Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 468.5

Śabdakalpadruma 468.5

Language
Sanskrit

468.5.1

61-67
“sā ca śaktiḥ sṛṣṭikāme pañcadhā ceśvaracchayā
rādhā padmā ca sāvitrī durgā devī sarasvatī
prāṇādhiṣṭhātrī yā devī kṛṣṇasya paramātmanaḥ
prāṇādhikapriyatamā sā rādhā parikīrttitā
aiśvaryyādhiṣṭhātṛdevī sarvvamaṅgalakāriṇī
paramānandarūpā ca sā lakṣmoḥ parikīrttitā
vidhādhiṣṭhātrī yā devī parameśasya durlabhā
vedaśāstrayogamātā sā sāvitrī prakīrttitā
buddhadhiṣṭhātrī yā devī sarvva śaktisvarūpiṇī
sarvvajñānātmikā sarvvā sā durgā durganāśinī
vāgadhiṣṭhātrī yā devī śāstrajñānapradā sadā
kṛṣṇakaṇṭhodbhavā yā ca sā ca devī sarasvatī
pañcadhādau svayaṃ devī mūlaprakṛtirīśvarī
tataḥ sṛṣṭikameṇaiva bahudhā kalayā ca sā ||”
tasyāḥ pūjādiryathā, -
“ādau sarasvatopūjā śrīkṛṣṇena vinirmitā
yatprasādānmuniśreṣṭha mūrkho bhavati paṇḍitaḥ
āvirbhūtā yadā devī vakttaḥ kṛṣṇayoṣitaḥ
dṛṣṭvaiṣa jeṣāma' kāmena kāmukī kāmarūpiṇī
sa ca vijñāya tadbhāvaṃ sarvvajñaḥ sarvvamātaram
tāmuvāca hitaṃ satyaṃ pariṇāmasukhāvaham
bhaja nārāyaṇaṃ sākṣo madaṃśaṃ taṃ caturbhujam
yuvānaṃ sundaraṃ sarvvaguṇayuktañca matsasam
kāmañca' kāminonāñca tāsāñca kāmapūrakam
koṭikandarpalāvaṇyalīlāndhakakṛtamojasam
kānte kāntañca māṃ katvā yadi sthātumivecchasi
tvatto balavatī rādhā na te bhadraṃ bhaviṣyati
yo yasmāt balavān vāṇi tato'nyaṃ rakṣituṃ
kṣamaḥ
kathaṃ parāṃn sādhayati yadi svayamanīśvaraḥ
sarvvaśaḥ sarvvaśāstāhaṃ rādhāṃ vādhitumakṣamaḥ
tejasā matsramā sā ca rūpeṇa ca guṇena ca
prāṇādhiṣṭhātrī devī sā prāṇāṃścevvaṅga kaḥ camaḥ
prāṇato'pi priyaḥ kutra keṣāṃ vāsti ca kañcana

468.5.2

tvaṃ bhadre gaccha vaikuṇṭhaṃ tava bhadra' bhaviṣyati
patiṃ tamīśvaraṃ jñātvā modasva suciraṃ sukham
lobhamohakāmakopamānahiṃsāvivarjitā
tejasā tatmamā lakṣmī rūpeṇa ca guṇena ca
tayā sārddhaṃ tava prītyā gandharvvāt prayāsyati
gauravaṃ madarāttustaṃ kariṣyati patistvayoḥ
prativiśveṣu te pūjāṃ mahatīṃ te mudānvitāḥ
māghasya śuklapañcamyāṃ vidyārambhe ca sundari
mānavā manavo devā munīndrāśca mumukṣavaḥ
santaśca yoginaḥ siddhā nāgagandhavva rākṣasāḥ
mahareva kariṣyanti kalpaṃ kalpe layāvadhi
abhiyuktāśca dattvā caivopacārāṇi ṣoḍaśa
kāṇvaśākhoktavidhinā dhyānena stavanena ca
jitendriyāḥ saṃyatāśca ghaṭe ca pustake'pi ca
katvā suvarṇaguṭikāṃ gandhacandanarcitām
kavacaṃ te grahīṣyanti kaṇṭhe vā dakṣiṇe bhuje
paṭhiṣyanti ca vidvāṃsaḥ pūjākāle ca pūjite
ityuktā pūjayāmāsa tāṃ devīṃ svayaṃpūjitaḥ
tatastatpūjanañcakrurbrahmaviṣṇumaheśvarāḥ ||,
anantaścāpi dharmeśca munīndrāḥ sanakādayaḥ
sarvva devāśca manavo nṛpāśca mānavādayaḥ
babhūva pūjitā nityā sarvvaloke; sarasvatī
pūjāvidhānaṃ stavanaṃ dhyānaṃ kavacaṃmopsitam
pūjopayukta naivedyaṃ puṣpañca candanādikam
vada vedavidāṃ śreṣṭha śrotuṃ kautūhalaṃ mama
vadaṃte sāmprataṃ śaśvat kimidaṃ śrutisundaram
śṛṇu nārada vakṣyāmi kāṇvaśākhoktapaddhatim
jaganmātuḥ sarasvatyāḥ pūjāṃ vidhisamanvitām
māghasya śuklapañcamyāṃ vidyārambhadine'pi ca
pūrdhvahni saṃyamaṃ kṛtvā tatrāṅki saṃyataḥ śuciḥ
snātvā nityakriyāṃ kṛtvā ghaṭaṃ saṃsthāpya bhaktitaḥ
saṃpūjya devaṣaṭkañca naivedyādibhireva ca
gaṇeśañca dineśañca vahni viṣṇuṃ śivaṃ śivām

