Pramāṇa · Search · About · API

Amarasara 19

Amarasāra 19

Language
Sanskrit

Contents

19.356

sukṛtī puṇyavān dhanyo mahecchastu mahāśayaḥ
hṛdayāluḥ sahṛdayo mahotsāho mahodyamaḥ

19.357

pravīṇo nipuṇābhijñavijñaniṣṇātaśikṣitāḥ
kṛtī ca kuśalaścāpi pratīkṣyaḥ pūjya eva ca

19.358

syurvadānyasthūlalakṣyadānaśauṇḍā bahuprade
jaivātṛkaḥ syādāyuṣmān saralodāradakṣiṇāḥ

19.359

harṣamāṇo vikurvāṇaḥ pramanā hṛṣṭamānasaḥ
durmanā vimanā antarmanāḥ syādutka unmanāḥ

19.360

pratīte prathitakhyātāvittavijñātaviśrutāḥ
ibhya āḍhyo dhanī svāmī tvīśvaraḥ patirīśitā

19.361

adhibhūrnāyako netā prabhuḥ parivṛḍho'dhipaḥ
lakṣmīvān lakṣmaṇo mūke cāvāk snigdhe tu vatsalaḥ

19.362

tatpare prasitāsaktāvarthī codyukta utsukaḥ
syāddayāluḥ kāruṇikaḥ kṛpāluḥ sūrataṃḥ samāḥ
svatantro'pāvṛtaḥ svairī svacchando niravagrahaḥ

19.363

paratantraḥ parādhīnaḥ paravānnāthavānapi
adhīno nighna āyatto dīrghasūtraścirakriyaḥ

19.364

jālmo'samīkṣyakārī syāt kuṇṭho mandaḥ kriyāsu yaḥ
bubhukṣitaḥ syātkṣudhito jighatsuraśanāyitaḥ

19.365

samau tvātmaṃbhariḥ kukṣiṃbharirbhakṣakaghasmarau
lubdho'bhilāṣukastṛṣṇak samau lolupalolubhau

19.366

sonmādastūnmadiṣṇuḥ syādāvinītaḥ samuddhataḥ
matte śauṇḍotkaṭakṣībāḥ sāndraḥ snigdhaśca meduraḥ

19.367

kamraḥ kāmayitā'bhīkaḥ kāmukaḥ kāmano'nukaḥ
vidheyo vinayagrāhī vacanesthita āśravaḥ

19.368

vaśyaḥ praṇeyo nibhṛtavinītapraśritāḥ samāḥ
dhṛṣṭe dhṛṣṇag viyātaśca pragalbhaḥ pratibhānvite

19.369

syādadhṛṣṭe tu śālīno vilakṣo vismayānvite
adhīre kātarastraste bhīrubhīrukabhīlukāḥ

19.370

śarārurghātuko hiṃsraḥ syādvardhiṣṇustu vardhanaḥ
sahiṣṇuḥ sahanaḥ kṣantā titikṣuḥ kṣamitā kṣamī

19.371

krodhano'marṣaṇaḥ kopī caṇḍastvatyantakopanaḥ
jāgarūko jāgaritā nidrāṇaśayitau samau

19.372

svapnak śayālunnidrāluḥ kuvādakucarau samau
vāgmī vadāvado vaktā vāgīśo vākpatiḥ samau
syājjalpākastu vācālo vācāṭo bahugarhyavāk

19.373

tūṣṇīṃśīlostu tūṣṇīko nagno'vāsā digambaraḥ
niṣkāsito'vakṛṣṭaḥ syādapadhvastastu dhikṛtaḥ

19.374

pratyādiṣṭo nirastaḥ syātpratyākhyāto nirākṛtaḥ
nikṛtaḥ syādviprakṛto vipralabdhastu vañcitaḥ

19.375

manohataḥ pratihataḥ kāṃdiśīko bhayadrutaḥ
āpanna āpatprāptaḥ syādabādhastu nirargalaḥ

19.375-2

a.
adhikṣiptaḥ pratikṣipto baddhe kīlitasaṃyatau
āttagarbo'bhibhūtaḥ syādvihastavyākulau samau

19.376

vyasanārtoparaktau dvau vilīne vidrutadrutau
dveṣye tvakṣigataḥ syādvivaśaviklavavihvalāḥ
cikuraḥ syāttu capala ātatāyī vadhodyataḥ

19.377

doṣaikadṛk purobhāgī nikṛtastvanṛjuḥ śaṭhaḥ
karṇejapaḥ sūcakaḥ syātpiśuno durjanaḥ khalaḥ

19.378

nṛśaṃso ghātakaḥ krūraḥ pāpo dhūrtastu vañcakaḥ
ajñe mūḍhayathājātamūrkhavaidheyabāliśāḥ

19.379

niḥsvastu durvidho dīno daridro durgaṃto'pi saḥ
kadarye kṛpaṇakṣudrau yācake mārgaṇārthinau

19.380

ahaṃkārī syādahaṃyuḥ pakṣisarpādadyo'ṇḍajāḥ
udbhidastarugulmādyā udbhidudbhijjamudbhidam

19.381

sundaraṃ ruciraṃ cāru suṣamaṃ sādhu śobhanam
kāntaṃ manoharaṃ rucyaṃ manojñaṃ mañju mañjulam

19.382

abhīṣṭebhīpsitaṃ hṛdyaṃ dayitaṃ vallabhaṃ priyam
nikṛṣṭakutsitāvadyā garhyāpyāvamādhamāḥ

19.383

malīmasaṃ tu malinaṃ kaccaraṃ maladūṣitam
pūtaṃ pavitraṃ medhyaṃ ca sṛṣṭanirṇiṃktaśodhitam
asāraṃ phalgu śūnyaṃ tu vaśikaṃ tucchariktake

19.384

klībe pradhānaṃ pramukhaparādhyaum̐nuttamottamāḥ
mukhyavaryaṃvareṇyāgrāḥ śreṣṭhapuṣkalasattamāḥ

19.385

syuruttarapade vyāghrapuṃgavarṣabhakuñjarāḥ
siṃha-śārdūla-nāgādyāḥ puṃsi śreṣṭhārthagocarāḥ

19.386

viśaṅkaṭaṃ pṛthu bṛhad viśālaṃ pṛthulaṃ mahat
vaḍḍoruvipulaṃ pīnapīvno tu sthūlapīvare

19.387

stokālpakṣullakāḥ sūkṣmaṃ ślakṣṇaṃ dabhraṃ kṛśaṃ tanu
triyāṃ mātrā truṭiḥ puṃsi lavaleśakaṇāṇavaḥ

19.388

prabhūtaṃ pracuraṃ prājyaṃ sphāraṃ ca bahulaṃ bahu
bhūyo bhūri ca bhūyiṣṭhamapradhānopasarjane
paraḥśatādyāste yeṣāṃ parā saṃkhyā śatādikāt

19.390

gaṇanīye tu gaṇeyaṃ saṃkhyāte gaṇitamatha same sarvam
viśvamaśeṣaṃ kṛtsnaṃ samastanikhilākhilāni niḥśeṣam 389
samagraṃ sakalaṃ pūrṇamakhaṇḍaṃ syādūnūneke
ghanaṃ nirantaraṃ sāndraṃ pelavaṃ viralaṃ tanu

19.391

saṃnidhe nikaṭāsannasaṃnikṛṣṭasamīpavat
upakaṇṭhāntikābhyarṇābhyāsāścā'pyabhito'vyayam

19.392

saṃsakte tvavyavahitaṃ syāddūraṃ viprakṛṣṭakam
niṣprabhe vigatārokau prahitepreṣitau samau

19.393

vartulaṃ nistalaṃ vṛttaṃ bandhuraṃ tūrṇatānatam
uccaprāṃśūnnatodagrocchritāstuṅge'tha cānate

19.394

avāṅgrāvanate vakre tvarālaṃ kuñcitaṃ natam
āviddhaṃ kuṭilaṃ bhugnaṃ vellitaṃ jihmamityapi

19.395

ṛjāvajihmapraguṇau vyaste tvapraguṇākulau
śāśvatastu dhruvo nityasadātanasanātanāḥ

19.396

sthāsnuḥ sthirataraḥ stheyān sthāvaro jaṅgametaraḥ
atiriktaḥ samadhikaścariṣṇu carajaṅgamam

19.397

calanaṃ kampanaṃ kampaṃ calaṃ lolaṃ calācalam
cañcalaṃ taralaṃ caiva pāriplavapariplave

19.398

karkaśaṃ kaṭhinaṃ krūraṃ kaṭhoraṃ niṣṭhuraṃ dṛḍham
purāṇe pratanapratnapurātanaciraṃtanāḥ

19.399

pratyagre'bhinavo navyo navīno nūtano navaḥ
nūtnaśca sukumāre tu komalaṃ mṛdulaṃ mṛdu

19.400

anvaganvakṣamanve'nupadaṃ klībamavyayam
pratyakṣaṃ syādaindriyakamapratyakṣamatīndriyam
ekatāno'nanyavṛttirekāgraikāyanāvapi

19.401

puṃsyādiḥ pūrvapaurastyaprathamādyā athāstriyām
anto jaghanyaṃ caramamantyapāścātyapaścimāḥ

19.402

moghaṃ nirarthakaṃ spaṣṭaṃ sphuṭaṃ pravyaktamulbaṇam
sādhāraṇaṃ tu sāmānyamekākī tveka ekakaḥ

19.403

prāpyaṃ gamyaṃ samāsādyaṃ saṃkīrṇākīrṇasaṃkulam
araṃtudastu marmaspṛg bhinnārthe'nyetarāvapi
saṃkaṭaṃ nā tu saṃbādho gahanaṃ kalilaṃ same

19.404

granthitaṃ saṃditaṃ dṛbdhaṃ visṛtaṃ vistṛtaṃ tatam
antargataṃ vismṛte syāt pakvaṃ pariṇate tathā
vellitapreṅkhitādhūtacalitākampitā dhute

19.405

prāptapraṇihite astāviddhakṣipteritāḥ samāḥ
Thrown, sent forth.—asta, āviddha, kṣipta, īrita adj.
vṛtte tu vṛtavāvṛttāvāmaṃ pakvetaraṃ ca tat
pravṛddhaprasṛte nyastanisṛṣṭe guṇitāhate

19.406

nidigdhopacite gūḍhagupte guṇṭhitarūṣite
kṛtaṃ praṇītaṃ racitaṃ sṛṣṭaṃ tu syādvinirmitam
veṣṭitaṃ syādvalayitaṃ saṃvītaṃ ruddhamāvṛtam

19.406-2

vividhaṃ syādbahuvidhaṃ nānārūpaṃ pṛthagvidham
uccāvacaṃ naikabhedaṃ sudūraṃ dīrghamāyatam

19.407

(a)
mahārdhaṃ bahumūlyaṃ syānmūṣitaṃ coritaṃ same
rugṇaṃ bhugna'tha niśitakṣṇutaśātāni tejite
drutāvadīrṇe udrūrṇodyate syanne snutaṃ srutam

19.408

bhinnā upāhitagnātadigdhasaṃkalitoddhṛtāḥ
nirvāṇo munivahyādau pṛthak ca kathitaṃ śṛtam

19.409

puṣṭe tu puṣitaṃ soḍhe kṣāntamudvāntamudgate
dāntastu damite śāntaḥ śamite prārthite'rditaḥ
pṛṣṭapluṣṭoṣitā dagdhe viddhe chidritavedhite

19.409-2

jñaptastu jñapite chatrañchādite pūjite'ñcitaḥ
pūrṇastu pūrite kliṣṭaḥ kleśitevasite sitaḥ

19.410

a
siddhe nirvṛttaniṣpannau dārite bhinnabheditau
ūtaṃ syūtamutaṃ cāpi hrīṇahrītau tu lajjite

19.411

syādarhite namasyitanamasitamapacāyitārcitāpacitam
varivāsite varivasyitamupāsitaṃ copacaritaṃ ca

19.412

chinnaṃ chātaṃ lūnaṃ kṛttaṃ dātaṃ ditaṃ chitaṃ vṛkṇam
srastaṃ dhvastaṃ bhraṣṭaṃ skannaṃ pannaṃ cyutaṃ galitam

19.413

labdhaṃ prāptaṃ vinnaṃ bhāvitamāsāditaṃ ca bhūtaṃ ca
anveṣitaṃ gaveṣitamanviṣṭaṃ mārgitaṃ mṛgitam

19.414

trātaṃ trāṇaṃ rakṣitamavitaṃ gopāyitaṃ ca guptaṃ ca
avagaṇitamavamatāvajñāte avamānitaṃ ca paribhūte

19.415

tyaktaṃ hīnaṃ vidhutaṃ samujjhitaṃ dhūtamatsṛṣṭe
uktaṃ bhāṣitamuditaṃ jalpitamākhyātamābhihitaṃ lapitam

19.416

buddhaṃ budhitaṃ manitaṃ viditaṃ pratipannamavasitāvagate
ūrīkṛtamurarīkṛtamaṅgīkṛtamāśrutaṃ pratijñātam

19.417

īlitaśastapaṇāyitapanāyitapraṇutapaṇitapanitāni
api gīrṇavarṇitābhiṣṭuteḍitāni stutārthāni

19.418

bhakṣitacarvitalīḍhapratyavasitagilitakhāditapsātam
abhyavahṛtānnajagdhagrastagalastāśitaṃ bhukte

19.419

hṛṣṭe mattastṛptaḥ prahṛnnaḥ pramuditaḥ prītaḥ
ārdraṃ klinnaḥ stimitaḥ saṃtapte dhūpito dūnaḥ

19.419.p1

iti viśeṣyanighnavargaḥ

Linked texts (14)