Shabdakalpadruma 505.113
Śabdakalpadruma 505.113
- Language
- Sanskrit
505.113
“vilalāpa sa vāṣpagadgadaṃ
sahajāmapyapahāya dhīratām
abhitaptamayo'pi mārddavaṃ
bhajate kaiva kathā śarīriṣu ||”)
janmalagrāt tṛtīyasthānam | yathā, —
“sutamadananavāsthye pūrṇadṛṣṭiḥ surāriryugaladmamarāśau dṛṣṭipādatrayāḥ
sahajaripucaturthe'ṣṭame cārddhadṛṣṭiḥ
kṣitibhavanasupāmya' neva dṛśaṃ hi rāhoḥ ||”
iti jyotistattvam
sahajamitraṃ, klī, (sahajaṃ mitram |) svābhāvikasuhṛt | yathā, —
“arirmitramudāsīno'nantarastatparaḥ paraḥ
kramaśo maṇḍalaṃ cintya sāmādibhirupakramaiḥ ||”
ariḥ śatruḥ | mitraṃ suhṛt | ubhayavilakṣaṇa
udāsīnaḥ | te ca trayastrividhāḥ | sahajāḥ
kṛtrimāḥ prākkatāśceti | sahajaṃ mitraṃ bhāgineyapaitṛkastrīyamāḍhalastrīyādiḥ | iti mitākṣarāyāmācārādhyāye 1 adhyāyaḥ
sahajātaḥ, tri, (saha jātaḥ utpannaḥ |) sahodaraḥ | yamajaḥ iti kecit || (sahoye, tri
yathā, kathāsaritsāgare
505.113.p1
22
“tārāvalokanāmā ca kramād dvi' jagāma saḥ
dānadharmīvivekādyaiḥ sahajātairmukhaiḥ saha ||”)
sahajāriḥ, puṃ, (sahajaḥ svābhāvikaḥ ariḥ | )
svābhāvikaśatruḥ | yathā | “sahajāriḥ sāpatnapiḍhavyatatputrādiḥ |” iti mitākṣarāyāmācārādhyāyaḥ
sahajodāsīnaḥ, puṃ, (sahaja udāsīnaḥ |) svābhāvikaparataraḥ | yathā | “sahajakatrimamiśraśatrulakṣaṇarahito sahajakatrimodāsīno |” iti
mitākṣarāyāmācārādhyāyaḥ
sahaṇḍakaṃ, klī, māṃsavyañjanaviśeṣaḥ | yathā, —
“chāgādemīṃsamuddhautaiḥ kṛṭṭitaṃ khaṇḍitaṃ punaḥ
gur̤amāṃsavidhānaina pacedetat sahaṇḍakam
sahaṇḍakaṃ guṇayaktaṃ gur̤amāṃsaguṇaṃ smṛtam ||”
505.113.p2
iti bhāvaprakāśaḥ
Linked texts (2)
- Yājñavalkyasmṛti — Yājñavalkya, Sanskrit
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit