoṣakamastantritaḥ
na kṣīte māturudare svayaṃ rāmo bhavettu saḥ
śrīrāmanavamo nāma pugyāt puṇyatamavratam
iti śrutvā susaṃtuṣṭaḥ sanakaḥ punarabravīt
vidhinā kena karttavyaṃ vada me kamalodbhava
brahmovāca
vratapūrvvadine snātvā śaṅkhamuktā nirāmiyam
bhaktyā ca yoviṣyannaṃ bhuyīta svastriye kuśe
brāhme muhūrtte cotthāya katvā prātaḥkriyāṃ tataḥ
prātaḥ snātvā śucirbhūtvā saṅkalpaṃ vidhinācaret
pratimāyāṃ ghaṭe vāpi paṭe vā yantrato'pi vā
śālagrāmaśilāyāntu tulasīdalakatpasā
pūjrā śrīrāmacandrasya koṭikoṭiguṇādhikā
kauśalyā pūjanīyādau rājā caiva tataḥ param
ṣaḍaṅgaṃ pūjayeścaiva lakṣmaṇādīn viśeṣataḥ

283.2.2

pūjayet parayā bhaktyā parivāraṃ tataḥ param
tato yaṣṭāṃśca dikpālāṃśvarūṇāṃści ca pūjayet
uccasyai grahapañcake suragurau saṃndhau navamyau tithau
lagne karkaṭake punarvvasudine meṣaṃ gate pūṣaṇi
nihaṃtuṃ nikhilāḥ palāśasamidho madhyādathodhyāravaṃrāvirbhūta mabhūdapūrvvavibhavaṃ yatkiccidekaṃ mahaḥ
tato vādyādikaṃ kṛtvā dadyāda ghyaṃ viśeṣataḥ
mūlamantreṇa dadyādvai bhaktyā puṣpāñjalitrayam
evamaṣṭasu yāmeṣu aṣṭadhā ca japedṛtau
itihāsakathāṃ śrutvā gītanṛtyairniśāṃ nayet
tataḥ parrādane prātaḥ snānaṃ kṛtvā vidhānataḥ
rāmaṃ dūrvvādalaśyāmaṃ bhaktyā bhaktyā prapūjayet
dakṣiṇāṃ vidhivaddattvā tato'cchidrāvadhārayet
bhojayitvā tato viprān svayaṃ pāraṇamācaret
ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ pūjayāddhi ca viśeṣataḥ
bahuputro dhanādyañca anau maṅgalamāpnuyāt
saṃgrāme vairiṇo hantā sarvvatra vijayī bhavet
rājadvāra mahāghore saṃgrābhe pratubandhuve
śrīvallī
śrītaḥ,
śrīlatā,
śrīvatsaḥ,
śrīvatsako, [n]
śrīvatlabhṛt,
śrīvatsalānchanaḥ,
śrīvatsāṅgaḥ,
śrīvarāhaḥ,
śrīvallī,
śrīvāṭī,
śrīvārakaḥ,
śrīvāsaḥ,
śrīvāsāḥ, [s]
śrīvidyā,
“bālārka maṇḍalābhāsāṃ caturbāṅ trilocanām
pāśāṅkuśaśarāṃścāpaṃ dhārayantīṃ śivāṃ bhaje ||”
evaṃ dhyātvā mānasapūjādikaṃ kuryyāt | iti
tantrasāraḥ
śrīvṛkṣaḥ,
śrīvṛkṣakaḥ,
śrīveṣṭaḥ,
śrīśaḥ,
śrīsaṃjñaṃ,
śrīsahodaraḥ,
śrīhastinī,
śrutavo
śru,
śru,
śrutvāṭ,
śrutvikā,
śrutaṃ,
śrutaḥ,
śrutakīrttiḥ,
śrutadevī,
śrutabodhaḥ,
“hṛndyāṃ laghvāṃ yena śrutamātreṇa budhyate
tadahaṃ kathayiṣyāmi śrutabodhamavistaram ||”
śrutarṣiḥ,
śrutasakho'nujaḥ,
śrutaśroṇī,
śrutādarśa,

283.2.3

śrutādhyayanasampannaḥ,
śrutānvitaḥ,
śrutārthaḥ,
śrutāyuḥ,
śrutiḥ,
“grāhyasya gocaro gandho gandhatvādirapi smṛtaḥ
tathā raso rasajñāyāstathā śabdo'pi ca
śruteḥ ||”
anvaya
“tīvrāmuhṛdatīmandyāindovayastu ṣaḍ jagaḥ
dayāvatī rañjanau ca ratikā ṣaṭṭhabhe sthitāḥ
raudrī krodhā ca gāndhāre vajrikātha prasādinī
prītiśca mārjanītyetāḥ śrutayo madhyamāśritāḥ
citau raktā ca sandīptālāpinyapi pañcame
madantī rohiṇī ramyetyetā dhaivatasaṃśrayāḥ
ugrā ca cobhiṇīti he niṣāde vadataḥ śrutīḥ”
iti saṅgītaratnākaraḥ
śrutikaṭaḥ, puṃ, (śrutau kaṭatīti | kaṭa + aca |)
prāyaścittaḥ | ṛṣiḥ | pāpaśodhanam | iti
medinī
śrutikaṭuḥ, puṃ, (śrutau kaṭuḥ |) kaṭhoraśabdaḥ
alaṅkārasya doṣaviśeṣaḥ | yathā, —
“śrutikaṭuśūnyālaṃkārikapramodakāritā kavisudavivakṣikāḥ |” udāharaṇam
“vācā madhurayā tanvi sthitāpāṅgataraṅgayā
magāvadaramadyodya kārṣāṇyaṃ kuru mādṛśām |”
iti kāvyacandrikā
śrutikathitaḥ, tri, (śrutau kathitaḥ |) śrutayuktaḥ
vedoktaḥ | iti lokaprasiddhiḥ
śrutijīvikā, strī, (śrutireva jīvikā yasyāḥ |)
dharmmaśāstram | yathā, —
“smṛtidharmmasaṃhitā ca saṃhitā śrutijīvikā|”
iti śabdaratnāvalī
vedādhyayanopāyaśca
śrutitatparaḥ, tri, (śrutau tatparaḥ |) sakarṇaḥ | iti
jaṭādharaḥ | vedābhyāsarataḥ
śrutidharaḥ, tri, (śrutyā śravaṇamātreṇa dharatīti
dhṛ + ac | ) śrutimātradhārakaḥ | śravaṇamātreṇābhyāsakarttā | (yathā, gītagovinde

283.2.p1

4
“ahau ko'pi na vismṛtaḥ śrutidharo dhauyī kaviḥ
kṣmāpatiḥ ||”)
tadauṣadhaṃ yathā, —
hariruvāca
“hastikarṇasya vai mūlaṃ gṛhītvā cūrṇayennara
sarvvarogavinirmuktaṃ cūrṇaṃ palaśataṃ śiva
sakṣauraṃ bhacitaṃ kuryyāt saptāhena vṛṣadhvaja
naraṃ śrutidharaṃ śūraṃ gajendragativikramam
padmagaurapratīkāśaṃ yuktaṃ daśaśatāyuṣā
ṣoḍaśābdākṛtiṃ vipra satvaṃ dugdhāśinārjunam
madhusarpiḥsamāyuktaṃ jagdhamāyuṣkaraṃ bhavet
tanmātraṃ madhunā sārddhaṃ daśavarṣasahasrakam
kuryyānnaraṃ śrutidharaṃ pramadānandavarddhanam ||”

283.2.p2

iti gāruḍe 161 adhyāyaḥ

Linked texts (1)