Pramāṇa · Search · About · API

Amarasara 20

Amarasāra 20

Language
Sanskrit

Contents

20.420

padye yaśasi ca śloko lokastu bhuvane jane
utsaṅgacihnayoraṅkaḥ kalaṅkoṅkāpavādayoḥ

20.420-2

takṣako nāgavardhakyorarkaḥ sphaṭikasūryayoḥ
vyalīkamapriyākāryavailakṣyeṣvāpe pīḍane

20.420-3

(a)
pratikūle pratīkāstriṣvalīkaṃ tvapriye'nṛte
ruktāpaśaṅkāsvātaṅka eke mukhyānyakevalāḥ

20.421

ā
viśvāmitra ulūke ca mahendre cāpi kauśikaḥ
vyāghre'pi puṇḍarīkaḥ syādāloko darśanadyutī

20.422

sūcyagre kṣudraśatrau ca romaharṣe ca kaṇṭakaḥ
śulko'strī strīdhane'pi syāddārakau bālabhedakau

20.423

syātkallole'pyutkalikā ṭaṅkau darpāśmadāraṇau
mayūkhastviṭkarajvālāskhālibāṇau śilīmukhau
pataṃgau pakṣisūryau ca śailavṛkṣau nagāvagau

20.424

sargaḥ svabhāvanirmokṣaniścayādhyāyasṛṣṭiṣu
bhogaḥ sukhe striyādibhṛtāvaheśca phaṇakāyayoḥ

20.425

svargeṣupaśuvāgvajradiṅnetraghṛṇibhūjale
lakṣyadṛṣṭyā striyāṃ puṃsi gaurmātaṃgo gaje'pi ca

20.425-2

paśavo'pi mṛgā vegaḥ pravāhajavayorapi
cātake hariṇe puṃsi sāraṃgaḥ śabale triṣu

20.425-3

a
yānādyaṅge yugaḥ puṃsi yugaṃ yugme kṛtādiṣu
yogaḥ saṃhananopāyadhyānasaṃgatiyuktiṣu

20.426

ā
bhagaṃ śrīkāmamāhātmyavīryayatnārkakīrtiṣu
mūlye pūjāvidhāvargha ogho vṛnde'mbhasāṃ raye

20.427

viparyāse vistare ca prapañcaḥ pāvake śuciḥ
abhiśvaṅge spṛhāyāṃ ca gabhastau ca ruciḥ striyām

20.428

kekitākṣryāvahibhujau dantaviprāṇḍajā dvijāḥ
ajā viṣṇuharacchāgāḥ prajā syātsaṃtatau jane

20.429

saṃjñā syāccetanā nāma hastādyaiścārthasūcanā
māyā niścala yantreṣu kaitavānṛtarāśiṣu
ayogane śailaśṛṅge sīrāṅge kūṭamastriyām

20.429-2

kaṣṭe tu kṛcchragahane dakṣāmandāgadeṣu ca
paṭudvau vācyaliṅgau syāddiṭṭiryāgecchayostathā

20.430

a
koṭistu raśmau cāpāgre saṃkhyābhedaprakarṣayoḥ
niṣṭhā niṣpattināśāntāḥ kāṣṭhotkarṣe sthitau diśi
puṃsi koṣṭhontarrjaṭharaṃ kusūlòntargṛhaṃ tathā
kāṇḍo'strī daṇḍabāṇārvavargāvasaravāriṣu

20.430-2

a
daṇḍo dame mānabhede laguḍe yamasainyayoḥ
prakāṇḍakoṇamantheṣu guḍo golekṣupākayoḥ

20.431

ā
bhāṇḍaṃ mūladhane ca syād gobhūvācastviḍā ilāḥ
bhṛśapratijñayorbāḍhaṃ vyūḍhau vinyastasaṃhatau
nirvyāpārasthitau kālaviśeṣotsavayoḥ kṣaṇaḥ

20.431-2

śuklādau ca stutau varṇo na striyāṃ lepane'kṣare
bhrūṇo'rbhake bhrūṇagarbhe surā pratyak ca vāruṇī

20.432

a
grāmagīrnāvite puṃsi śreṣṭhe grāmādhipe triṣu
śaraṇaṃ gṛharakṣittroḥ kareṇuḥ syādibhībhayoḥ

20.433

pramāṇaṃ hetumaryādāśāstreyattāpramātṛṣu
karaṇaṃ sādhane ca syāt kṣetragātrendriyeṣvapi

20.434

atatriṣu viṣāṇaṃ syātpaśuśṛṅgebhadantayoḥ
pravaṇaṃ kramanimnorvyāṃ prahve nā tu catuṣpathe

20.435

saṃkīrṇo nicitāśuddhau marutau pavanāmarau
kṛtānto yamasiddhāntadaivākuśalakarmasu

20.435-2

agnyutpātau dhūmaketū ṛtuḥ strīkusume'pi ca
keturnā rukpatākārigrahotpāteṣu lakṣmaṇi

20.436

a
vyaktaḥ prājñe'pi dṛṣṭāntāvubhau śāstranidarśane
vṛttāntaḥ syātprakaraṇe prakāre kārtsnyavārttayoḥ ||435||ā
śleṣmādi raktamāṃsādi mahābhūtāni tadguṇāḥ
indriyāṇyaśmavikṛtiḥ śabdayoniśca dhātavaḥ
kṣayārcayorapacitirbhūtirbhasmani saṃpadi

20.436-2

rītiḥ pracāre syande ca lohakiṭṭārakūṭayoḥ
kāsūsāmarthyayoḥ śaktiḥ kṣayavāsāvapi kṣitī

20.436-3

a
kaladhautaṃ rūpyahemnornimittaṃ hetulakṣmaṇoḥ
śrutaṃ śāstrāvadhṛtayoryugaparyāptayoḥ kṛtam

20.437

ā
sikatāḥ syurvālukā'pi dhṛtirdhāraṇadhairyayoḥ
atyāhitaṃ mahābhītiḥ karma jīvānapekṣi ca

20.437-2

yukte kṣmādāvṛte bhūtaṃ prāṇyatīte same triṣu
khyāte hṛṣṭe pratīto'bhijātastu kulaje budhe

20.438

a
nivātāvāśrayāvātāvādṛtau sādarāñcitau
vṛttaṃ padye caritre triṣvatīte dṛḍhanistale
satye sādhau vidyamāne praśaste'bhyarhite ca sat

20.439

artho'bhidheyaraivastuprayojananivṛttiṣu
nipānāgamayostīrthamṛṣijuṣṭe jale gurau

20.439-2

samarthastriṣu śaktisthe saṃbaddhārthe hite'pi ca
pādo raśmyaṅghrimūleṣu dāyādau sutabāndhavau

20.440

a
prasādo'nugrahe kāvyaguṇasvāsthyaprasattiṣu
abhiprāyavaśau chandau saṃsthādhāre sthitau mṛtau
prādhānye rājaliṅge ca vṛṣāṅge kakudo'striyām

20.441

padaṃ vyavasāyitrāṇasthānalakṣmāṅghrivastuṣu
vīthī padavyāṃ syād vidvatsupragalbhau viśāradau

20.442

deśe nadaviśeṣe'bdhau sindhurnā sariti striyām
syuḥ samarthananīvākāniyamāśca samādhayaḥ
vidhā vidhau prakāre ca vidhidaivavidhānayoḥ

20.443

vadhūrjāyā snuṣā strī ca sudhā lepo'mṛtaṃ snuhī
saṃdhā pratijñā maryādā śraddhā saṃpratyayaḥ spṛhā

20.444

ghano meghe mūrtiguṇe triṣu mūrte nirantare
inaḥ sūrye prabhau rājā mṛgāṅke kṣatriye nṛpe

20.444-2

vṛjinaḥ kleśe vṛjinaṃ bhugne'ghe raktacarmaṇi
ātmā yatno dhṛtirbuddhiḥ svabhāvo brahma varṣma ca

20.444-3

a
gṛhe'pi ketanaṃ viśvakarmārkasuraśilpinoḥ
vyañjanaṃ lāñchanaṃ śmaśru niṣṭhānāvayaveṣvapi

20.444-4

ā
utthānaṃ pauruṣe tantre sanniviṣṭodgame'pi ca
māraṇe mṛtasaṃskāre gatau dravye'rthadāpane

20.444-5

i
nirvartanopakaraṇānuvrajyāsu ca sādhanam
pakṣmākṣilomni kiñjalke tantvādyaṃśe'pyaṇīyasi