468.5.3

saṃpūjya saṃyato gehī tato'bhīṣṭaṃ prapūjayet
dhyānena vakṣyamāṇeṇa āvāhyātha ghaṭe budhaḥ
dhyātvā punaḥ ṣoḍaśopacāraiṇa pūjayeddrato
pūjopayukta naivedyaṃ yadyadde ve nirūpitam
vakṣyāmi sāmprataṃ kiñcit yathādhautaṃ yathāgamam
navanītaṃ dadhi kṣīraṃ lājaba tilalaḍḍukam
ikṣumikṣurasaṃ śuklagucapakvaguḍaṃ madhu
svastikaṃ śarkarā gukladhānyasyākṣatamakṣatam
akhinnaśukladhānyasya pṛthukaṃ śuklamoṭakam
ghṛtasaindhavasaṃskāryyahaviṣyānnañca vyañjanaiḥ
yavagodhūmacūrṇānāṃ piṣṭakaṃ ghṛtasaṃskṛtam
piṣṭakaṃ svastikasyāpi pakva2mbhāphalasya ca
paramānnañca saṣṭataṃ piṣṭānnañca sudhopamam
nārikelaṃ tadudakaṃ keśaraṃ mūlamādra kam
pakvarambhāphalaṃ cāru śrīphalaṃ badaraṃ phalam
kāladeśodbhavaṃ pakkaphalaṃ śulaṃ susaṃskṛtam
sugandhi śuklapuṣyañca sugandhi śuklacandanam
navīnaśukavastrañca śaklañca sundaraṃ sūne
mālyañca śuklapuṣpāṇi śuklahāraśca bhūṣaṇam ||]
yadṛṣṭañca śrutau dhyānaṃ praśastaṃ śrutisundaram
tannibodha mahābhāga bhayabhañjanakāraṇam
sarasvatīṃ śuklavarṇāṃ sasmitāṃ sumanoharām
koṭicandraprabhāmṛṣṭapuṣṭaśroyuktavigrahām
vahniguddhāṃśukādhānāṃ manmitāṃ sumanoharām
ratnasāraindranirmāṇavarabhūṣaṇabhūṣitām
supūjitāṃ suragaṇairbrahmaviṣṇuśivādibhiḥ
vande bhaktyā ca vandyāṃ tāṃ munīndramanumānavaiḥ
evaṃ dhyātvā ca mūlena sarvva dattvā vicakṣaṇaḥ
maṃsya kavacaṃ ghṛtvā praṇameddaṇḍavadbhuvi
yeṣāṃ yeṣāmiṣṭadevī teṣāṃ nityā kriyā mune
vidyārambhe ca varṣāṃnte sarvveṣāṃ pañcamīdine
sarvvopayukto mūlaśca vaidikāṣṭākṣaraṃ param
yeṣāṃ yenopadeśo vā teṣāṃ samūla eva ca

