Shabdakalpadruma 324.1
Śabdakalpadruma 324.1
- Language
- Sanskrit
324.1.1
ṣor̤aśamātṛkāḥ, strī, (ṣor̤aśa saṃkhyākāḥ mātṛkāḥ|)
ṣor̤aśasaṃkhyakadevīviśeṣaḥ | yathā | gauryyādiṣor̤aśamāṭakābhyo namaḥ | iti durgetsavapaddhatiḥ || tāsāṃ nāmāni yathā, āhavattve
“gaurī padmā śacī medhā sāvitrī vijayā jayā
devasenā svadhā svāhā mātaro lokamātaraḥ
śāntiḥ puṣṭistathātuṣṭirātmadeṣamayā saha
ādau vināyakaḥ pūjyaḥ ante ca kuladevatā |”
ṣor̤aśilikaṛtuḥ puṃ, (ṣor̤aśa ṛtvijo yatra
tādṛśaḥ kratuḥ | ) ṣor̤aśapurohitasādhyayāgaviśeṣaḥ | sa tu jyotiṣṭomayāgaḥ | dvādaśāhasādhyasacayāgaśca | yathā | jyotiṣṭome dvādaśaśatagodakṣiṇāvibhāgaḥ ṣor̤aśarlijo taṅgikatobhūte satrātmake dvādaśāhasādhye śatenārhino
śaucayantotyādidarśanena nirṇīyate | tacca vibhāgaṃ
manurāha
“sarvveṣāmāhino mukhyāstadarhenārhino'pare
tṛtīyinastṛtīyāṃśāñcaturthāṃśekapādinaḥ |”
dakṣiṇā gośatavibhāgāya śrautakātyāyano'pi
atha dvādaśa dvādaśa ādyebhyaḥ ṣaṭ ṣaṭ dvitīyebhyaścatasraścatasrastatīyebhyastisrastisra itarebhyaḥ
ityañca ṣor̤aśartvijāṃ caturaścaturaḥ kṛtvā catvāro
vargāḥ | iti malamāsatattvam || || eṣāṃ.
ṛtvijāṃ nāmāni yathā | brahmā 1 brāhmaṇācchaṃsī 2 vyāgrīdhraḥ 3 potā 4 | ete sālvevedīyāḥ | hotā 5 maitrāvaruṇaḥ 6 acchāvāka 7
grāvastotā 8 | ete ṛgvedinaḥ | adhvaryyuḥ 6
pratiprasthātā 10 nehā 11 unnetā 12 | etaṃ
yājuṣāḥ | udgātā 13 prastotā 14 pratihartā
15 subrahmaṇyaḥ 16| etaṃ sāmagāḥ | iti mahābhārate mokṣadharme105 adhyāye nīlakaṇṭhaṭīkā
ṣor̤aśārciḥ, puṃ, (ṣor̤aśa arccīyo yasya | ) śukraḥ
iti śabdamālā | ṣor̤aśakiraṇayukte, tri
ṣor̤aśī
ṣor̤aśāṃśaḥ, puṃ, (ṣor̤aśa saṅkhyākā aṅgāni yasya |)
324.1.2
ṣor̤aśaprakārahastasnigdhauṣadhiviśeṣaḥ | yathā, —
“gugguluṃ saralaṃ dāru patraṃ malayasambhavam
śrīveramadhukaṃ kuṣṭhaṃ gur̤aṃ kharjjūrakaṃ ghanam
harītakīṃ nakhīṃ lākṣāṃ jaṭāmāṃsīñca śolajam
ṣor̤aśāṅgaṃ vidhūṣaṃ deve devyai ca karmmaṇi ||”
iti tantrasāraḥ
ṣor̤aśāvayavayukte, tri
ṣor̤aśāṅgiḥ, puṃ, (ṣor̤aśa aṅgayo yasya |) karkaṭaḥ
iti hemacandraḥ || ṣor̤aśacaraṇayukte, tri
ṣor̤aśāraṃ, klo, (ṣor̤aśa arāṇi iva dalāni
yasya | ) ṣor̤aśadalapadmam | yathā, tantre
“ādhāra liṅganābhau hṛdayasarasije tālumūle
lalāṭe
dve patre ṣor̤aśāre diśadaśadaraśe dvādaśārḍe
catuṣke
vāsānte vādiśānte ṅa-pa-ka-ṭha-sahite krodhadeśe kharākhyāṃ
hakṣau kodaṇḍamadhye sakaladalagataṃ varṇarūpaṃ
namāmi ||”
jalāśayotsargauyavedikoparikarttavyacakram | yathā,
matsyapurāṇe
“rathasya maṇḍapaṃ kuryyāt pañcavarṇena tattvavit
ṣor̤aśāraṃ bhaveccakraṃ padmahastaṃ caturmmukham
caturasrantu parito vṛttaṃ madhye suśobhanam
vaiśānyopari tat kṛtvā yajñāśokaprataukṣayā
viṣṭarotthastataḥ sarvvān pratidikṣu vicakṣaṇaḥ ||”
iti jalāśayotsarga tattvam
ṣor̤aśāciḥ, [ ṣ ] puṃ, (ṣor̤aśa akṣaṇo vi yasya | )
śukragrahaḥ | iti bhūriprayogaḥ || ṣor̤aśasaṅkhyāyukte, tri
