Natyashastra (Shivasharman) 1.4.3
Nāṭyaśāstra (Śivaśarman) 1.4.3
- Language
- Sanskrit
1.4.3
avicchinnadrutatarā prabandho'lātacakravat
ekabuddhayanusaṃhāryo sthirahasto bhavedatha
evaṃ sarveṣu mantavyamaṅgahāreṣu sūribhiḥ
āhuranye samādherapyamuṃ bhagavataḥ priyam
sarveṣvatrāṅgahāreṣu prādhānye karaṇe guṇe
pakṣayitvā viśiṣṭāni caturdikṣu prayujya ca
pūrayetsvamukhaṃ tābhyāmantābhyāmiti manyatām
eṣāṃ prayogaḥ prādhānyādadṛṣṭaphala eva hi
prayogaviṣayo gītavardhamānādikasya ca
tattadvākyārthavidhuro viprakīrṇānusārataḥ
teṣāṃ yuddhaniyuddhādau na kadācitprayojyatā
mukulaṃ tu yadā hasta kapitthaḥ pariveṣṭayet
sa mantavyastadā hasto niṣadho nāma nāmataḥ || (IX-141)
gṛhītvā vāmahastena kūrparābhyantare bhujam
dakṣiṇaṃ cāpi vāmasya kūrparābhyantare nyaset
sa cāpi dakṣiṇo hastaḥ samyaṅgulikṛto bhavet
ityeṣa niṣadho hastaḥ (IX-145)
Kīrtidhara reads —
śikharastu yadā hasto mṛgaśīrṣeṇa pīḍitaḥ
niṣadho nāma vijñeyaḥ sa bhayārte vidhīyate
jñeyo vai niṣadho nāma haṃsapakṣau parāṅmukhau
jālavātāyanādīnāṃ prayoktavyo 'bhighaṭṭane
hāsyaśṛṅgārabahulā kaiśikī parikīrttitā
sāttvatī cāpi vijñeyā vīrādbhutasamāśrayā
raudre bhayānake caiva vijñeyārabhaṭī budhaiḥ
bībhatse karuṇe caiva bhāratī saṃprakīrtitā
na-- śṛṅgārahāsyakaraṇairvṛttiḥ syātkaiśikī rasaiḥ
sāttvatī cāpi vijñeyā vīrādbhutasamāśrayā
ḍa—śṛṅgāre caiva hāsye ca vṛttiḥ syātkaiśikīti sā
sāttvatī nāma sā jñeyā vīraraudrādbhutāśrayā
bhayānake ca bībhatse raudre cārabhaṭī bhavet
bhāratī cāpi vijñeyā karuṇādbhutarūpayoḥ
bha—hāsyaśṛṅgārakaraṇairvṛttiḥ syātkaiśikī rasaiḥ
sāttvatī cāpi vijñeyā vīraraudrādbhutāśrayā
Linked texts (1)
- Rasārṇavasudhākara — Siṃhabhūpāla, Sanskrit