Amarasara 19
Amarasāra 19
- Language
- Sanskrit
Contents
- 19.419 — 1 part
19.356
sukṛtī puṇyavān dhanyo mahecchastu mahāśayaḥ
hṛdayāluḥ sahṛdayo mahotsāho mahodyamaḥ
19.357
pravīṇo nipuṇābhijñavijñaniṣṇātaśikṣitāḥ
kṛtī ca kuśalaścāpi pratīkṣyaḥ pūjya eva ca
19.358
syurvadānyasthūlalakṣyadānaśauṇḍā bahuprade
jaivātṛkaḥ syādāyuṣmān saralodāradakṣiṇāḥ
19.359
harṣamāṇo vikurvāṇaḥ pramanā hṛṣṭamānasaḥ
durmanā vimanā antarmanāḥ syādutka unmanāḥ
19.360
pratīte prathitakhyātāvittavijñātaviśrutāḥ
ibhya āḍhyo dhanī svāmī tvīśvaraḥ patirīśitā
19.361
adhibhūrnāyako netā prabhuḥ parivṛḍho'dhipaḥ
lakṣmīvān lakṣmaṇo mūke cāvāk snigdhe tu vatsalaḥ
19.362
tatpare prasitāsaktāvarthī codyukta utsukaḥ
syāddayāluḥ kāruṇikaḥ kṛpāluḥ sūrataṃḥ samāḥ
svatantro'pāvṛtaḥ svairī svacchando niravagrahaḥ
19.363
paratantraḥ parādhīnaḥ paravānnāthavānapi
adhīno nighna āyatto dīrghasūtraścirakriyaḥ
19.364
jālmo'samīkṣyakārī syāt kuṇṭho mandaḥ kriyāsu yaḥ
bubhukṣitaḥ syātkṣudhito jighatsuraśanāyitaḥ
19.365
samau tvātmaṃbhariḥ kukṣiṃbharirbhakṣakaghasmarau
lubdho'bhilāṣukastṛṣṇak samau lolupalolubhau
19.366
sonmādastūnmadiṣṇuḥ syādāvinītaḥ samuddhataḥ
matte śauṇḍotkaṭakṣībāḥ sāndraḥ snigdhaśca meduraḥ
19.367
kamraḥ kāmayitā'bhīkaḥ kāmukaḥ kāmano'nukaḥ
vidheyo vinayagrāhī vacanesthita āśravaḥ
19.368
vaśyaḥ praṇeyo nibhṛtavinītapraśritāḥ samāḥ
dhṛṣṭe dhṛṣṇag viyātaśca pragalbhaḥ pratibhānvite
19.369
syādadhṛṣṭe tu śālīno vilakṣo vismayānvite
adhīre kātarastraste bhīrubhīrukabhīlukāḥ
19.370
śarārurghātuko hiṃsraḥ syādvardhiṣṇustu vardhanaḥ
sahiṣṇuḥ sahanaḥ kṣantā titikṣuḥ kṣamitā kṣamī
19.371
krodhano'marṣaṇaḥ kopī caṇḍastvatyantakopanaḥ
jāgarūko jāgaritā nidrāṇaśayitau samau
19.372
svapnak śayālunnidrāluḥ kuvādakucarau samau
vāgmī vadāvado vaktā vāgīśo vākpatiḥ samau
syājjalpākastu vācālo vācāṭo bahugarhyavāk
19.373
tūṣṇīṃśīlostu tūṣṇīko nagno'vāsā digambaraḥ
niṣkāsito'vakṛṣṭaḥ syādapadhvastastu dhikṛtaḥ
19.374
pratyādiṣṭo nirastaḥ syātpratyākhyāto nirākṛtaḥ
nikṛtaḥ syādviprakṛto vipralabdhastu vañcitaḥ
19.375
manohataḥ pratihataḥ kāṃdiśīko bhayadrutaḥ
āpanna āpatprāptaḥ syādabādhastu nirargalaḥ
19.375-2
a.
adhikṣiptaḥ pratikṣipto baddhe kīlitasaṃyatau
āttagarbo'bhibhūtaḥ syādvihastavyākulau samau
19.376
vyasanārtoparaktau dvau vilīne vidrutadrutau
dveṣye tvakṣigataḥ syādvivaśaviklavavihvalāḥ
cikuraḥ syāttu capala ātatāyī vadhodyataḥ
19.377
doṣaikadṛk purobhāgī nikṛtastvanṛjuḥ śaṭhaḥ
karṇejapaḥ sūcakaḥ syātpiśuno durjanaḥ khalaḥ
19.378
nṛśaṃso ghātakaḥ krūraḥ pāpo dhūrtastu vañcakaḥ
ajñe mūḍhayathājātamūrkhavaidheyabāliśāḥ
19.379
niḥsvastu durvidho dīno daridro durgaṃto'pi saḥ
kadarye kṛpaṇakṣudrau yācake mārgaṇārthinau
19.380
ahaṃkārī syādahaṃyuḥ pakṣisarpādadyo'ṇḍajāḥ
udbhidastarugulmādyā udbhidudbhijjamudbhidam
19.381
sundaraṃ ruciraṃ cāru suṣamaṃ sādhu śobhanam
kāntaṃ manoharaṃ rucyaṃ manojñaṃ mañju mañjulam
19.382
abhīṣṭebhīpsitaṃ hṛdyaṃ dayitaṃ vallabhaṃ priyam
nikṛṣṭakutsitāvadyā garhyāpyāvamādhamāḥ
19.383
malīmasaṃ tu malinaṃ kaccaraṃ maladūṣitam
pūtaṃ pavitraṃ medhyaṃ ca sṛṣṭanirṇiṃktaśodhitam
asāraṃ phalgu śūnyaṃ tu vaśikaṃ tucchariktake
19.384
klībe pradhānaṃ pramukhaparādhyaum̐nuttamottamāḥ
mukhyavaryaṃvareṇyāgrāḥ śreṣṭhapuṣkalasattamāḥ
19.385
syuruttarapade vyāghrapuṃgavarṣabhakuñjarāḥ
siṃha-śārdūla-nāgādyāḥ puṃsi śreṣṭhārthagocarāḥ
19.386
viśaṅkaṭaṃ pṛthu bṛhad viśālaṃ pṛthulaṃ mahat
vaḍḍoruvipulaṃ pīnapīvno tu sthūlapīvare
19.387
stokālpakṣullakāḥ sūkṣmaṃ ślakṣṇaṃ dabhraṃ kṛśaṃ tanu
triyāṃ mātrā truṭiḥ puṃsi lavaleśakaṇāṇavaḥ
19.388
prabhūtaṃ pracuraṃ prājyaṃ sphāraṃ ca bahulaṃ bahu
bhūyo bhūri ca bhūyiṣṭhamapradhānopasarjane
paraḥśatādyāste yeṣāṃ parā saṃkhyā śatādikāt
19.390
gaṇanīye tu gaṇeyaṃ saṃkhyāte gaṇitamatha same sarvam
viśvamaśeṣaṃ kṛtsnaṃ samastanikhilākhilāni niḥśeṣam 389
samagraṃ sakalaṃ pūrṇamakhaṇḍaṃ syādūnūneke
ghanaṃ nirantaraṃ sāndraṃ pelavaṃ viralaṃ tanu
19.391
saṃnidhe nikaṭāsannasaṃnikṛṣṭasamīpavat
upakaṇṭhāntikābhyarṇābhyāsāścā'pyabhito'vyayam
19.392
saṃsakte tvavyavahitaṃ syāddūraṃ viprakṛṣṭakam
niṣprabhe vigatārokau prahitepreṣitau samau
19.393
vartulaṃ nistalaṃ vṛttaṃ bandhuraṃ tūrṇatānatam
uccaprāṃśūnnatodagrocchritāstuṅge'tha cānate
19.394
avāṅgrāvanate vakre tvarālaṃ kuñcitaṃ natam
āviddhaṃ kuṭilaṃ bhugnaṃ vellitaṃ jihmamityapi
19.395
ṛjāvajihmapraguṇau vyaste tvapraguṇākulau
śāśvatastu dhruvo nityasadātanasanātanāḥ
19.396
sthāsnuḥ sthirataraḥ stheyān sthāvaro jaṅgametaraḥ
atiriktaḥ samadhikaścariṣṇu carajaṅgamam
19.397
calanaṃ kampanaṃ kampaṃ calaṃ lolaṃ calācalam
cañcalaṃ taralaṃ caiva pāriplavapariplave
19.398
karkaśaṃ kaṭhinaṃ krūraṃ kaṭhoraṃ niṣṭhuraṃ dṛḍham
purāṇe pratanapratnapurātanaciraṃtanāḥ
19.399
pratyagre'bhinavo navyo navīno nūtano navaḥ
nūtnaśca sukumāre tu komalaṃ mṛdulaṃ mṛdu
19.400
anvaganvakṣamanve'nupadaṃ klībamavyayam
pratyakṣaṃ syādaindriyakamapratyakṣamatīndriyam
ekatāno'nanyavṛttirekāgraikāyanāvapi
19.401
puṃsyādiḥ pūrvapaurastyaprathamādyā athāstriyām
anto jaghanyaṃ caramamantyapāścātyapaścimāḥ
19.402
moghaṃ nirarthakaṃ spaṣṭaṃ sphuṭaṃ pravyaktamulbaṇam
sādhāraṇaṃ tu sāmānyamekākī tveka ekakaḥ
19.403
prāpyaṃ gamyaṃ samāsādyaṃ saṃkīrṇākīrṇasaṃkulam
araṃtudastu marmaspṛg bhinnārthe'nyetarāvapi
saṃkaṭaṃ nā tu saṃbādho gahanaṃ kalilaṃ same
19.404
granthitaṃ saṃditaṃ dṛbdhaṃ visṛtaṃ vistṛtaṃ tatam
antargataṃ vismṛte syāt pakvaṃ pariṇate tathā
vellitapreṅkhitādhūtacalitākampitā dhute
19.405
prāptapraṇihite astāviddhakṣipteritāḥ samāḥ
Thrown, sent forth.—asta, āviddha, kṣipta, īrita adj.