ṣor̤aśāvarttaḥ, puṃ, (ṣor̤aśa āvarttā yasya |) aśvaḥ
iti hemacandraḥ || ṣor̤aśāvarttasaṃyukte, tri
ṣor̤aśikānnaṃ, klo, pañcaparimāṇam | iti vaidyakaparibhāṣā
ṣor̤aśī, [ n ] puṃ, yajñapātraviśeṣaḥ | yathā atirāve ṣor̤aśinaṃ gṛhṇāti nātirātre ṣor̤aśinaṃ
gṛhṇātīti | ṣor̤aśī stomarūpāmaviśeṣaḥ
iti mantrabhāṣyatattvam
ṣor̤aśī, strī, dvādaśamahāvidyāntargatavidyāviśeṣaḥ
324.1.3
yathā, —
“kālī tārā mahāvidyā ṣor̤aśī bhuvaneśvarī
bhairavī chinnamastā ca vidyā dhūmāvatī tathā
vagalā siddhavidyā ca mātaṅgī kamalātmikā
etā daśa mahāvidyāḥ siddhavidyāḥ prakīrttitāḥ ||”
tasya pāribhāṣikau ṣor̤aśīmāha jñānārṇave
“candrākta' vāgbhavavyaktaṃ śakrādisahitaṃ pṛthak
vāsākṣivindunādāya' viśvamāṅgakalālakam
visargī ṣor̤aśeveyaṃ sākṣāt kāmatarurūpiṇī
viṣṭaṭāḥ sayajā meśaḥ paścakūṭā bhavanti hi
vekharī ṣaṣṭhakūṭā syāt ṣaṭkūṭā śaṅkarī
bhavet ||”
ṣor̤aśī
asyārthaḥ candrākta' hakāraḥ | vārakhāntaṃ
śakāraḥ | śakrādī rephaḥ | vāsāci īkāraḥ
vinduādau pūrvoktadvādaśavidyādau
“vaidārimakhinā devi śivaśaktimayo sadā
tadā medāsra sammanāḥ ṣaṭkūṭā parameśvari
vekharī navakūṭā syāt saptakūṭā ca śaṅkarī ||”
asyārthaḥ | śivaśaktimayo pūrvoktā ṣor̤aśyāvatī | medādiḥ prakṛtaḥ | saṅgitā ādī
bhūṣitā | • || atha mahāṣor̤aśī
“ādyaṣor̤aśavarṣe bhadre viparītakrameṇa hi
vilikhya parameśāni tato'nyāni samuddharet
antarbhaktau varāśece kumārī tripureśvarī
ebhiśca pañcasaṃkhyākaiṭvījaiḥ saṃpuṭitāṃ yajet
ṣaṭ kūṭīṃ parameśāni vidyayaṃ ṣor̤aśākṣarī
trikūṭāḥ sakalā bhadre ṣor̤aśāṃśo bhavanti hi
vaiṣṇavenopaviṃśāyau jñeyo samadaśākṣarī |”
asyārthaḥ | ādyavījadvayaṃ māyāramātmakam
viparītakramaḥ ādī ramā paścānmāyā
antarmadhye sthitaṃ kāmavījaṃ mukhe ādī yasyāḥ
kumāthīḥ | ebhiḥ pañcasaṃkhyākairvījaiḥ ṣaṭkūṭīṃ
saptakūṭī navakūṭāṃ vā saṃpuṭitāṃ saṃpuṭavat
kṛtāṃ tenāmukhomavilomataḥ saṃpuṭitāmityarthaḥ
yoginautantre
“śrīvījamāyāstarayoniśaktikāruca māyā kamalātha vidyā
śaktyādibījeca vilomatāṃktā
324.1.4
śrīṣor̤aśīyaṃ śivapradiṣṭrā ||”
tathā ca rudrayāmale
“śrīvyāptā madane vācī parā tāraṃ śivapriyā
haripriyā trikūṭā yā parā bāṇau manobhavaḥ
mātā lakṣmīrameśe'vidyā śrībījaṃ ṣor̤aśī parā|”
atha ṣolāvaktau ṣor̤aśī | rudrayāmale
“śrībījamāyai saṃlikhya tathaiva ca kumārikām
śrīvījamāyaṃ kāmañca vāṇyāyā kamalā tathā
parāṃ kāmañca vāgabījaṃ māyā śrībījameva ca
ṣolāvaktau ṣor̤aśīyaṃ sarvvatantreṣu gopitā
rāmyaṃ deyaṃ śiro deyaṃ na deyā ṣor̤aśākṣarī|”
tantrāntare
“ādyā kuṇḍalinī śaktiḥ śaktitastrāvataḥ parā
tiveśyeśasayormadhye devi govindavalabhām
tatastu manmathaṃ dhauraṃ śrīvījaṃ tadanantaram
sulikhā ramayormadhye vedavaktaṃ viniḥkṣipet
tato lopāṃ nyaseddevi trikūṭāmathavā parām
ādyāni paśca bījāni paścādvinyasya sundari
ṣor̤aśīyaṃ sugopyā ca saṃsāre'vi prakāśitā
bhaktyā māhātmyamamṛtaṃ jihvākoṭiśatairapi
