Shabdakalpadruma 812.p1

812.p1

tasya cayavṛddhikāraṇaṃ yathā,—
brahmovāca
“rākā cānumatau caiva dvividhā pūrṇimā matā
sinovālī kuhūścaiva pramāvāsyā dvidhaiva tu
amā nāma rakhe raśmindraloke pratiṣṭhitā
yasyāt somo vasatyasyāmamāvāsau tataḥ smṛtā
pūrvvoditakalāmātraipaurṇamāsyā niśākare
pūrṇimānumato jñeyā paścāt syātanbhāskare
yasyāsāmamṛtamyante devatāḥ pitṛbhiḥ saha
tasmādanumatau nāma pūrṇimā prathamā smṛtā
yadā cāstamite sūryya pūrṇacandrasya codgamaḥ
yugapat sottarāgastadānumattipūrṇimā
rākāṃ tāmanumanyante devatāḥ pitṛbhiḥ saha
rañjanāścaiva candrasya rāketi kavayo'bruvan
sinovālo pramāṇantu coṣaṇeyo niśākaraḥ
amāvāsyāṃ viśatyarkaṃ sinīvālo tataḥ smṛtā
kuheti kokilenokko yaḥ kālastu samāpyate
tatkālasaṃjñā lepā vaicamāvasyā kuhūḥ smṛtā
anumatyāḥ sarākāyāḥ sinovālyāḥ kuhū vinā
etāsāṃ virataḥ kālaḥ kumāre ti kuhaḥ smṛtā|”
viraktasyāne diksaveti ca pāṭhaḥ
“kalāḥ ṣor̤aśa somasya śukle varddhayate raviḥ
amṛtenāmṛtaṃ kṛṣṇa pīyate daivataiḥ kramāt
prathamāṃ pivate vahnadvitīyāṃ pavanaḥ kalām
viśvedevāstṛtīyāntu caturthīntu prajāpatiḥ
pañcamīṃ varuṇaśvāpi ṣaṣṭhīṃ pivati vāsavaḥ
saptamomṛṣayo divyā yaścaso'hrī tathāṣṭamīm
navamīṃ kraṣṇapakṣasya pivatīndraḥ kalāmapi
daśamīṃ marutaścāpi rudrā ekādaśīṃ kalām
dvādaśīntu kalāṃ viṣṇurdhanadaśca trayodaśīm
catudda śīṃ paśupatiḥ kalāṃ pivati nityaśaḥ
tataḥ pañcadaśīcaiva pivanti pitaraḥ kalām
kalāvaśiṣṭo niṣpītaḥ praviṣṭaḥ sūryyamaṇḍalam
amāyāṃ viyate raśmau samāvāso tataḥ smṛtā
pūrvvāhne viśate cākaṃ madhyāhne tu vanaspatim
aparāhne viśatyapsu svayoniṃ vārisambhavaḥ
āpaḥ praviṣṭaḥ somaśca śoṣayā kalayekayā
haṇagulmalatāvṛkṣāñjihvāyayati cauṣadhīḥ
tamoṣadhiṃ sthitaṃ gāvaścaraṇyaḥ pivanti ca
tadgatānugataṃ gobhyaḥ cīratyamupagacchati
tat kṣīramamṛtaṃ bhūtvā mantrabhūtaṃ dvijātayaḥ
khāhākāravaṣaṭkārairjuhutyāhutayaḥ kramāt
hutamagniṣu devāya punaḥ somaṃ vivarddhayet
evaṃ saṃcīyate somaḥ cīyacāpyāyate punaḥ
tasmāt sūryyaḥ śaśāṅkasya kṣayavṛddhividhirvidhuḥ ||”