vṛtte tu vṛtavāvṛttāvāmaṃ pakvetaraṃ ca tat
pravṛddhaprasṛte nyastanisṛṣṭe guṇitāhate
19.406
nidigdhopacite gūḍhagupte guṇṭhitarūṣite
kṛtaṃ praṇītaṃ racitaṃ sṛṣṭaṃ tu syādvinirmitam
veṣṭitaṃ syādvalayitaṃ saṃvītaṃ ruddhamāvṛtam
19.406-2
vividhaṃ syādbahuvidhaṃ nānārūpaṃ pṛthagvidham
uccāvacaṃ naikabhedaṃ sudūraṃ dīrghamāyatam
19.407
(a)
mahārdhaṃ bahumūlyaṃ syānmūṣitaṃ coritaṃ same
rugṇaṃ bhugna'tha niśitakṣṇutaśātāni tejite
drutāvadīrṇe udrūrṇodyate syanne snutaṃ srutam
19.408
bhinnā upāhitagnātadigdhasaṃkalitoddhṛtāḥ
nirvāṇo munivahyādau pṛthak ca kathitaṃ śṛtam
19.409
puṣṭe tu puṣitaṃ soḍhe kṣāntamudvāntamudgate
dāntastu damite śāntaḥ śamite prārthite'rditaḥ
pṛṣṭapluṣṭoṣitā dagdhe viddhe chidritavedhite
19.409-2
jñaptastu jñapite chatrañchādite pūjite'ñcitaḥ
pūrṇastu pūrite kliṣṭaḥ kleśitevasite sitaḥ
19.410
a
siddhe nirvṛttaniṣpannau dārite bhinnabheditau
ūtaṃ syūtamutaṃ cāpi hrīṇahrītau tu lajjite
19.411
syādarhite namasyitanamasitamapacāyitārcitāpacitam
varivāsite varivasyitamupāsitaṃ copacaritaṃ ca
19.412
chinnaṃ chātaṃ lūnaṃ kṛttaṃ dātaṃ ditaṃ chitaṃ vṛkṇam
srastaṃ dhvastaṃ bhraṣṭaṃ skannaṃ pannaṃ cyutaṃ galitam
19.413
labdhaṃ prāptaṃ vinnaṃ bhāvitamāsāditaṃ ca bhūtaṃ ca
anveṣitaṃ gaveṣitamanviṣṭaṃ mārgitaṃ mṛgitam
19.414
trātaṃ trāṇaṃ rakṣitamavitaṃ gopāyitaṃ ca guptaṃ ca
avagaṇitamavamatāvajñāte avamānitaṃ ca paribhūte
19.415
tyaktaṃ hīnaṃ vidhutaṃ samujjhitaṃ dhūtamatsṛṣṭe
uktaṃ bhāṣitamuditaṃ jalpitamākhyātamābhihitaṃ lapitam
19.416
buddhaṃ budhitaṃ manitaṃ viditaṃ pratipannamavasitāvagate
ūrīkṛtamurarīkṛtamaṅgīkṛtamāśrutaṃ pratijñātam
19.417
īlitaśastapaṇāyitapanāyitapraṇutapaṇitapanitāni
api gīrṇavarṇitābhiṣṭuteḍitāni stutārthāni
19.418
bhakṣitacarvitalīḍhapratyavasitagilitakhāditapsātam
abhyavahṛtānnajagdhagrastagalastāśitaṃ bhukte
19.419
hṛṣṭe mattastṛptaḥ prahṛnnaḥ pramuditaḥ prītaḥ
ārdraṃ klinnaḥ stimitaḥ saṃtapte dhūpito dūnaḥ
19.419.p1
iti viśeṣyanighnavargaḥ
Linked texts (14)
- Amarakośasaṃgraha — Sanskrit
- Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) — Amarasiṃha, Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Amarakośa Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Sudhā (Bhānuji) — Bhānuji, Sanskrit
- Nāmaliṅgānuśāsana Amarakośa — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarakośa or Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Liṅgādisaṅgraha / Trikaṇḍa — Sanskrit
- Kalpadru Nāmamālā — Keśavabhaṭṭa, Sanskrit
- Śabdakalpadruma — Keśavabhaṭṭa, Sanskrit
- Kalpadrukośa — Keśavabhaṭṭa 1635, Sanskrit
- Kalpatarukośa — Keśava, Sanskrit
- Vaijayantī — Yādavaprakāśa, Sanskrit
- Vaijayantīkośa (Yādavaprakāśa) — Yādavaprakāśa, Sanskrit