vaktuṃ na śakyate devi kiṃ punaḥ paśubhirmukhaiḥ
api priyatamaṃ deyaṃ susadāradhanādikam
rājyaṃ deyaṃ śiro deyaṃ na deyā ṣor̤aśākṣarī |”
tantrāntare
“viṣṇurahasyā vāṇi kusumena viśeṣitai
likhilā sūryyayantrasyau na ca sarvva prakāśayet
ṣor̤aśī
tataḥ śālaviśuddhādyaṃ avyamekaṃ pravedayet |”
vījaṣor̤aśīmāha | siddhayāmave
“kāmo māyā ramā bālā trikūṭā kho bhagākuśau
kālī kāmakalā kūcūṃ sarvvādau prakavaḥ priye
śrīmahāṣor̤aśauyaśca yā sācā bhuvanatraye
jñānena madhuhā vidyā sarvvānnāyene maskṛtā
saptalakṣamahāvidyāsvāsādau kathitāḥ priye
tārātusāratarā bhūtā yā yā vidyāḥ sugopitāḥ
bahunā kimihoktana nāyāṃ yāhā tu ṣor̤aśī
prakāśitā mahādevī yā dṛṣṭā te punaḥ punaḥ |”
324.1.5
śāktakāmarājantu śrīkrame
“māyāvījaṃ tathā bhiṇḍī kāmaṃ śakraṃ viyat
kramāt
jātavedī mṛgāṅgena lānchitaṃ parameśvarī
etadvāgbhavakūṭañca pūrvvavat kāmarājakam
tathaiva śaktivījantu sundaryeṣā prakīrttitā |”
atrāpi pūrvvavadvījasaṃyogaḥ | māyā īkāraḥ
bhiṇḍī ekāraḥ | punaḥ śāktamāha
“etadvayaṃ tato māyā brahmā śakro harī'śvinā
vāmaneneva saṃyukto nādavinduvibhūṣitaḥ
etadvāgbhavasṛdiṣṭaṃ pūrvvavat kāmaśaktikam ||”
bhaga ekāraḥ | atrāpi pūrvvavadvījasaṃyogaḥ | atra
viśeṣaḥ
“akavaurṇaṃ yaśa dadyāt trikūṭeṣu varānane
prathamā sundarī devī dvitīyā brahyasundarī
śaktikūṭe mahaiśāni anaṅgasundarī matā
eṣā tu sundarī vidyā matabhedena darśitā
trikūṭāno vyaṃjavījaṃ vindusargevibhūṣitam
eṣā śrīprāṇasaṃyuktā dāridrya duḥkhamocinau |”
iti tantrasāraḥ
ūnaviṃśatipiṇḍadānakriyā | yathā, —
pretaśilottarotyā dvādaśapiṇḍān ṣor̤aśīpiṇḍāṃśca dadyāt | iti tīrthayācāprayogatattvam
tadvidhānaṃ yathā, —
“amāvasyāsu kanyākeṃ tīrthaprāptau tathā nṛpa
kṛtvā āddhaṃ vidhānena dadyāt ṣor̤aśapiṇḍakam ||”
vāyupurāṇauyastatprayogo yathā | ūnaviṃśatidāsyamānapiṇḍakhānāni yathādiṣṭyaṃ bhāgacatuṣṭayena kṛtāni tatra dakṣiṇāyān kuśān
āstīyaṃ
“asmatkule sṛtā ye ca gatiryeṣāṃ na vidyate
āvāhayiṣye tān sarvvān darbhe'haṃ tilodakaiḥ
mātāmahakule ye ca gatiryeṣāṃ na vidyate
āvāhayiṣye tān sarvvān darbhe'haṃ tilodakaiḥ
bandhuvargekule ye ca gatiryeṣāṃ na vidyate
āvāhayiṣye tān sarvvān darbhe'ha tilodakaiḥ||”
rakṣatai stilodakairāvāhya
“ābrahmastambaparyyantāṃ devarṣipitṛmānavāḥ
tṛpyantu pitaraḥ sarvve mātṛmātāmahādayaḥ
324.1.6
atītakukakoṭīnāṃ saptadvīpanivāsinām
ābrahmabhavanālokādidamastu tilodakam ||”
rasenogbhrau tilodakāñjalīn dadyāt | tato mṛjāditaḥ piṇḍatīrthena piṇḍān dadyāt | tatra kramaḥ
“ajñātakule mṛtā ye ca gatiryeṣāṃ na vidyate
teṣā muddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham
Linked texts (5)
- Śrīvidyārṇavatantra — Sanskrit
- Puraścaryārṇava — Sanskrit
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kriyākaumudī (Govindānanda) — Govindānanda 1500, Sanskrit
- Tīrthaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit