Amarasara 21
Amarasāra 21
- Language
- Sanskrit
Contents
21.498
yadṛcchā svairitā śāntiḥ śamatho damatho damaḥ
saṃmūrchanamabhivyāptirānandanasabhājane
21.498-2
vidhūnanaṃ vidhuvanaṃ tarpaṇaṃ prīṇanāvanam
sevanaṃ savinaṃ syūtirvidaraḥ sphuṭanaṃ bhidā
21.498-3
a
athāmnāyaḥ saṃpradāyo'vanaṃ trāṇaṃ ca rakṣaṇam
vyadho vedhe pacā pāke prathā khyātau snavaḥ srave
21.498-4
ā
oṣaḥ ploṣaśca dahane preraṇakṣepaṇe same
edhā samṛddhau sphuraṇe sphūrtiḥ syāt pramitau pramā
21.499
i
sphātirvṛddhau bhramirbhrāntau sṛṣṭiḥ pṛktau varo vṛtau
utkarṣo'tiśayo saṃdhiḥ śleṣe viṣaya āśraye
21.500
vipralambho viprayogo'bhyupapattiranugrahaḥ
nigrahastadviruddhaḥ syādabhiyogastvabhigrahaḥ
21.500-2
ākrośanamabhīṣaṅgaḥ saṃvananaṃ vaśakriyā
prāghāraḥ kṣaraṇaṃ śroto glānistu kramathaḥ klamaḥ
21.501
a
mādo made tathodvegodbhramāvudvejanārthako
pariṇāmo vikāro dve same vikṛtivikriye
apahārastvapacayaḥ samāhāraḥ samuccayaḥ
21.501-2
vimardanaṃ parimalo'tha saṃvāhanamardane
nikṛtiḥ syādviprakṛtirākārastvaṅga iṅgitam
21.501-3
a
abhihāro'bhigrahaṇaṃ vihārastu parikramaḥ
hiṃsākarmābhicāraḥ syājjāgaryā jāgarā dvayoḥ
21.501-4
ā
saṃstavaḥ syātparicaye saṃnidhiḥ saṃnikarṣaṇam
upalambhastvanubhavaḥ samālambho vilepanam
21.503
i
yame saṃyamasaṃyāmāvarthasyāpagame vyayaḥ
vighno'ntarāyaḥ pratyūho vyāsavistāravigrahāḥ 502
vidhuraṃ tu praviśleṣe'bhiprāyaśchanda āśayaḥ
prastāvaḥ syādavasaraḥ praśrayapraṇayau samau
21.504
sramāvārambha udghāto'thāvekṣā pratijāgaraḥ
parirambhaḥ pariṣvaṅgaḥ saṃśleṣa upagūhanam
21.504-2
pratibandhaḥ pratiṣṭambhaḥ syātsaṃvīkṣaṇamārpaṇe
saṃkṣepaṇaṃ samasanaṃ sātirantāvasānayoḥ
21.505
a
nirvarṇanaṃ tu nidhyānaṃ darśanālokanekṣaṇam
pratyākhyānaṃ nirasanaṃ pratyādeśo nirākṛtiḥ
21.506
pravāhastu pravṛttiḥ syātpāṭhastu syānnipāṭhavat
syādvyatyāso viparyāso vyatyayaśca viparyaye
paryayo'tikramastasminnatipāta upātyayaḥ
21.507
āratyavarativirataya uparāme'thāstriyāṃ tu niṣṭhevaḥ
niṣṭhyūtirniṣṭhivanamatha saṅgaḥ saṃgamamo melaḥ
21.507-2
bhinnārthāstu striyāṃ ṭīkā sārikā ca pipīlikā
kanthā horā'tha puṃsyeva romanthodgīthabudbudāḥ
21.507-3
a
phenasīmantarabhasā mallagolaviṭaṅkṣurāḥ
pūravetālalaguḍapiṇḍā atha napuṃsake
21.507-4
ā
pañjaraṃ yojanaṃ marma gadyapadye kṛtau kaveḥ
astrī śeṣaṃ śīdhu muṇḍaṃ dvayoryaṣṭrirvarāṭakaḥ
gaṇḍūṣo'tha na nā maitrī maitryamaucityamaucitī ||507||i
atha brāhmaṇyāḍāvye vṛnde syātāṃ dvijanmanām
khalānāṃ khalinī khalyāpyatha mānuṣyakaṃ nṛṇām
21.507-5
ī
gaṇikānāṃ tu gāṇikyaṃ gārbhiṇaṃ yauvataṃ gaṇe
sahāyatā grāmatā ca janatā ca pṛthak pṛthak
21.507-5.p1
u
कन्था f. A patched cloth.
रोमन्थ m. Chewing, rumination.
