Shabdakalpadruma 536.1
Śabdakalpadruma 536.1
- Language
- Sanskrit
536.1
devaḥ| viṣkambhādisaptaviṃśatiyogāttargataikaviṃśayogaḥ| iti medinī || tatra jātaphalam
“asādhyasādhyaḥ kila sādhyajātaḥ
śūro'tidhīro vijitāripakṣaḥ
buddhyā hyapāyaiḥ parisādhitārthaḥ
paraṃ kṛtārthaḥ sutarāṃ vinītaḥ||”
iti koṣṭhīpradīpaḥ
sādhyaḥ, tri, (sādha + ṇyat |) sādhanīyaḥ| iti
medinī || yathā,—
“ṛṇādiṣu vivādeṣu sthiraprāyeṣu niścitam
jane vādhyadhike cārye proktaṃ sādhyaṃ na sidhyati||”
iti mitākṣarādhṛtakātyāyanavacanam
sādhanāṅgībhimataḥ| sa tu pakṣaḥ| yathā,—
“pratijñādoṣanirmuktaṃ sādhyaṃ satkāraṇānvitam
niścitaṃ lokasiddhañca pakṣaṃ pakṣavido viduḥ ||”
sādhyaṃ sādhanāṅgībhimataṃ pakṣaṃ viduḥ| yadyapyatra
sādhyaṃ jñāpyaṃ tadviśiṣṭadharmī pakṣa iti bhedastathāpyatra vākyagatyārṇādidharmīviśeṣaviśiṣṭasya pakṣatayā dharmiṇo'dharmopadereva sādhyatvāt
sādhyapakṣayorbhedāmidhānam | iti vyavahāratattvam || || anumitividheyaḥ| yathā| sādhyatāvacchedakamiti anumitividheyatāvacchedakamityarthaḥ| iti siddhāntalakṣaṇajāgadīśīṭīkā
mantraviśeṣaḥ| yathā,—
“nāmādyakṣaramārabhya yāvanmantrādimākṣaram
caturbhiḥ koṣṭha raikekaṃmiti koṣṭhacatuṣṭayam
punaḥ koṣṭhagakoṣṭheṣu savyato nāma cāditaḥ
siddhaḥ sādhyaḥ susiddho'riḥ kramājjñeyā manīṣibhiḥ
siddhaḥ sidhyati kālena sādhyastu japahomattaḥ
susiddho grahaṇamātreṇa arimūlaṃ nikṛntati ||”
iti tantrasāraḥ
sādhyatāvacchedakaṃ, klī, (sādhyatāmavacchinattīti
ava + chida + ṇul | ) anumitividheyāṃśe
bhāsamāno dharmaḥ| yathā sādhyatāvacchedakamiti
anumitividheyatāvacchedakamityarthaḥ | tathā
coktaṃ vyāptijñānāṅgasaṃgrahe daṇḍatvaprakārikā daṇḍatvavattānityekānumitinaṃ tu daṇḍivān ityākārā daṇḍaprakārikāpi tasya vyāpakatāvacchedakatvenāvaśāt kāraṇabādhena tadasambhavāditi
bhāvaḥ iti | siddhāntalakṣaṇasya jāgadīśau
ṭīkā
sādhyasiddhipādaḥ, puṃ, (sādhyasya siddhiryatra| tādṛśaḥ
pādaḥ|) vyavahārasya caturthapādaḥ| sa ca nirṇayapādaḥ| yathā| pratyarthino'grato lekhyamiti
bhāṣāpādaḥ prathamaḥ| śrutārtheṇottaraṃ lekhyamityuttarapādo dvitīyaḥ| tato'rtho lekhyetū sadya iti
kriyāpādastṛtīyaḥ| tatsiddhau siddhimāpnoti
iti sādhyasiddhipādaścaturthaḥ| yathā,—
“bhāṣottarakriyāsādhyasiddhibhiḥ kramavṛttibhiḥ
cācisacaturaṃ śastu catuṣpādbhidhīyate ||”
iti mitākṣarā
sādhvasaṃ, klī, (sādhusamastīti | sādhu + asa +
ac | ) bhayam | ityamaraḥ