Vacaspatya 4.28

4.28

dvivarjitā jñeyāḥ
asya kāryyaḥ | dṛṣṭāntoktakālāṃśānayanamāha” prami0
“uktebhya ūnābhyadhikā yadohāḥ kheṭodayo gamyagatastadā syāt | asto'nyathā yā'stamayo'vagamyaḥ prokteṣvākāṃśaviyogaliptāḥ | khāmbāgni 1800 bhrākucarīdyāptaiḥ kheṭārkabhuktyantarabhājitāśca | vakre tu bhuktyaikyahatā avāptāstadanarāke divasā gateṣyāḥ | tātkālikārthaṃ
ravidṛggrahābhyāṃ sphuṭaḥ kṛtāste sphu ṭatāṃ prayānti”si0śi0
"prāgdṛgpakṣaścedadhiko rakheḥ syādūmo'tha vā paścimadṛgpakṣaḥ | prokteṣṭākṣāṃśayuteḥ kalābhiḥ sādhyastadānīṃ
divasāgateṣyāḥ | tathā yadīṣṭākalāṃśāḥ proktebhyo'pyadhikāstadā| vyatyayacagataiṣyatve jñeyo'ṅkāṃ sudhiyā khalu" si0 śi0
vyavahāre vādiprativādinoḥ pratijñāsārthasādhanāva rājñādeye
25 avasararūpe samayabhede ca tatkālaviśeṣaḥ smṛtau darśito
yathā "pratyarthī labhate kālaṃ tryahaṃ saptāhamatha vā | arthī tu
prārthayan kālaṃ tatkṣaṇādeva hīyate"| pratyarthino'pi kācadviṣaye na kālo deyaḥ kacittvārthipratyarthinoricchayā kālodeyaḥ yathā'ha yājña0 "sāhasasteyapākhyago'bhiśāpātyaye
striyām | vivādayet sadyaeva kālo'nyatvecchayā' smṛtaḥ"
samaya rūpakālasya vaiśeṣikamate saṃyogavibhāgapṛthaktvasaṃkhyāparimāṇarūpā pañca guṇāḥ | bhīmo bhīmasenastu
uttarapadalopaḥ | kāladaṇḍarūpe 26 yoge kāladaṇḍaśabde udā0 | vāraviśeṣe dimbhedena jyotiṣokta
yātrādau niṣiddhe 27 yogabhede | sa ca yogaḥ su0
ci0 uktaḥ | "rauveraute viparītyena kālo'rkādye vāre
sammukhe tasya yāśaḥ | rātrāvetau vaiparītyena gantau yātrā
yuddhe saṃmukhau varjanīyau" | ayamarthaḥ | ravārāvattarāṃ kālaḥ,
some vāyavyāṃ, bhaume paścimāyāsa, budhe nairṛtyām, gurau
dakṣiṇāyām, śukre āgne yāṃ, yanau pūrvvasyām | 'ravāvuttarataḥ kālaḥ some vāyavyabhāgake | bhaume tu paścime bhāge
budhe nairṛtabhāgake | jīve ca yāmya digbhāge śukre cāme -
koṇake | śanau tu pūrvvadigbhāge kālacakraṃ prakīrttitam
svarodaye "balasyastatkālaḥ syāt pṛṣṭhatastva tu sammukhaḥ
dakṣiṇasyaḥ śubhaḥ kālaḥ pāyo vāmadigāśrayaḥ | yātrāyāṃ
samare ceṣṭastato'nyatna na śobhanaḥ | rānau ca vaiparītyena
yathā ravau rātrau dakṣiṇāyāṃ kālaḥ uttarāyāṃ pāya ityādikrameṇetyūhyam