Pramāṇa · Search · About · API

Amara's Thesaurus 1.3.4.1

Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) 1.3.4.1

Language
Sanskrit

1.3.4.1

(3.0.3) strīdārādyair yad viśeṣyaṃ yādṛśaiḥ prastutaṃ padaiḥ
(3.0.4) guṇadravyakriyāśabdās tathā syus tasya bhedakāḥ
(3.1.5) viśeṣyanighnavargaḥ
(3.1.6) kṣemaṅkaro 'riṣṭatātiśśivatātiśśivaṅkaraḥ
(3.1.7) sukṛtī puṇyavān dhanyo mahecchas tu mahāśayaḥ
(3.1.8) hṛdayāluḥ suhṛdayo mahotsāho mahodyamaḥ
(3.1.9) pravīṇe nipuṇābhijñavijñaniṣṇātaśikṣitāḥ
(3.1.10) vaijñānikaḥ kṛtamukhaḥ kṛtī kuśala ityapi
(3.1.11) pūjyaḥ pratīkṣyaḥ sāṃśayikaḥ saṃśayāpannamānasaḥ
(3.1.12) dakṣiṇīyo dakṣiṇārhas tatra dakṣiṇya ityapi
(3.1.13) syur vadānyasthūlalakṣyadānaśauṇḍā bahuprade
(3.1.14) jaivātṛkaḥ syādāyuṣmānantarvāṇis tu śāstravit
(3.1.15) parīkṣakaḥ kāraṇiko varadas tu samarddhakaḥ
(3.1.16) harṣamāṇo vikurvāṇaḥ pramanā hṛṣṭamānasaḥ
(3.1.17) durmanā vimanā antarmanāḥ syādutka unmanāḥ
(3.1.18) dakṣiṇe saralodārau sukalo dātṛbhoktari
(3.1.19) tatpare prasitāsaktāviṣṭārthodyukta utsukaḥ
(3.1.20) pratīte prathitakhyātavitta vijñātaviśrutāḥ
(3.1.21) guṇaiḥ pratīte tu kṛtalakṣaṇāhatalakṣaṇau
(3.1.22) ibhya āḍhyo dhanī svāmī tvīśvaraḥ patirīśitā
(3.1.23) adhibhūr nāyako netā prabhuḥ parivṛḍho 'dhipaḥ
(3.1.24) adhikardhiḥ samṛddhaḥ syāt kuṭumbavyāpṛtas tu yaḥ
(3.1.25) syādabhyāgārikas tasminnupādhiś ca pumānayam
(3.1.26) varāṅgarūpopeto yassiṃhasaṃhanano hi saḥ
(3.1.27) nirvāryaḥ kāryakartā yaḥ saṃpannaḥ satvasaṃpadā
(3.1.28) avāci mūko 'tha manojavasaḥ pitṛsaṃnibhaḥ
(3.1.29) satkṛtyālaṅkṛtāṃ kanyāṃ yo dadāti sa kūkudaḥ
(3.1.30) lakṣmīvān lakṣmaṇaḥ śrīlaḥ śrīmān snigdhastu vatsalaḥ

In whatever way a substantive is introduced by words like 'strī' or 'dārāḥ', / words denoting qualities, substances, or actions will qualify it in the same manner. / Section on words dependent on a substantive: / Kṣemaṅkara, ariṣṭatāti, śivatāti, and śivaṅkara [denote one who brings auspiciousness]. / Sukṛtin, puṇyavat, and dhanya [mean virtuous or fortunate]; maheccha and mahāśaya [mean high-minded]. / Hṛdayālu and suhṛdaya [mean kind-hearted]; mahotsāha and mahodyama [mean highly energetic]. / For an expert: nipuṇa, abhijña, vijña, niṣṇāta, and śikṣita; / vaijñānika, kṛtamukha, kṛtin, and kuśala as well. / Pūjya and pratīkṣya [mean venerable]; sāṃśayika is one whose mind has fallen into doubt. / Dakṣiṇīya, dakṣiṇārha, and dakṣiṇya [mean worthy of a sacrificial fee]. / Vadānya, sthūlalakṣya, and dānaśauṇḍa denote a generous giver. / Jaivātṛka and āyuṣmat [mean long-lived]; antarvāṇin is one conversant with the treatises. / Parīkṣaka and kāraṇika [mean an examiner or judge]; varada and samarddhaka [mean a granter of boons]. / Harṣamāṇa, vikurvāṇa, pramanas, and hṛṣṭamānasa [mean joyful]. / Durmanas, vimanas, and antarmanas [mean troubled in mind]; utka and unmanas [mean longing or eager]. / For an upright person: sarala and udāra; sukala means one who is both a giver and an enjoyer. / Prasita and āsakta mean devoted to something; utsuka is one eager for a desired object. / For one who is renowned: prathita, khyāta, vitta, vijñāta, and viśruta; / for one renowned for virtues: kṛtalakṣaṇa and āhatalakṣaṇa. / Ibhya, āḍhya, and dhanin [mean wealthy]; svāmin, īśvara, pati, īśitṛ, / adhibhū, nāyaka, netṛ, prabhu, parivṛḍha, and adhipa [mean master or ruler]. / Adhikarddhi and samṛddha [mean prosperous]; one who manages household affairs / is abhyāgārika, and upādhi is masculine in this sense. / One endowed with superior limbs and form is indeed siṃhasaṃhanana. / One who accomplishes undertakings and is endowed with fortitude is nirvārya. / One without speech is mūka; manojavas [means swift as thought]; pitṛsaṃnibha [means resembling one's father]. / One who gives away a daughter after honoring and adorning her is a kūkuda. / Lakṣmīvat, lakṣmaṇa, śrīla, and śrīmat [mean fortunate]; snigdha and vatsala [mean affectionate].

English (machine translation) (machine translation)

Translations (1)

Linked texts (2)