468.5.4

sarasvatocaturthyanto vahnijāyānta eva ca
lakṣmomāyādikaścaiva mantro'yaṃ kalpapādapaḥ
purā nārāyaṇārthaṃ vālmīkāya kapānidhiḥ
pradadau jāhnavotīre puṇyecaive ca bhārate
bhṛgurdadī ca śukrāya puṣkare sūryyaparvva ṇi
candraparvvaṇi mārīco dadau vākpataye mudā
bhṛgave ca dadau tuṣṭo brahmā vadarikāśrame
āstīkāya jaratkārurdadau kṣīrodasannidhau
vibhāṇḍako dadau mero ṛṣyaśṛṅgāya dhīmate
śivaḥ kaṇādamunaye gautamāya dadau mudā
sūryeṇa yājñavalkyāya tathā kātyāyanāya ca
śeṣaḥ pāṇinaye caiva bharadvājāya dhīmate
dadau śākaṭāyanāya sutale baliṃsaṃsadi
caturlakṣajapenaiva mantraḥ siddho bhavennṛṇām
yadi syāt siddhamantro'pi bṛhaspatisamo bhavet
kavacaṃ śṛṇu viprendra yaddattaṃ vidhinā purā
viśvaje ca viśvajayaṃ bhṛgave gandhamādane
bhṛguruvāca
brahman brahmavidāṃ śreṣṭha brahmajñānaviśārada
sarvvajña sarvva janaka sarvveśa sarvva pūjita
sarasvatyāśca kavacaṃ brūhi viśvajayaṃ prabho
ayātamapramantrāṇāṃ samūhasaṃyutaṃ param
brahmovāca
śṛṇu vatsa pravakṣyāmi kavacaṃ sarvva kāmadam
śrutisāraṃ śrutisukhaṃ śrutyuktaṃ śrutipūjitam
uktaṃ kṛṣṇena gokule mahyaṃ vṛndāvane vane
rāseśvareṇa vibhunā rāse ca rāsamaṇḍale
atīvagopanīyañca kalpavṛkṣaparaṃ varam
amṛtāhutamantrāṇāṃ samūhaiśca samanvitam
yaddhṛtvā paṭhanādbrahman buddhimāṃśca bṛhaspatiḥ
yaddhṛtvā bhagavān śukraḥ sarvva daityeṣu pūjitaḥ
paṭhanāddhāraṇādvāgmī kavīndro vālmiko muniḥ
svāyambha vo manuścai va yaddhṛtvā sarvva pūjitaḥ
kaṇādo gotamaḥ kaṇṇvaḥ pāṇiniḥ śākaṭāyanaḥ
granthañcakāra yaddhṛtvā dakṣaḥ kātyāyanaḥ svayam

468.5.5

dhṛtvā vedavibhāgañca purāṇābhyakhilāni ca
cakāra līlāmātreṇa kṛṣṇadvaipāyanaḥ svayam
śātātapaśca saṃvartto vaśiṣṭhaśca parāśaraḥ
yaddhṛtvā paṭhanādgranthaṃ yājñavalkyaścakāra saḥ
ṛṣyaśṛṅgo bharadvājayāstīko devalastathā
jaigīṣavyo yājalica yaddhṛtvā sarvva pūjitaḥ
kavacasyāsya viprendra ṛṣiraiva prajāpatiḥ
svayaṃ vṛndaśca vṛhatī devī rāseśvara prabhuḥ
sarvva tattvaparijñānasarvvārthasādhaneṣu ca
kavitāsu ca sarvvāsu viniyogaḥ prakīrttitaḥ
oṃ hrīṃ sarasvatyai svāhā śiro me pātu sarvva taḥ
śrīṃ vāgdevatāyai svāhā bhālaṃ me sarvva dāvatu
oṃ sarasvatyai svāheti śrotraṃ pātu nirantaram
oṃ hrīṃ klīṃ bhāratyai svāhā netrayugmaṃ sadāvatu
oṃ hrīṃ vāgvādinyai svāhā nāsāṃ me sarvva to'vatu
hrīṃ vidyādhiṣṭhātṛdevyai svāhā coṣṭhaṃ sadāvatu
oṃ śrīṃ hrīṃ brāhmayā svāheti dantapaṃktiṃ sadāvatu
aimityekākṣaro mantro mama kaṇṭhaṃ sadāvatu
oṃ hrīṃ klīṃ pātu me grīvāṃ skandhaṃ me śrīṃ sadāvatu
oṃ vāgadhiṣṭhātṛdevyai svāhā sarvvaṃ sadāvatu
oṃ sarvvakaṇṭhavāsinyai svāhā prācyāṃ sadāvatu
oṃ sarvvajihvāvāsinyai svāhāgnidiśi rakṣatu
oṃ aiṃ klīṃ śrīṃ hrīṃ sarasvatyai budhajanamyai svāhā
satataṃ mantrarājo'yaṃ dakṣiṇe māṃ sadāvatu
aiṃ hrīṃ śrīṃ tryakṣaro mantro nairū tyāṃ sarvvadāvatu
oṃ aiṃ kavijihvāgravāsinyai svāhā māṃ vāruṇe'vatu
sadarbhikāyai svāhā ca vāyavye māṃ sadāvatu
oṃ gadyapadyavāsinyai svāhā māmuttare'vatu
aiṃ sarvva śāstravāsinyai svāhaiśānyāṃ sadāvatu
oṃ hrīṃ sarvva pūjitāyai svāhā cordhvaṃ sadāvatu
aiṃ hrīṃ pustakavāsinyai svāhādho māṃ sadāvatu