20.444-6

ī
prasūnaṃ puṣpaphalayornidhanaṃ kulanāśayoḥ
akāryaguhye kaupīnaṃ vane salilakānane

20.445

u
kratuvistārayostrī vitānaṃ mandatucchayoḥ
vedastattvaṃ tapo brahma brahmā vipraḥ prajāpatiḥ

20.446

syātkaulīnaṃ lokavāde yuddhe paśvahipakṣiṇām
vyasanaṃ vipadi bhraṃśe doṣe kāmajakopaje

20.447

gṛhadehatviṭprabhāvā dhāmānyatha catuṣpathe
saṃniveśe ca saṃsthānaṃ varṣma dehapramāṇayoḥ

20.448

ārādhanaṃ sādhane syādavāptau toṣaṇe'pi ca
kalāpo bhūṣaṇe barhe tūṇīre saṃhatāvapi

20.449

talpaṃ śayyādṛdāreṣu bāṣpamuṣmā'śru puṃsi vā
ravarṇe puṃsi rephaḥ syātkutsite vācyaliṅgakaḥ

20.449-2

gumphaḥ syādgumphane bāhoralaṃkāre ca kīrtitaḥ
dvijihvaḥ sūcake sarpe surabhirgavi ca striyām

20.449-3

a
kumbho ghaṭe rāśibhede stambhaḥ sthūṇājaḍatvayoḥ
viśrambhaḥ kelikalahe viśvāse praṇaye vadhe

20.450

ā
kiraṇapragrahau raśmī rāmo cārau bale ca nā
stomaḥ stotre'dhvare vṛnde yukte śakte hite kṣamam

20.451

dharmāḥ puṇyayaman‍yāyasvabhāvācārasomapāḥ
uṣṇe'pi gharmaśceṣṭālaṃkāre bhrāntau ca vibhramaḥ

20.451-2

nigamo vāṇije puryāṃ tathā vede vaṇikpathe
śabdādipūrvī vṛnde'pi grāmaḥ krāntau ca vikramaḥ

20.452

a
vāmau valgupratīpau dvau śyāmo haritakṛṣṇayoḥ
aprasūtāṅganāyāṃ tu śyāmā syādyamunā niśā

20.452-2

lalāmaṃ pucchapuṇḍrāśvabhūṣāprādhānyaketuṣu
pratyayo'dhīnaśapathajñānaviśvāsahetuṣu

20.453

a
randhre śabde'thānuśayo dīrghadveṣānutāpayoḥ
nāśe daṇḍe'tikrame ca doṣe kṛcchre'pi cātyayaḥ
samayaḥ śapathe bhāṣāsaṃpadoḥ kālasaṃvidoḥ

20.454

siddhāntācārasaṃketaniyamāvasareṣu ca
viṣayo yasya yo jñātastatrāpi praṇayāstvamī

20.455

viśrambhayācñāpremāṇo manyurdainye kratau krudhi
kaṣāyo'strī kvātharaseṅgarāge surabhau triṣu
ārambho niṣkṛtiḥ śikṣā pūjanaṃ saṃpradhāraṇam

20.456

upāyaḥ karma ceṣṭā ca cikitsā ca nava kriyāḥ
chāyā sūryapriyā kāntiḥ pratibimbamanātapaḥ

20.457

prāyaścānaśane mṛtyau tulyabāhulyayorapi
saje nirāmaye kalyamabhikhyā nāmaśobhayoḥ
saumyo jñe nā triṣvanugre manojñe somadaivate

20.458

vāraḥ sūryādividase vāro'vasaravṛndayoḥ
payodharau strīstanābdāvākārāviṅgitākṛtī

20.459

prakārau bhedasādṛśye dvāparau yugasaṃśayau
dhvāntāridānavā vṛtrāḥ pratijñājī tu saṃgaraḥ
viṣṭaro viṭapī darbhamuṣṭiḥ pīṭhādyamāsanam

20.459-2

varo jāmātari vṛtau devatāderabhīpsite
manāgiṣṭe varaṃ klībaṃ jyeṣṭhe śreṣṭhe bhavet triṣu

20.460

a
sāro bale sthirāṃśe ca nyāyye klībaṃ vare triṣu
matsaro'nyaśubhadveṣe tadvatkṛpaṇayostriṣu

20.461

yatne parikaro vrāte paryaṅkaparivārayoḥ
prāgāḍhagātrikābandhe vivekārambhayorapi ||460||a
āḍambaraḥ samārambhe rave ca gajasūryayoḥ
yamānilendracandrārkaviṣṇusiṃhāṃśuvājiṣu
śukāhikapibhekeṣu harirnā kapile triṣu

20.462

dhātrī syādupamātāpi kṣitirapyāmalakyapi
abhihāro'bhiyoge ca caurye sannahane'pi ca

20.463

triṣu krūre'dhame'lpe'pi kṣudraṃ mātrā paricchade
alpe ca parimāṇe sā mātraṃ kārtsnye'vadhāraṇe

20.464

viśālanakule viṣṇau babhrunāṃ piṅgale triṣu
ālekhyāścaryayościtraṃ kalatraṃ śroṇibhāryayoḥ
yogyabhājanayoḥ pātraṃ patraṃ vāhanapakṣayoḥ

20.465

nideśagranthayoḥ śāstramasraḥ koṇakaceṣavaḥ
mukhāgre kroḍahalyoḥ potraṃ gotraṃ tu nāmni ca

20.465-2

kṣetraṃ śarīre kedāre siddhasthānakalatrayoḥ
satraṃ yajñe sadādāne tandrī nidrāpramīlayoḥ

20.466

a
cakraṃ rāṣṭre'pyakṣaraṃ tu mokṣe'pi kṣīramapsu ca
vedabhede guptavāde mantro vajrastu hīrake
tantraṃ pradhāne siddhānte rahontikamupahvare

20.467

puṣkaraṃ karihastāgre vādyabhāṇḍamukhe jale
vyomni khaḍgaphale padme'grāyupuryadhikaṃ puraḥ
durodaro dyūtakāre paṇe dyūte durodaram

20.468

antaramavakāśāvadhiparidhānāntardhibhedatādarthye
chidrātmīyavinābahiravasaramadhyentarātmani ca

20.469

anākule'pi caikāgro vyagro vyāsakta ākule
uparyudīcyaśreṣṭheṣvapyuttaraḥ syādanuttaraḥ

20.470

eṣāṃ viparyaye śreṣṭhe dūrānātmottamāḥ parāḥ
udāro dātṛmahatoradhastādapi cādharaḥ

20.471

cūḍā kirīṭaṃ keśāśca saṃyatā maulayastrayaḥ
karopahārayoḥ puṃsi baliḥ prāṇyaṅgaje striyām
sthaulya-sāmarthya sainyeṣu balaṃ nā kākasīriṇoḥ

20.472

bhedyaliṅgaḥ śaṭhe vyālaḥ puṃsi śvāpadasarpayoḥ
śaṅkāvapi dvayoḥ kīlaḥ śūlaṃ tvastrī rugāyudham

20.473

malo'strī pāpaviṭkiṭṭānyatha turye yuge kaliḥ
abdhyambuvikṛtau velā kālamaryādayorapi
līlā vilāsakriyayoḥ kīlālaṃ śoṇitembhasi

20.473-2

kalā syātkālamāne'pi śilpādāvaṃśamātrake
śīlaṃ svabhāve sadvṛtte sasye hetukṛte phalam

20.474

a
jālaṃ samūha ānāyagavākṣakṣārakeṣvapi
nirṇīte kevalamiti triliṅgaṃ tvekakṛtsnayoḥ

20.475

pravālamaṅkure'pyastrī samūhe paṭalaṃ na nā
karālo danture tuṅge bhīṣaṇe cābhidheyavat

20.476

cale satṛṣṇe lolaḥ syāccārau dakṣe ca peśalaḥ
bhavaḥ kṣeme ca saṃsāre sattāyāṃ prāptijanmasu
bhāvaḥ sattāsvabhāvābhiprāyaceṣṭātmajanmasu

20.477

anubhāvaḥ prabhāve ca satāṃ ca matiniścaye
syādutpattau phale puṣpe prasavo garbhamocane
dhruvo bhabhede klībaṃ tu niścite śāśvate triṣu

20.478

svo jñātāvātmani svaṃ triṣvātmīye svo'striyāṃ dhane
dravyāsruvyavasāyeṣu sattvamastrī tu jantuṣu

20.478-2

aviśvāse'pahnave'pi nikṛtāvapi nihnavaḥ
syājjanmahetuḥ prabhavaḥ sthānaṃ cādyopalabdhaye

20.478-3

a
strīkaṭīvastrabandhe'pi nīvī paripaṇe'pi ca
śivā gaurīpheravayordvandvaṃ kalahayugmayoḥ

20.478-4

ā
daśā vartāvavasthāyāṃ vastrānte syurdaśā api
dvau rāśī puñjameṣādyāvāśā tṛṣṇāpi cāyata

20.478-5

i
karkaśaḥ paruṣe krūre kṛpaṇe nirdaye dṛḍhe
puṃsi sāhasike cekṣau kīnāśaḥ karṣake yame

20.479

ī
kośo'strī kuṅmale khaṅgapidhāne'rthaughadivyayoḥ
dvau viśau vaiśyamanujau nirveśo bhṛtibhogayoḥ

20.480

pakṣaḥ sahāye'pyuṣṇīṣaḥ śiroveṣṭakirīṭayoḥ
upādāne'pyāmiṣaṃ syād rūkṣastvapremṇyacikkaṇe

20.481

śṛṅgārādau viṣe vīrye guṇe rāge drave rasaḥ
puṃsyuttaṃsāvataṃsau dvau karṇapūre ca śekhare

20.482

devabhede'nale raśmau vasū ratne dhane vasu
lālase prārthanautsukye jyotirmadyotadṛṣṭiṣu
tejasyapi mahaścāśīrhitāśaṃsā'hidaṃṣṭrayoḥ

20.483

ojo dīptau bale chandaḥ padye'thaukastu sadmani
tejaḥ prabhāve dīptau ca bale śukre saho bale

20.484

gṛhā dāreṣu nirbandhoparāgākārkadayo grahāḥ
patnīparijanādānamūlaśāpāḥ parigrahāḥ

20.485

āṅīṣadarthe'bhivyāptau sīmārthe dhātuyogaje
ā pragṛhyaḥ smṛtau vākye'pyāstu syātkopapīḍayoḥ
pāpakutseṣadarthe ku dhiṅ nirbhartsananindayoḥ

20.486

svitpraśne ca vitarke ca tu syādbhede'vadhāraṇe
sakṛtsahaikavāre cāpyārāddūrasamīpayoḥ

20.487

prakarṣe laṅghane'ti syādutāpyarthavikalpayoḥ
svastyāśīḥ kṣemapuṇyādau sākṣātpratyakṣatulyayoḥ

20.488

khedānukampāsaṃtoṣavismayāmantraṇe bata
hanta harṣe'nukampāyāṃ vākyārambhaviṣādayoḥ

20.489

pratidāne pratinidhau vīpsālakṣaṇayoḥ prati
iti hetuprakaraṇaprakāśādisamāptiṣu

20.489-2

prācyagrataḥ purādau ca purastāt tadviparyaye
paścācca huṃ paripraśne vitarke'numatau smṛtau

20.490

a
yāvattāvacca sākalye'vadhau māne'vadhāraṇe
maṅgalānantarārambhapraśnakātsnryeṣvatho atha

20.491

nu pṛcchāyāṃ vikalpe ca paścātsādṛśyayoranu
praśnāvadhāraṇānujñānunayāmantraṇe nanu

20.492

garhāsamuccayapraśnaśaṅkāsaṃbhāvanāsvapi
ivetthamarthayorevaṃ nūnaṃ tarke'rthaniścaye

20.493

tūṣṇīmarthe sukhe joṣaṃ kiṃ pṛcchāyāṃ jugupsane
amā saha samīpe ca sāmi tvardhe jugupsite
nāma prākāśyasaṃbhāvyakrodhopagamakutsane

20.494

alaṃ bhūṣaṇaparyāptiśaktivāraṇavācakam
punaraprathame bhede tathā pakṣāntare'pi ca
syātprabandhe cirātīne nikaṭa āgāmike purā

20.495

niṣedhavākyālaṃkārajijñāsānunaye khalu
samīpobhayataḥśīghrasākalyābhimukhe'bhitaḥ

20.496

nāmaprākāśyayoḥ prādurmitho'nyonyaṃ rahasyapi
tiro'ntaddhau tiryagarthe hā viṣādaśugartiṣu

20.497

ahahetyadbhute khede hi hetāvavadhāraṇe
kila vṛtte ca saṃbhāvye nānā'nekobhayārthayoḥ

20.497.p1

iti nānārthavargaḥ

Linked texts (13)