Shabdakalpadruma 376.p1
Śabdakalpadruma 376.p1
- Language
- Sanskrit
376.p1.1
sūta uvāca
“punaranyat pravakṣyāmi śṛṇudhvaṃ munisattamāḥ
āsīdulkāmukho nāma nṛpatirbalināṃ varaḥ
jitendriyaḥ satyavādī yayo devālayaṃ prati
dine dine dhanaṃ dattvā dvijñān santoṣayeta sudhīḥ
bhāryā tasya pramugdhā ca sarojavadanā satī
sañcitāsyā bhūridinaṃ saṃkaṭācca ca vibhratau
kāṣṭhāṃca vibhratāṃ śyāmā mālatīmālyabhūṣitā
bhadraśīlā vrataṃ satyaṃ sindhutīre'karotsune
etasminnantare tatra sādhuḥ ko'pi samāgataḥ
vāṇijyārthaṃ bahudhane ratnāḍhyaiḥ paripūritaḥ
nāvaṃ saṃsthāpya satīraṃ jagāma taṭaṃ prati :
dṛṣṭvā tatra vrataṃ samyak papraccha vinayānvitaḥ
sādhuruvāca
kimidaṃ kuruṣe rājan bhaktiyuktena cetasā
prakāśaṃ kuru tat sarvvaṃ śrotumicchāmi samprati
rājovāca
pūjanaṃ kriyate sādho viṣṇoratulatejasaḥ
vratañca svajanaiḥ sārddha puttrādiprāptaye mayā
praśruvāca tato natvā rājānaṃ madhuraṃ vacaḥ
sarvva kathaya me rājan vratametat karomyaham
mamāpi santatirnāsti sadyametat sutattradam
tato nivṛtya bāṇijyāt sānandaṃ gṛhamāgataḥ
bhāryāyai kathitaṃ sarvvaṃ vratañca santatipradam
tadā vrataṃ kariṣyāmi yadā me santatirbhavet
yatkiñcidvivase tasya bhāryā līlāvatī satī
garbhayuktānandacittābhavaddharmaparāyaṇā
pūrṇā garbhe satī jātā bālikā cātinirmalā
dine dine varddhamānā śuklapakṣe yathā śaśī
tato vaṇik sutāyāñca jātakammadikañcaran
nāmnā kalāvatī ceti tannāmakaraṇaṃ kṛtam
tato līlāvatau prāha svāminaṃ madhuraṃ vacaḥ
na karauṣi kimarthaṃ vā purā yacca pratiśrutam
vivāhasamaye'kasyāḥ kariṣyāmi vrataṃ priye
iti bhāryā samāśvāsya jagāma nagaraṃ prati
376.p1.2
tataḥ kalāvatī kanyā varddhitā pitṛveśmani
dṛṣṭvā kanyāṃ tataḥ sādhurnagare bandhubhiḥ saha
mantrayitvā dūtaṃ dūtaṃ preṣayitvā sa dharmavit
vivāhārthañca kanyāyā varaṃ śreṣṭhaṃ vicāraya
tenājñaptaśca dūto'sau kāñcanaṃ nagaraṃ yayau
tasmādekaṃ vaṇikputraṃ samādāyāgato hi saḥ
dṛṣṭvā taṃ sundaraṃ bālaṃ vaṇikaputraṃ guṇānvitam
jñātibhirbandhubhiḥ sārddhaṃ parituṣṭena cetasā
dattavān sādhurājuya kanyāṃ vidhividhānataḥ
