Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 20.7

Vācaspatya 20.7

Language
Sanskrit

20.7

kṣudrāyāṃ kuṭagrām
“kūjitakuñjakuṭīre” jayade0 tatkāvayavaḥ vityā0 aṇ
kauṭīra kuṭīrāvayave tadvikāre vā tri0 | striyāṃ ṅīp
2vetrace śarate ca hema0 | [ svārthe ka | tatraiva
kuṭīcara pu0 kuṭayāṃ carati cara-ṭa | kuṭīcake bhikṣubhede
kuṭuṅgaka pu0 kuṭuṅga-pṛṣo0 | 1paṭace kardapi bharataḥ 2bhṛṅgabhede
3priṭe (ḍosa) vaṃśādinirmite dhānyādyādhāre pātre
kuṭunī strī kuṭa-una gaurā0 ṅīṣ | kuṭṭinyām amaraṭīkā
kuṭumba klī curā0 ātma0 aka0 seṭ | kuṭumbyate acukuṭumvata | kuṭumbaḥ pratiluṭumbayati
kuṭumba pu0 na0 kuṭumba-ac | 1poṣyavarge amaraḥ 2bhāryyāve
śkalattrau 3ṛkathe śabdaratnā0 “kuṭumbaṃ vibhṛyāt kānta
śauvidyādyadhiruklataḥ | bhāgoyavīyasāṃ śaṃla yadi vidyātuṣāsinaḥ” dā0 bhā0 smmtiḥ “tasya yatnajanaṃ śaktā
kuṭumbāṃñca sahīpatiḥ | sutayośca viśāya dṛttiṃ sarvvatrāṃ
praklapayet” “na mikṣeta ciyaḥ kuryyāḥ kuṭumbāhūṅkamadhyagāt” “vekasūdvāvapi prāptī kuṭumbo'tithirrmārtho”
attaḥ kāryyaṃ vā | tattraiva puṃma0 “ayaṃ nijaḥ paroveti
gaṇanā laghucetasām | udāracaritānāṃ tu vasudhaiva kuṭusvakama” hito0 | [ pālane
kuṭumbavyāpṛta tri0 kuṭumbe tadbharave vyāpṛtaḥ | kuṭumbabharakuṭumbika li0kuṭumbo'styasya ṭhan | kuṭumbayukte 2ggṛhasthāśrame
“śuciñca sāt sadā vipro vedānnaiva sadā japet
kuṭumbikoṣadhaṃ kāmaḥ sadā'sannaśca mānavaḥ” mā0 anu0
63a0| dṛni | kuṭumbin api talārthe | “cāśrādhate kuṭambivyasyebhyaḥ kāryyaṃ vijanatā” “prāyeṇa sṭahiyonetnāḥ
kanyārtheṣu kuṭumbinaḥ” kumā0 | 3kaṇaṃ ke li0 śabdaca0
kuṭumbinau kuṭumbo'styasyā rani ṅīṣ | 1bhāryyāyāṃ patiputvavatyāṃ 2 striyāṃ “śaucaṃ tu ca yayat kurute bhājane tu
kuṭambinī” bhā0 va0 20580 | kuṭumbānāṃ samūhaḥ
khajā0 ini | 3kuṭu masamūhe khī | 4kṣīriṇyāṃ supabhede
rājani0
kuṭṭa chedane, nindane ca kad0 curā0ubha0 saka0 seṭ | kuṭṭayati te acukruṭṭata ta | pratiṭṭayati kāṣṭhakuṭṭaḥ śilākuṭṭaḥ
kuṭṭa pratāpane ada0curā0 ātma0 saka0 seṭ | kuṭṭayate acukruṭata
kuṭṭaka li0 kuṭṭa-ṇvul | chedake "dantodūkhalikaḥ kālapakāṇī vāśmakuṭṭakaḥ | 1śīlāvratādau prasiddhe
2gaṇitopayogikriyābhede kuṭṭakavidhiśca līlāvatyāṃ
saṃjñepeṇoktaḥ bījagaṇite kuṭṭakādhyāye viśeṣeṇokto yathā
"bhājyohāraḥ śeṣakādyāpavarttaḥ kenāpyādau sambhave
kuṭṭakārtham | yena khinnī bhājyahārau na tena śeṣayotaducchiṣṭeneva | parasparaṃ bhājitayoryayoḥ śeṣastayoḥ
syādapavarttanaṃ saḥ | tenāpavarttena vibhājite tau to
bhājyahārau dṛḍhasaṃjñitau sataḥ| mithobhajettī dṛḍhabhāahārī yāvadvibhājye bhavatīha rūpam | phalānya
dho'dhastadadhoniveśyaḥ śeṣastayānte khaguṇāntimena | sohaum̐ kṛte'nvayena yute tadanvaṃ khajadbhe bahuṅkaḥ syāditi rāśiyugmam | jabdhauvibhājyena hatena naṣṭaḥ kārya guṇaḥ
syādaparaste hureva | evaṃ tadevān yadā śamasyāḥ khaṅgāhūvarte dvipavāstādāṇīm | vadānato lavdhiguṇī viśodhyau
khatacaṣākyomanjitau tu tau saḥ| bhavati kuṭṭavidheṣviti
bhājyabodhyāmapavarta tayoratha vā guṇaḥ | bhavati yo yutibhājakayoḥ punaḥ saca bhavedapavartta navaguṣaḥ | guṇasabandhotyānaṃ grāhya' dhīmatā tathāce phalam | harataṣṭe dhananeme
guṇalabdhī tu pūrvavat | yojane tattrakṣāckuḍe guṣāttī
svoviyogaje | anabhājyojjane tadvahūvetāddhakhabhājapraje
cepataccakṣaṇābhādagnā labdhiḥ guddhī tu barjitā | atha
vā bhāgahāreṇa tayoḥ cepabhājaprayoḥ | guṇaḥ prāgvattatollabdhabhāṃjagahatayutoddha māt | kṣepābhāve'tha vā vala
lopaḥ guṇye narohṛtaḥ | jñeyaḥ śūnya' guṇastatna sopohārahṛtaḥ phalam | dṛṣṭāhṛtakhalahvareṇa yukte te vā bhave
tāṃ bahudhā guṣāptī | udāharaṇam | ekaviṃśatiyutaṃ
śataiyaṃ yadguṇaṃ gaṇaka ! paścaṣaṣṭiyuk | madhyapartti tayatahayoddhataṃ yuddhitaṃ vadāmutaṃ guṇacaṃ vadāśu tam | myāsaḥ bhā221
hā 165 kṣepaḥ 65 atna parasparaṃ bhājitayorbhājaprabhājayoḥśeṣam 12 anena bhājyahārake pāvyapavarttitājātā dṛḍhaḥ bhā17hā15 kṣepaḥ 5 anayorhaḍhabhājaprahārayoḥ parasparaṃ bhannayorkhadhamaśeṣasadṛśaḥ kṣepasadṛśaḥ
śūnyaṃ niveśyamiti vyaste jātā yalī 1

Linked texts (1)