Vacaspatya 2.1-2

2.1-2

karandhamaputtryā
patye avikṣinnāmni nṛpe tadutpattyādi “etasmāt kārathāndrājan ! viśrutaḥ sa karandhamaḥ | tasya kārandhamaḥ putrastretāyugamukhe'bhavat | indrādanavaraḥ śrīmān devairapi suṭurjayaḥ | tasya śatrau mahīṃpālāḥ vatrtsane na yayu stadā
sa hi saṅgāṅguleśāṃ hastena ca balena ca | avijinnāma
dharmātmā vīryyeṇendrasamo'bhavat” ityupakrame “tasya putro'tikārandhamaṃ nṛpam” tatraiva 300 svarūpasya kārandhamamiti
viśeṣaṇāt | tanbhedasya | 3nārītīrthabhede na0 tattīrthaprādurbhāvādi bhā0 ā0 217,18a0 | yathā
'tataḥ samudre tīrthāni dakṣiṇe bharatarṣabhaḥ | vyabhyagacchat
supuṇyāni śobhanāni tapasvibhiḥ | varjvayantisma tīrthāni
pañca tāni tu tāpasāḥ | avakīrṇāni yānyāsana purastāt
tapasvibhiḥ | agastyatīrthaṃ saubhadraṃ paulomañca supāvanam
kārandhamaṃ prasannañca hayamedhaphalañca tat | bhāradvājasya
tīrthantu pāpapraśamana mahat | etāni pañca tīrthāni dadarśa
kurusattamaḥ | viviktānya palakṣyāya tāni tīrthāni
pāṇḍavaḥ | dṛṣṭvā ca varjyamānāni munibhirddharmmabuddhibhiḥ
tapasvinastato'pṛcchat prāñjaliḥ kurunandanaḥ | tīrthānīmāni
varjyante kimarthaṃ brahmavādibhiḥ | tāpasā ūcuḥ | grāhrāḥ
pañca vasantyeṣu haranti ca tapodhanān | tata etāni
varjyante tīrthāni kurunandana ! | vaiśampāyana uvāca | teṣāṃ
śrutvā mahābāhurvīryya māvastapodhanaiḥ | jagāma tāni
tīrthāni draṣṭuṃ puruṣasattamaḥ | tataḥ saubhadramāyādya maharṣestīrthamuttamam | vigāhṇa sahasā śūraḥ snānaṃ cakre parantapaḥ
atha taṃ puruṣavyāghramantarjalacaro mahān | jagrāha caraṇe
grāhaḥ kuntīputraṃ dhanañjayam | sa tamādāya kaunteyo visphurantaṃ jalecaram | udatiṣṭhanmahābāhurbalena balināṃ varaḥ
utkṛṣṭa eṣa grāhastu so'rjjunena yaśasvinā | babhūva
nārī kalyāṇī sarvvābharaṇabhūṣitā | dīpyamānā śriyā rājan ! divyarūprā manoramā | tadadbhutaṃ mahaddṛṣṭvā kuntīputtro
dhanañjayaḥ | tāṃ striyaṃ paramaprīta dṛṣṭaṃ vacanamabravīt | kā
vai tvamasi varārohe ! kuto vāsi jalecarā | kimarthañca mahat
pāpamidaṃ kṛtavatī purā ? | vargovāca | apsarāsmi mahābāho ! devāntaravihāriṇī | iṣṭā dhanapaternityaṃ vargā nāma
mahābala ! | mama sakhyastato'nyāḥ sarvvāḥ kāmagamāḥ
śubhāḥ | tābhiḥ sārddha prayātāsmi lokapālāniveśanam
tataḥ paśyāmahe sarvvā brāhmaṇaṃ saṃyatavratam | rūpavantamadhīyānamekamekāntacāriṇam | tasya vai tapasā rājaṃstaddanaṃ
tejasā yutam | āditya iva taṃ deśaṃ kṛtsnaṃ sarvaṃ vyakāśayat | tasya dṛṣṭvā tapolādhya pūjāñca tapasastathā | aprautyāya ca nakhāsaktāt pratilabdha vapuḥ khakam | tāvadāvūraso rājan‌hyasana yathā purā | toṣīni bodhayitvā
tu tacānujñāya tāḥ prabhum | citāṅgadāṃ punarhaṣṭvā tadā
maṇipuraṃ yayau”
kārapañcava pu0deśabhede
kārabha tri0 karabhasyedam aṇ
kārabhū strī karaevakāraḥ tasya bhūḥ
kāramihikā strī kāraṃ jalasambandhaṃ mehati miha-secane ka
tataḥ khārthe ka ata ittvam
kārambā strī0 raṃbhatu rakṣā kāḥ kādeśaḥ
kārayiṣṇu tri0 kṛ-ṇic-iṣṇuc
kārava pu0 strī veti ravo'sya
kāravallī strī kutsitaścāro gatiryasyāḥ karma0
kāravī strī kāraṃ yāti vā kake ajopavājitavarṣākāle
ravo'sya kāravomayūrastasya pucchāmivākāro'styasya kaca,
ṛ hiṃsāyāṃ khārthe ṇic-kvip vāḥ tannayati aṇ vā gaurā0
ṅīṣ
kāravauriya tri0 karavaureṇa nirvṛttādi karavaura+caturarthyāṃ
bhavyā0 ḍhañ
kāravella pu0 kāreṇa vātamatyā vellati vella-cājane vyac
kāravellokaṭhoraṃ palañcitamiva taiḥ sādhitaṃ rāmaṭhena
racitamaricacūrṇaṃ se khavenātipūrṇa susañcitarasanācaṃ lolatāmātabhoti”pākaśā0
kāraskara kāraṃ vadhaṃ karoti kṛ-hetvādrau ṭa vṛṣṭe ni0 suṭ
kāraskarāṭikā strī kāraskaraṃ sphoṭati sphuṭa-kha l
kārā strī kṛ-hiṃsāyāṃ bhidā0bhāve vyaṅ “ṝhyaśo'ṅi” pā0
guṇaḥ “kārāvandhane” pā0ga0 dīrghanirdeśāt dīrghaḥ
kārāgāra na0 kārādyāvandhanāgāraṃ gṛham bandhanāgāre
kārāgupta tri0 kārāyāṃ bandhanāgāre guptaḥ | (kapaṭau)
kārāpatha pu0 deśabhede
kārāyikā strī kaṃ jalamārāti pracaraṇasthānatvena khā+
rā-ṇvul
kārādhunī strī kārā śabdaḥ tasyādhunī utpādavicī
kāri strī kṛ-bhāve praśnākhyānaviṣaye in
kārikā strī kṛ-bhāve ṇva l
4 vidarapatloke alparūpeṇa bahurvarttāpatraślokabhede
5 śilistacanāyām meṭinau īhājibhede (chaṭa) rabhāgaḥ
kārita strī kṛ-ṇic-karmmaṇi ktaḥ