468.5.6

oṃ patyabījarūpāyai svāhā māṃ sarvvato'vatu
iti te kathitaṃ vipra sarvva mantraughavigraham
idaṃ viśvajayaṃ nāma kavacaṃ brahmarūpiṇam
purā śrutaṃ dharmavaktrāt parvvate gandhamādane
tava snehātmayākhyātaṃ pravaktavyaṃ na kasyacit
gurumabhyarcya vidhivat vastrālaṅkāracandanaiḥ
praṇamya daṇḍavadbhūmau kavacaṃ dhārayet sudhīḥ
pañcalakṣajapenaiva siddhantu kavacaṃ bhavet
yadi syāt siddhakavaco bṛhaspatisamo bhavet
mahāvāgmī kavīndraśca trailokyavijayī bhavet
śaknoti sarvva jetuñca kavacasya prasādataḥ
idañca kāṇvaśākhoktaṃ kavacaṃ kathitaṃ mune
stotraṃ pūjāvidhānañca dhyānañca vandanaṃ tathā ||"
iti brahmavaivarte prakṛtikhaṇḍe sarasvatīkavacam
4 | 56-61
śrīnārāyaṇa uvāca
'vāgdevatāyāḥ stavanaṃ śrūyatāṃ sarvvakāmadam
mahāmuniryājñavalkyo yena tuṣṭāva tāṃ purā
guruśāpācca sa munirhatavidyo babhūva ha
tadā jagāma duḥkhārtto ravisthānañca puṣkaram
sa prāpa tapasā sūryaṃ kolāke dṛṣigocare
tuṣṭāva sūryaṃ śokena ruroda ca muhurmuhuḥ
sūryyastaṃ pāṭhayāmāsa vedavedāṅgameśvaraḥ
uvāca stuhi vāgdevīṃ bhaktyā ca smṛ tihetave
tamitājñāṃ dīnamārtho'pyantarddhānaṃ cakāra saḥ
muniḥ snātvā ca tuṣṭāva bhaktinamrātmakandharaḥ
yājñavalkya uvāca
kṛpāṃ kuru jaganmātamīmeva hatatejasam
guruśāpāt naṣṭasmṛtiṃ vidyāhonañca duḥkhitam
jñānaṃ dehi smṛtiṃ dehi vidyāṃ vidyādhidaivate
pratiṣṭhāṃ kavitāṃ dehi śaktiṃ śiṣyaprabodhikā m
granthakartṛttvaśaktiñca sacchiṣyaṃ supratiṣṭhitam
pratibhāṃ satsabhāyāñca vicārakṣamatāṃ śubhām
luptaṃ sarvvaṃ daivadoṣāt dūrībhūtaṃ punaḥ punaḥ

468.5.7

yathāṅkuraṃ bhasmani ca karoti devatā punaḥ
brahmasvarūpā paramā jyotirūpā sanātanī
sarvvavidyādhidevī yā tasyai vāṇyai namo namaḥ
yayā vinā jagat sarvvaṃ śaśvajjīvanmṛ taṃ param
jñānādhidevo yā tasyai sarasvatyai namo namaḥ
yayā vinā jagat sarvvaṃ mūkamūkamavat sadā
vāgadhiṣṭhātṛdevī yā tasyai nityaṃ namo namaḥ
himacandanakundendukumudāmbhojasannibhā
varṇādhidevī yā tasyai cākṣarāyai namo namaḥ
visargabindumātrāsu yadadhiṣṭhānameva ca
tadadhiṣṭhātṛdevī yā tasyai vāṇyai namo namaḥ
yayā vinātra saṃkhyāvān saṃkhyāṃ karttuṃ na śakmate
kālasaṃkhyāsvarūpā yā tasyai devyai namo namaḥ
vyākhyāsvarūpā yā devī vyākhyādhiṣṭhātṛdevatā
bhramaviddhānturūpā yā tasyai devyai namo namaḥ
śrutismṛtiśśrutismṛtibuddhiśaktisvarūpiṇī
pratibhākavyanāśaktiyoṃ ca tasyai namo namaḥ
sanatkumārī brahmāṇaṃ jñānaṃ papraccha yatra vai
babhūva jar̤avat so'pi siddhāntaṃ karttumakṣamaḥ
tadājagāma bhagavānātmā śrīkṛṣṇa īśvaraḥ
uvāca satataṃ stohi vāṇīmiti prajāpate
sa ca tuṣṭāva tāṃ brahmā cājñayā paramātmanaḥ
cakāra tatprasādena tadā siddhāntamuttamam
yadāpyananta' papraccha jñānameka' vasundharā
babhūva mūkavat so'pi siddhāntaṃ karttumakṣamaḥ
tadā tvāṃ sa ca tuṣṭāva saṃtrastaḥ kaśyapājñayā
tataścakāra siddhānta' nirmalaṃ bhramabhañjanam
vyāsaḥ purāṇasūtrañca papraccha vālmikaṃ yadā
maunībhūtaḥ sa sasmāra tāmeva jagadambikām
tadā cakāra siddhānta' labdhaiva munīśvaraḥ
samprāpa nirmalaṃ jñānaṃ bhramāndhadhvaṃsadīpakam
purāṇasūtraṃ śrutvā sa vyāsaḥ kṛṣṇakalodbhavaḥ
tvāṃ siṣeve ca dadhyau ca śatavarṣañca puṣkare

468.5.8

tadā tvatto varaṃ prāpya sa kavīndro babhūva ha
tadā vedavibhāgañca purāṇāścakāra saḥ
tadā mahendraḥ papraccha tattvajñānaṃ śivāśivam
kṣaṇaṃ tāmeva saṃcintya tasmai jñānaṃ dadau vibhuḥ
papraccha śabdaśāstrañca mahendraśca bṛhaspatim
divyavarṣasahasrañca sa tvāṃ dadhyau ca puṣkare
tadā tvatto varaṃ prāpya divya' varṣasahasrakam
uvāca śabdaśāstrañca tadarthañca sureśvaram
adhyāpitāśca ye śiṣyā yairadhītaṃ munīśvaraiḥ
te ca tvāṃ parisaṃcintya pravarttante sureśvari
tvaṃ saṃstutā pūjitā ca munīndramanumānavaiḥ
daityendraiśca suraiścāpi brahmaviṣṇuśivādibhiḥ
jar̤ībhūtaḥ sahasrāsyaḥ pañcavaktraścaturmukhaḥ
yāṃ stotu' kimahaṃ stomi lāmikāsthena mānavaḥ
ityuktā yājñavalkyaśca bhaktinamrātmakandharaḥ
praśanāma nirāhāro ruroda ca muhurmuhuḥ
tadā jyotiḥsvarūpā sā tenādṛṣṭāpyuvāca tam
sukvīndro bhavetyājñā vaikuṇṭhañca jagāma ha
yājñavalkākṛta' bāṇīstotraṃ yaḥ saṃyataḥ paṭhet
sakavīndro mahāvāgmī bṛhaspatisamo bhavet
mahāmūrkhaśca durmedhā varṣamekaṃ yadā japet
sa paṇḍitaśca medhāvī sukaviśca bhavedbhuvam ||”
iti brahmavaivartta' prakṛtikhaṇḍe sarasvatopākhyānam

Linked texts (3)