Vacaspatya 26
Vācaspatya 26
- Language
- Sanskrit
26.1
kuṇḍika pu0 kaurave rājabhede | “dhṛtarāṣṭro'tha rājāsīt
tasya puttro'ya kuṇḍikaḥ | hastī vitarkaḥ kuṇḍākṣaḥ kuṇḍamaścāpi pañcamaḥ” bhā0 ā0 64” ayañca dhṛtarāṣṭraḥ
duryodhanapitṛbhinnaḥ kuruvaṃśyaḥ tatraiva vistaraḥ
kuṇḍikā strī kuḍi-ṇvul
26.25
kamaṇḍalī hemaca0
2 piṭhare (kum̐ḍi) śabdaca0
kuṇḍin tri0 kuḍi-ṇini-kuṇḍa + astyarthe inirvā
1kuṇḍayukte striyāṃ ṅīp “rāvaṇastu yatirbhūtvā śukladaḥkuṇḍī tridaṇḍadhṛka” bhā0 va0 277a0 “daṇḍī kalī
ca kuṇḍī ca dvijānāṃ dhārayastathā”bhā0va014tha0 ityu -
kta 2śive pu0 “ratnabhāṇḍobhede strī “manti niṣkasahakāci kuṇḍinyo bharitāḥ śubhāḥ” bhā0va058a0”kuṇḍinyaḥ pāśabhedāḥ ‘bhāgisthya iti vā pāṭhaḥ” nīlaka0
kuṇḍina iti pāṭhastu prāmādikaḥ
kuṇḍīra puṃ kuṇḍi-īran | 1manuṣye 2balavati tri0 dharaṇī
kuṇḍod pu0 bhārataprasiddha parvvatabhede “kuṇḍodaḥparvva toramyo
kuṇḍodara pu0 kuṇḍa iva udaramasya | 1nāgabhede | kakaurākuta vyāsaraṇe bhau0pa0saka0seṭ | kotati akotīt | cukota
kutanu puṃ kutsitā tanurasya | 1tumbare likā0 kumeragacche
kutantrī strī kutsita0 | kutsitāyāṃ vīṇāyām | ḍep
kutapa puṃ0kutsitaṃ pāpaṃ tapati kuṃ' bhūmiṃ tapati-tapa-aṇ kutakutas avya0 kasmāt kim+tasil kimaḥ kuḥ | 1kasmādi
kutuka na0 kṛta vā0 ṣakañ | 1kautuhale phalanirapekṣatayā
kutupa pu0 kutan + pṛṣo0| 1pañcadaśadhā vibhaktadivasasyāṣṭamāṃśe gandharvvarā0| kutsā kutaḥ ḍupac| (choṭakupā) carmmamaye kūpe 2snehapātre pu0 amaraḥ
kutamburu na0 kugatisa0| kutsitārttandukīphale gandhaci0
kutu strī kuta-bā0 kṝ | carmmamaye snehapātre (kupo) amaraḥ
kutu(kū)ṇaka pu0 "kuta(kū)ṇakaḥ kīraṭopācchinnūnāmike
vartmani| jāyate tena sarvvaṃ taṃ kaṇḍū raṃ ca savedanaṅkaḥ
śiśuḥ kuryyāllalāṭcchūṭanāsāgharṣaṇeyam| śakno nārkaprabhāṃ
draṣṭuṃ na vartmanmīlanekṣamaḥ” iti mādhavanidānokte bālānāṃ netravartma rogabhede (kutuyā)
kutūhala na0kutaṃ kutsaṃ mayaṃ snehapātramiva hṛdayaṃ halati
ila-ac| apūrvvavastudarśanātiśayajanye ceṣṭābhede
phalanirapekṣatayā cikīrṣite 1kautuke amaraḥ “priyāviyogādvipuro'pi nirbharaṃ kutūhalākrāntamanā manāgabhūt” naiṣa0| “kutūhalāṅgāraśilopariveśam” bhaṭṭiḥ
“astita me śakuntalādarśanaṃ prati kutūhalam” śaku02praśakte 2yadbhute ca tri0hemaca0| “ramyavastusamāloke lolatā syāt kutūhalam” sā0 dṛ0 ukta 3nāyakayorbhāvabhede
na0| tārakā0 itac| kutūhalita jāta kautuke tri0
svārthe yuvā0 ṣṇya| kautūhala kautuke na0 amaraḥ
kutṛṇa na0| kugatisa0| (pānā) kumbhagrāme śabdara0
kutonimitta tri0 kutaḥ kiṃ nimittaṃ yasya kim+prathamātheṃ
tasil ba0va0| kinnimitte kiṃhetuke| “kutonimittaḥ
śokaste” rāmā0
kutra avya0kim+saptamyāḥ lal kimaḥ kuḥ| kasminnityarthe praśnaviṣaye
ākṣepaviṣaye ca adhikaraṇe “kā sītā kena nītā mama
hṛdayagatā kena vā kutra dṛṣṭā” mahānāṭa0 “kulāśiṣaḥ
sutisukhā mṛgatṛṣṇādrūpāḥ” bhāga07|6
26.20
tato bhavādye 'tyap| kutratya kasminbhane tri0“kasyāpi kutratya raṅgāpi
kaścāt” bhāga0 5|10
26.42
kutracit avya0 kutra+cit sump0| kacidityarthe asākalyena kasmin deśe kāle vetyarthe| “asurebhyobhayaṃ nāsti
yuṣmākaṃ kutracit kacit”bhā0va0140a0| kutracit deśe
kacit kāle ityarthaḥ| prā0 amaramate padadvayamiti bhedaḥ
“viśiṣṭaṃ kutraciddījaṃ strīyonikheva tu kutracit”
manuḥ| cana ; kutracana tatrārthe avya0
kutsa nindane curā0 ātma0 saka0 seṭ| kutsayate acutkutat
kutsayām babhūva āsa cakre| kutsayamānaḥ kutsāyitvā
saṃ kutsya | kutsaḥ kutsitaḥ kutsam kutsā kutsaḥ
kutsanā| karmmaṇi kutsyate akutsi akutsāstāmakutsayiṣātām “vahutkutsamānje nena śatakratuḥ” bha0
1|62|śa kutsāyayuśuśruṣūn” ṛ0 4|16
26.5
“kutsitāni kutsanaiḥ” pā0| kutsakaḥ| “parivittiḥ parīvettā
maṅgaloyaśca kutsakaḥ” bhā0śā0140a0| “yadā'nyīyaṃ kasaṃ
māsādya vṛttaṃ nāvadhītumabhīmaṃ kutsabiyaṣā vacobhiḥ” bhā0
ā0 ka0 “nāstikyam vedanindāñca devatānāñca kusanam” manuḥ| “netamvatastvakyaṃ tvayā veju lakṣmamityevaṃ
kutsayan” bhā0ā0 528druo0| atra parasmai padamārṣam
kutsa pu0 kutsyate saṃkhāraṃ kuts-ac| 1ṛṣibhede tasyāpatyam khaṇyañ| kautsa tadapatye puṃstrī “kautsaḥ prapede
varatantuśiṣyaḥ” raghuḥ| bahupu tasya “atribhṛgu kutseti”
pā0 luk| kutsāḥ tadapatye pu | ṅa-vā0 sa puyoge
2nṛpeti tri0| “kutsāyate havya vāhya” ṛ0 7|25
Linked texts (2)
- Vulgate (Mallinātha's text) — Sanskrit
- Vācaspatya — Vācaspatimiśra, Sanskrit