उद्गीथ m. A portion of Sàmaveda.
मल्ल m. A wrestler.
लगुड m. A stick, club.
पञ्जर n. A cage.
योजन n. A league.
मर्मन् n. A vital part.
गद्य n. Prose.
पद्य n. Poetry, verse.
21.507-5.p2
कृति f. Composition. कवि m. A poet.
21.508
यष्टि m. f. A stick, staff.
varāṭaka m., varāṭikā f. A shell.
गण्डूष m., गण्डूषा f. A mouthful, a mouthful of
औचित्य n., औचिती f. Proprety, fitness.
मानुष्यक n. humanity, man.
cirāya cirarātrāya cirasyādyāścirārthakāḥ
muhuḥ punaḥpunaḥ śaśvadabhīkṣṇamasakṛtsamāḥ
21.509
drāg jhaṭityañjasā'hvāya drāṅmaṅkṣu sapadi drute
balavatsuṣṭhu kimuta svatyatīva ca nirbhare
21.510
pṛthagvināvantareṇarte purastāt purataḥ puraḥ
yattadyatastato hetau vyarthake tu vṛthā mudhā
21.511
kadācidjātu sārdhaṃ tu sākaṃ satrā samaṃ saha
āho utāho kimuta vikalpe kiṃ kimūta vā
21.512
tu hi ca sma ha vai pādapūraṇe pūjane svati
divāhītyatha doṣā ca naktaṃ ca rajanābiti
21.513
tiryagarthe sāci tiro'pyatha saṃbodhanārthakāḥ
syuraṅga re bho he cātha samayā nikaṣā hiruk
21.514
kiṃcidīṣanmanāgalpe pretyāmutra bhavāntare
sahasā'tarkite sāmye yathā'ho hī ca vismaye
21.515
maune tu tūṣṇīṃ tūṣṇīkāṃ sadyaḥ sapadi tatkṣaṇe
diṣṭayā samupajoṣaṃ cetyānande'thāntare'ntarā
21.516
antareṇa ca madhye syuḥ prasahya tu haṭhārthakam
yuktaṃ dve sāṃprataṃ sthāne omevaṃ paramaṃ mate
21.517
samantatastu paritaḥ sarvato viṣvagityapi
akāmānumatau kāmamasūyopagame'stu ca
21.518
nanu ca syādvirodhoktau kaccitkāmapravedane
abhāve nahya no nāpi māsma mā'laṃ ca vāraṇe
21.519
yathāyathaṃ yathāsvaṃ ca tattve tvaddhā'ñjasā dvayam
mṛṣā mithyā ca vitathe yathārthe tu yathātatham
21.520
syurevaṃ tu punarvai velyavadhāraṇavācakāḥ
prāgatīthārthakaṃ nūnamavaśyaṃ niścaye dvayam
21.521
alpe nīcairmahatyāccaiḥ prāyo bhūmnyadrute śanaiḥ
sanā nitye bahirbāhye smātīte'stamadarśane
21.522
punarartheṅgānunaye tvayyatha svayamātmanā
uṣā niśānte sāyaṃ tu sāye prātaḥ prage tathā
21.523
adyātrāhnyatha pūrve'hnītyādau pūrvottarāparāt
tathā'dharānyānyataretarāt pūrvedyurādayaḥ
21.524
ubhayadyuścobhayedyuḥ pare tvahni paredyavi
hyo gate'nāgate'hni śvaḥ paraśvastu pare'hani
21.525
tadā tadānīṃ yugapadekadā sarvadā sadā
etarhi saṃpratīdānīmadhunā sāṃprataṃ yathā
parutparāyaiṣamo'bde pūrve pūrvatare yati
21.525.p1
Last year.—parut adv. = pūrve'bde.
pūrvattare'bde.
ityavyayavargaḥ
aditi 5
addhā 519
adbhuta 89, 91
adya 523
adri 139
adhama 382
adhamarṇa 305
adhara 214, 470
adharedyus 523
adhas, adhastāt 470
adhika 467
adhikāra 268
adhikṛta 256
adhikṣipta 375
adhityakā 143
adhipa, adhibhū 361
adhivāsana 233
adhīna 363
adhīśvara 255
adhīra 369
adhunā 525
adhṛṣṭa 369
adhokṣaja 9 i
adhobhuvana 102
adhyakṣa 400
adhyavasāya 97
adhyāpaka 240
adhyāya 424
adhyāhāra 65
adhvaga, adhvanīna 262
adhvan 128
adhvanya 262
adhvara 240
an 62
anaṅga 10
ananta 32, 104
anaccha 134
anaḍuh 318
ananyajanman, ananyaja 11
ananyavṛtti 400
anala 21
anavadhānatā 97
anavarata 30
anas 275
anātapa 456
anātman 470
anādara 93 a
anāmaya 201
anārata 29
anila 24
khalyā 507 ī
khād, khādita 418
khānī 142
khura 274
kheda 488
kheya 119
prakhya (pratyākhyā,
vyākhyā, saṃkhyā, 415
khyāta 360
khyāti 498 ā
gagana 32
gaṅgādhara 16
gaja 269
gajaśāva 270
gajānana 17
gaṅgā 133 a
gaṇ 414
21.525.p2
ava-vi-gaṇ
21.525.p3.174
gaṇa 174
21.525.p3.260
gaṇaka 260
21.525.p3.389
gaṇanīya 389
21.525.p3.17
gaṇapati, gaṇādhipa 17
21.525.p3.184
gaṇikā 184
21.525.p3.389_2
gaṇita, gaṇeya 389
21.525.p3.270
gaṇḍa 214, 270
21.525.p3.524
gaṇḍūṣa 507 i
gata 524
21.525.p3.389_3
gad 201 a
gadā 389
21.525.p3.6
gadya 507 i
gandha 68 a
gandharva 6
21.525.p3.213
gandhavahā 213
21.525.p3.25
gandhavāha 25
21.525.p3.167
gandholī 167
21.525.p3.49
gabhāsti 49
21.525.p3.114
gabhīra 114
21.525.p3.114_2
gambhīra 87, 114
21.525.p3.416
gam, (adhigam,
anugam, abhigam,
avagam, astaṃgam,
samadhigam, ā-pratyāsamā-abhyud-abhyupanir-pari-vipra-vi-samabhisam gam) 416
21.525.p3.403
gamya 403
21.525.p3.106
garala 106
21.525.p3.161
garuḍa 161
21.525.p3.192
jāmātṛ 192
21.525.p3.330
jāmbūnada 330
21.525.p3.181
jāyā 181
21.525.p3.196
jāyāpatī 196
21.525.p3.201
jāyu 201
21.525.p3.194
jāra 194
21.525.p3.474
jāla 474
21.525.p3.337
jālika 337
21.525.p3.364
jālma 339, 364
21.525.p3.336
jāvāla 336
21.525.p3.120
jāhnavī 120
21.525.p3.294
ji, abhiji, parāji,
viji, jigīṣ 294
21.525.p3.364_2
jighatsu 364
21.525.p3.495
jijñāsā 495
21.525.p3.282
jittvara, jiṣṇu 282
21.525.p3.394
jihma 394
21.525.p3.105
jihmaga 105
21.525.p3.215
jihvā 215
21.525.p3.198
jīna 198
21.525.p3.36
jīmūta 36
21.525.p3.198_2
jīrṇa 198
21.525.p3.109
jīrṇavastra 229 a
jīv, upajīv,
saṃjīv, anujīv 109
21.525.p3.301
jīva 301
21.525.p3.172
jīvaṃjīva 172
21.525.p3.303
jīvana 109, 303
21.525.p3.302
jīvanauṣadha, jīvātu 302
21.525.p3.337_2
jīvāntaka 337
21.525.p3.303_2
jīvikā 303
21.525.p3.302_2
jīvitakāla 302
21.525.p3.80
jugups, jugupsā 80
21.525.p3.439
juṣṭa 439
21.525.p3.100
jṛmbhū, ujjṛmbhū
samujjṛmbhū, vijṛmbhū 100
21.525.p3.100_2
jṛmbha, jṛmbhaṇa 100
21.525.p3.198_3
jṝ 198
21.525.p3.282_2
jetṛ 282
21.525.p3.358
jaivātṛka 41, 358
21.525.p3.493
joṣam 493
21.525.p3.239
jña 239
21.525.p3.414
jñā, jñā (Cau.)
(anu, ava-abhi-āprati-vi-jñā) 414
21.525.p3.194_2
jñap, jñapta, jñāpita 409 a
jñāti 194
21.525.p3.285
jñāna 452 a
jyā 285
21.525.p3.490
tāvat 490
21.525.p3.69
tikta 69
21.525.p3.51
tigma 51
21.525.p3.310
titau 310
21.525.p3.92
titikṣū 92
21.525.p3.172_2
tittiri 172
21.525.p3.92_2
titikṣā 92
21.525.p3.370
titikṣu 370
21.525.p3.103
tintiḍī 156 a
timira 103
21.525.p3.513
tiras 496, 513
21.525.p3.230
tiraskariṇī 230
21.525.p3.40
tirāskriyā 93 a
tirodhāna 40
21.525.p3.296
tirohita 296
21.525.p3.513_2
tiryac 513
21.525.p3.308
tila 308
21.525.p3.51_2
tīkṣṇa 51
21.525.p3.112
tīra 112
21.525.p3.439_2
tīrtha 439
21.525.p3.31
tīvra 31
21.525.p3.107
tīvravedanā 107
21.525.p3.520
tu 486, 512, 520
21.525.p3.393
tuṅga 393
21.525.p3.383
tuccha 383
21.525.p3.213_2
tuṇḍa 213
21.525.p3.271
tud, ātud 271
21.525.p3.208
tunda 208
21.525.p3.340
tundaparimṛja 340
21.525.p3.199
tundin, tundibha,
tundila 199
21.525.p3.333
tunnavāya 333
21.525.p3.293
tumula 293
21.525.p3.273
tumbī 156 u
turaga 273
21.525.p3.273_2
turaṃga, turaṃgama 273
21.525.p3.27
turaṃgavadana 27
21.525.p3.19
turāsāh 19
21.525.p3.325
turīya 325
21.525.p3.350
tul, tulya 350
21.525.p3.317
tulyapāna 317
21.525.p3.69_2
tuvara 69
21.525.p3.309
tuṣa 309
21.525.p3.44
tuṣāra, tuhina 44
21.525.p3.40_2
tuhinaraśmi 40
21.525.p3.283
tūṇa 283
21.525.p3.287
tūṇī 287
21.525.p3.286
tūṇīra 286
21.525.p3.29
tūrṇa 29
21.525.p3.331
tūla 331
21.525.p3.195
pitarau 195
21.525.p3.192_2
pitāmaha 8, 192
21.525.p3.188
pitṛ 188
21.525.p3.244
pitṛdāna 244
21.525.p3.192_3
pitṛpati 23a
pitṛpitṛ 192
21.525.p3.53
pitṛprasū 53
21.525.p3.300
pitṛvana 300
21.525.p3.191
pitṛvya 191
21.525.p3.40_3
pitta 203 a
pidhāna 40
21.525.p3.279
pinaddha 279
21.525.p3.14
pināka, pinākapāṇi,
pinākin 14
21.525.p3.316
pipāsā 316
21.525.p3.74
pipīlikā 507 a
pippala 156 a
piśaṅga 74
21.525.p3.6_2
piśāca 6
21.525.p3.377
piśita 204a
piśuna 377
21.525.p3.235
pīṭha 235
21.525.p3.107_2
pīḍ, nipīḍ, upapīḍ 107
21.525.p3.294_2
pīḍana 294
21.525.p3.107_3
pīḍā 107
21.525.p3.72
pīta 72
21.525.p3.313
pītā 313
21.525.p3.386
pītāmbara 9a
pīna 386
21.525.p3.20
pīyūṣa 20
21.525.p3.386_2
pīvan, pīvara 386
21.525.p3.183
puṃścalī 183
21.525.p3.177
puṃs 177
21.525.p3.385
puṃgava 385
21.525.p3.274
puccha 274
21.525.p3.176
puñja 176
21.525.p3.421
puṇḍarīka 123, 421
21.525.p3.154
puṇḍraka 154
21.525.p3.59
puṣya 59
21.525.p3.356
puṇyavat 356
21.525.p3.187
putra 187
21.525.p3.347
putrikā 347
21.525.p3.195_2
putrau 195
21.525.p3.508
punaḥpunar 508
21.525.p3.520_2
punar 494, 520
21.525.p3.130
punarbhū 183 a
pur, pura 130
21.525.p3.281
puraḥsara 281
21.525.p3.510
puratas 510
21.525.p3.137
puradvāra 137
21.525.p3.520_3
prāk 520
21.525.p3.131
prākāra 131
21.525.p3.338
prākṛta 338
21.525.p3.246
prāghāra 500 a
prāghuṇaka, prāghūrṇika 246
21.525.p3.34
prācī 34
21.525.p3.239_2
prājña 239
21.525.p3.307
prājana 307
21.525.p3.388
prājya 388
First 200 of 634 passages. Read on
Linked texts (12)
- Amarakośasaṃgraha — Sanskrit
- Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi) — Sanskrit
- Amarakośa Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Sudhā (Bhānuji) — Bhānuji, Sanskrit
- Nāmaliṅgānuśāsana Amarakośa — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarakośa or Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Kalpadru Nāmamālā — Keśavabhaṭṭa, Sanskrit
- Śabdakalpadruma — Keśavabhaṭṭa, Sanskrit
- Kalpadrukośa — Keśavabhaṭṭa 1635, Sanskrit
- Kalpatarukośa — Keśava, Sanskrit
- Vaijayantī — Yādavaprakāśa, Sanskrit
- Vaijayantīkośa (Yādavaprakāśa) — Yādavaprakāśa, Sanskrit