tato bhāgyavaśāttatra vismṛtaṃ vratamuttamam
vivāhasamaye'pyasyāstena ruṣṭo'bhavaddhariḥ
tataḥ kālena kiyatā nijadharmaviśāradaḥ
vāṇijyārthaṃ gataḥ śīghraṃ jāmātā sahito
ratnasārapure ramye gatvā sindhusamopataḥ
vāṇijyaṃ kurute mādhurjāmātā śrīmatā saha
pūrīṃ nirmmāya nagare candraketonnṛpasya ca
etasminneva kāle tu satyanārāyaṇaḥ prabhuḥ
bhraṣṭapratijñamālokya śāpaṃ tasmai pradattavān
adyaprabhṛti kālañca mahadduḥkhaṃ bhaviṣyati
tasminneva dine rājño dhanamādāya taskaraḥ
tenaiva vartmanā yātaḥ pṛṣṭhadeśaṃ vilokayan
taptaścādhāvakān dūtān dṛṣṭvā bhītena cetasā
dhanaṃ saṃsthāpya tatraiva gataḥ śīghragamalikhitaḥ
tato dūtāḥ samāyātā yatrāste sañjano vaṇik
dṛṣṭvā nṛpadhanaṃ tatra baddhā dūtā baṇiksutau
harṣayuktā dhāvamānā ūcurnṛpasamīpataḥ
taskarau dvau samānītau vilokyājñāpaya prabho
te nṛpājñāṃ samādāya dṛr̤haṃ baddhā tu tāvubhau
sthāpitau dvau mahādurge kārāgāre'vicārayan
sūta uvāca
māyayā satyadevasya na śrutañca tayorvacaḥ
tataścārthadhanaṃ yacca gṛhītaṃ candraketunā
tatkopācca tayorgehe bhāryā ca duḥkhitābhavat
coreṇāpahṛtaṃ sarvvaṃ gṛhe yacca sthitaṃ dhanam
376.p1.3
ādhivyādhisamāyuktā kṣutpipāsātipīr̤itā
annāṃcantāparā bhūtvā bhramate ca gṛhe gṛhe
tataḥ kalāvatī kanyā vabhrāma prativāsaraṃ
ekasmin divase rātrau kṣudhārttā dvijamandiram
gatvopaśyadvrataṃ tatra satyanārāyaṇasya sā
upaviśya kathāṃ śrutvā varaṃ prārthayato sudā
prasādamaśanāṃ jñātvā yayau rātrau gṛhaṃ prati
tato līlāvatī kanyāṃ bharttṛsayāmāsa tāṃ bhṛśam
putri ! rātrau sthitā kutra kinte manasi varttate
dvijālaye vrataṃ mātarḍe vāhniṛtasiddhidam
tat śrutvā kanyakāvākyaṃ vrataṃ karttuṃ samudyatā
sasutā sā vaṇigbhāryyā satyanārāyaṇasya ca
vrataṃ cakre ca vai sādhvī bandhubhiḥ svajanaiḥ saha
bharttṛjāmātarau kṣipramāgacchetāṃ samāśramam
iti devaṃ varaṃ yāce satyadevaṃ punaḥ punaḥ
aparādhanaṃ bharttumme jāmātuḥ kṣantumarhasi
vratena tasyāstuṣṭo'sau satyanārāyaṇaḥ prabhuḥ
darśayāmāsa svapnaṃ hi candraketuṃ nṛpottamam
vandinau mocaya prātarvaṇijau nṛpasattama !
deyaṃ dhanañca tat sarvvaṃ vidhinā dviguṇīkṛtam
no cet tvāṃ nāśāyiṣyāmi sarājyadhanaputrakam
evamābhāṣya rājānaṃ dhyānāntyo'bhavat prabhuḥ
tataḥ prabhātasamaye rājā ca svajanaiḥ saha
upaviśya sabhāmadhye prāha dūtajanaṃ prati
baddhau mahājanau śīghraṃ mocayadhvaṃ vaṇiksutau
iti rājño vacaḥ śrutvā mocayitvā mahājanau
samānauya nṛpasyāgre procuśca vinayānvitāḥ
ānitau dvau vaṇikputrau muktau nigar̤abandhanāt
tato mahājanau natvā candraketuṃ nṛpottamam
smṛtvā ca pūrvvavṛttāntaṃ vismayādbhayavihvalau
rājā vaṇiksutau vīkṣya provāca sādaraṃ vacaḥ
daivāt prāptaṃ mahat kaṣṭamidānīṃ nāsti te bhayam
376.p1.4
idānīmeva satkāraṃ curakarmyādikañcara
tato nṛpavaraḥ śrīmān svagairalagvibhūṣayauḥ
alaṅkṛtya vaṇikputrau vastrādyairbhūṣayadbhṛśam
purā nītañca yaddravyaṃ dviguṇīkṛtya dattavān
provāca tau tato rājā gaccha sādho nijāśramam
rājānaṃ praṇipatyāha gantavyaṃ tvatprasādanaḥ
yātrāṃ kṛtvā tataḥ sādhurbhedvaṅgalācārapūrvvikām
brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā satvarro nagaraṃ yayau
kiyaddūre gate sādhau satyanārāyaṇaḥ prabhuḥ
jijñāsāṃ kṛtavān sādho kimasti taraṇau tava
tato mahājanau matto helayā ca prahasya ca
kathaṃ pṛcchasi bho daṇḍin ! mudrāṃ kiṃ labdhumicchasi
latāpatrādikañcaiva varttate taraṇau mama
niṣṭhurañca vacaḥ śrutvā satyaṃ bhavatu te vacaḥ
evamuktvā gataḥ śīghraṃ daṇḍī tasya samīpataḥ
kiyaddūre tato gatvā sthitaḥ sindhusamīpataḥ
gate daṇḍini sādhuśca kṛtanityakriyastadā
utthitastaraṇīṃ dṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ yayau
latāpatrādikaṃ dṛṣṭvā mūrcchito nyapatadbhuvi
labdhasaṃjño vaṇikaputrastataścintāparo'bhavat
śvaśuraṃ duhituḥ kānto vacanañcedamabravīt
jāmātovāca
kimarthaṃ kurute śokaṃ śāpādevaca daṇḍinaḥ
śakyate tena sarvvaṃ hi karttuṃ hartuṃ na saṃśayaḥ
tattaccharaṇaṃ yāmo vāñchitārthī bhaviṣyati
jāmātuśca vacaḥ śrutvā tatsakāśaṃ gatastadā
dṛṣṭvā ca daṇḍinaṃ bhaktyā natvā provāca sādaram
kṣamasva cāparādhaṃ me yaduktaṃ tava sannidhau
mayā durātmanā deva sammo'haṃ tava māyayā
yaduktaṃ tadvaco nātha duṣṭaṃ me kṣantumarhasi
yataḥ paraṅgatāḥ sarvve camācārā hi sādhavaḥ
punaḥ punastato natvā ruroda śokavihvalaḥ
tamuvāca tato daṇḍī vilapantaṃ vilokya ca
376.p1.5
mā rodīḥ śṛṇu me vākyaṃ mama pūjāparāṅmukhaḥ
māmavajñāya durbuddhe ! labdhaṃ duḥkhaṃ muhurmuhuḥ
tat śrutvā bhagavadbhāvyaṃ stutiṃ karttuṃ samudyataḥ
sādhuruvāca
tvanmāyāmohitāḥ sarvve brahmādyāstridivaukasaḥ
na jānanti guṇaṃ rūpaṃ tavāścaryyamidaṃ prabho
mūḍho'haṃ tvāṃ kathaṃ jāne mohitastava māyayā
prasīda pūjayiṣyāmi yathāvibhavavistaraiḥ
putraṃ vittañca macittaṃ pāhi māṃ śaraṇāgatam
śrutvā bhaktiyutaṃ vākyaṃ parituṣṭo janārddanaḥ
varañca vāñchitaṃ dattvā tatraivāntaradhīyata
tato'sau nāvamāruhya dṛṣṭvā ratnādipūritām
kṛpathā satyadevasya yat phalaṃ vāñchitaṃ mama
Linked texts (1)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit