Pramāṇa · Search · About · API

Manimala 1

Maṇimālā 1

Language
Sanskrit

1.1

maṇimālā
maṅgalācaraṇam
ajñānadhvāntahantrī vidhivirigiriśaiḥ stūyamānā praśāntā
śvetāmbhoje vasantī himakarasuruciḥ śvetabhūṣāvṛtā yā
vīṇādaṇḍaṃ dadhānā kabhu dṛr̤hamamalaṃ pustakaṃ vibhratī tāṃ
vande vāṇīṃ prasannā pariharati yathājātatāṃ śaṃ dadāti
mūlam
ratna' nidhārayet koṣa maṇauṣasañcayaṃ
sadratnānāmato jātiṃ guṇaṃ teṣāṃ parīkṣayet

1.2

sukhadā maṇayaḥ śuddhā duḥkhadā doṣaśālinaḥ
ato maṇīnāṃ vakṣyāmi lakṣaṇādīni tattvataḥ

1.3

tatrādau ratnajātayaḥ
vajramuktāgomedasapadmarāgāḥ samarakaṃtāḥ proktāḥ
apicandranīlamaṇivaravaiṭryyāśca puṣyarāgāśca

1.4

karketanaṃ sapulakaṃ rudhirākhyasamanvitaṃ tathā sphaṭikaṃ
vidrumamaṇiśca yatnāduddiṣṭaṃ saṃgrahe tajjñaiḥ

1.5

mūlam
ākṛtivarṇai prathamaṃ guṇadoṣe tatphalaṃ parīkṣā ca
mūlyañca ratnakuśalairvijñeyaṃ sarvvaratnānāṃ

1.6

kulagneṣūpajāyante yāni cāpahate'hani
doṣaistānyupayujyante hīyante guṇasampadā

1.7

parīkṣā pariśuddhānāṃ ratnānāṃ pṛthivībhujā
dhāraṇaṃ saṃgrahvo vāpi kāryyaḥ śriyamabhīpsatā

1.8

śāstrajñāḥ kuśalāścāpi ratnabhājaḥ parīkṣakāḥ
ta eva mūlyamācāyāśvettāraḥ parikalpitāḥ

1.9

ratnānāṃ guṇadoṣaprabhāvato janānāmiṣṭāniṣṭe bhavitumarhata iti prakaṭīkarttuṃ
atraiva syamantakopākhyānamuddhṛtam
mūlam
syamantakopākhyānam
anamitrānnighnaḥ nighnasya prasenastrājitau | tasya ca satrājitasya bhagavānādityaḥ sakhā abhavat

1.10

ekadā tu ambhoghestīrasaṃśrayaḥ sūryaṃ satrājitastuṣṭāva
tanmanaskatayā ca bhāsvānabhiṣṭyamāno'gratastasya tasthau | aspaṣṭamūrttidharaṃ cainamālokya satrājitaḥ sūryyamāha yathaiva vyomni
tvāṃ vahnipiṇḍopamamahampaśyaṃ tathaivādyāgrato gatamapyatra na
kiñcidbhagavatā prasādīkṛtaṃ viśeṣamupalakṣayāmi

1.11

mūlam
ityevamukte (bhagavatā) sūryyeṇa nijakaṇṭhādunmucya syamantakanāmā maṇiravatāryya ekānte nyastaḥ| tatastamātāmroḍyūlahrasvavapuṣaṃ īṣadāpiṅgala nayanamādityamadrākṣīt| kṛtapraṇipātastavādikaśca satrājitamāha bhagavān varamasmatto'bhimataṃ
vṛṇīṣveti| sa ca tadeva maṇiratnamayācata| sa cāpi tasmai tat
dattvā viyati svaṃ dhiṣṇyamāruroha

1.12

satrājito'pi amalamaṇiratnasanāthakaṇṭhatayā sūryya iva
tejobhiraśeṣadigantarāṇyudbhāsayan dvārakāṃ viveśa

1.13

mūlam
dvārakāvāsijanapadastu tamāyāntamavekṣya bhagavantamanādipuruṣaṃ puruṣottamaṃ avanibhārāvatāraṇāyāṃśena mānuṣarūpadhāriṇaṃ praṇipatyāha bhagavan ! bhagavantamayaṃ nūnaṃ draṣṭumāyātyādityaḥ| ityākarṇya prahasya ca tānāha bhagavān nāyamādityaḥ
satrājito'yamādityadattaṃ syamantakākhyaṃ mahāmaṇiṃ bibhradattropāyāti| tadenaṃ viśrabdhāḥ paśyata ityuktāste yayuḥ

1.14

sa ca taṃ syamantakākhyaṃ mahāmaṇimātmaniveśane cakre

1.15

pratidinañca tanmaṇiratnapravaramaṣṭau kaṇṇakabhārān sruvati

1.16

mūlam
tatprabhāvācca sakalasyaiva rāṣṭrasya upasargā anāvṛṣṭivyālāgnicauradurbhikṣādibhayaṃ na bhavati

1.17

acyuto'pi tadratnamugrasenasya bhūpateryogyametaditi lipsāmañcakre gotrabhedabhayācca śakto'pi na jahāra

1.18

satrājito'pyacyuto māmetat yāciṣyatītyavagataratnalobhaḥ
svabhrātre prasenāya tadratnaṃ dattavān

1.16-2

mūlam
tacca śucinā dhriyamāṇamaśeṣasuvarṇasrāvādikaṃ guṇamutpādayati anyathā ya eva dhārayati tameva hantīti| asāvapi prasenaḥ syamantakena kaṇṭhāsaktenāśvamāruhyāṭavyāṃ mṛgayāmagacchat| tatra ca siṃhāt badhamāpa| sāśvañca taṃ nihatya
siṃho'pyamalamaṇiratnamāsyāgreṇādāya gantumudyataḥ ṛkṣādhipatinā jāmbavatā dṛṣṭo ghātitaśca| jāmbavānapyamalaṃ tanmaṇiratnamādāya khabilaṃ praviveśa sukumārakasaṃjñāya ca bālakāya
krīr̤anamakarot

1.20

mūlam
anāgacchati ca tasmin prasene kṛṣṇo maṇiratnamabhilaṣitavān na ca prāptavān nūnametadasya karmma nānyena praseno
hanyata dūtyakhila eva yadulokaḥ parasparaṃ karṇārkarṇya kathayat

1.21

viditalokāpavādavṛttāntaśca bhagavān yadusainyaparivāraḥ
prasenāśvapadvīmanusasāra dadarśa cāśvasametaṃ prasenaṃ nihataṃ
siṃhena| akhilajanapadamadhye siṃhapadadarśanakṛtapariśuddhiḥ siṃhapadamanvasasāra

1.22

mūlam
ṛkṣavinihatañca siṃhamapyalpe bhūmibhāge dṛṣṭvā tataśca tadratnagauravādṛkṣasyāpi padānyanvayayau | giritaṭe ca sakalameva
yadsainyamavasthāpya tatpadānusārī ṛkṣavilaṃ praviveśa | arddhapraviṣṭaśca dhātryāḥ sukumārakasamullāpayantyā vāṇīṃ śuśrāva

1.23

siṃhaḥ prasenamavadhīt siṃho jāmbavatā hataḥ
sukumāraka mā rodīstava hyeṣa syamantakaḥ

1.24

mūlam
ityākarṇya labdhasyamantakodanto'ntaḥpraviṣṭaḥ kumārakakrīr̤anakīkṛtañca dhātrīhaste tejobhirjvalyamānaṃ syamantakaṃ
dadarśa

1.25

tañca syamantakābhilāṣacakṣuṣamapūrvaṃ puruṣamāgatamavekṣya
dhātrī trāhi trāhīti vyājahāra

1.26

tadārttanādaśravaṇānantarañcāmarṣapūrṇahṛdayaḥ sa jāmbavanājagāma tayośca parasparaṃ yudhyatordvayoryuddhamekaviṃśatidinānyabhavat
mūlam
te ca yadusainikāstatra saptāṣṭa dināni tanniṣkrāntimudīkṣyamāṇāstasthuḥ| aniṣkrāmamāṇe ca madhuripau asāvavaśyamatra vile'tyantanāśamāpto bhaviṣyatyanyathā tasya kathametāvanti dināni śatrujaye vyākṣepo bhavatīti kṛtādhyavasāyā
dvārakāmāgatya hataḥ kṛṣṇa iti kathayāmāsuḥ

1.27

tadbāndhavāśca tatkālocitamakhilamuparatakriyākalāpaṃ
cakruḥ

1.28

tacca cāsya yudhyamānasyātiśraddhādattaviśiṣṭapātropayuktānnatoyādinā kṛṣṇasya balaprāṇapuṣṭirabhūt

1.26-2

mūlam
itarasyānudinamatigurupuruṣabhidyamānasyātiniṣṭhuraprahārapīḍitākhilāvayavasya nirāhāratayā balahāniḥ| nirjitaśca
bhagavatā jāmbavān praṇipatyāha, surasurayakṣagandharvvarākṣasādibhirapyakhilairbhagavān na jetuṃ śakyaḥ kimutāvanigocarairalpavīryyairnarāvayavabhūtaiśca tiryyagyonyanusṛtibhiḥ kiṃ punarasandigdhairavaśyaṃ bhagavato'smatsvāmino nārāyaṇasya sakalajagatparāyaṇasyāṃśena bhagavatā bhavitavyamityuktaḥ

1.30

mūlam
tasmai bhagavānakhilamavanibhārāvatāramācacakṣe

1.31

prītyā'ṅgitakaratalasparśane na cainamapagatayuddhakhedaṃ cakāra

1.32

sa ca praṇipatyainaṃ punarapi prasādya jāmbavatīṃ nāma kanyāṃ
gṛhāgamanāghryabhūtāṃ grāhayāmāsa

1.33

syamantakamaṇimapyasau praṇipatya tasmai pradadau | acyuto'pyatipraṇatāt tasmādagrāhyamapi tanmaṇiratnamātmaśodhanāya
jagrāha

1.34

mūlam
saha jāmbavatyā dvārakāmājagāma | bhagavadāgamanodbhūtaharṣotkarṣasya dvārakāvāsijanasya kṛṣṇāvalokanānukṣaṇamevātipariṇatavayaso'pi navayauvanamivābhavat | ānakadundubhiśca
diṣṭyādiṣṭyeti ca sakalayādavāḥ striyaśca sabhājayāmāsuḥ

1.35

bhagavānapi yathānubhūtamaśeṣayādavasamāje yathāvadācacakṣe
syamantakañca satrājitāya dattvā mithyābhiśastiviśuddhimavāpa
jāmbavatīñcāntaḥpure niveśayāmāsa | satrājito'pi mayāsyābhūtamalinamāropitamiti jātasantrāsaḥ svasutāṃ satyabhāmāṃ
bhagavate bhāryyāṃ dadau

1.36

mūlam
tāñcākrūrakṛtavarmāśatadhanvapramukhā yādavāḥ pūrvvaṃ varayāmāsuḥ
tatastatpradānādavajñātamātmānaṃ manyamānāḥ satrājite vairānabandhaṃ cakruḥ | akrūrakṛtavarmmāpramukhāsta śatadhanvānamūcuḥ ayamatidurātmā satrājito yo'smābhirbhavatā cābhyarthito'pyātmajāmasmān bhavantaṃ cāvigaṇayya kṛṣṇāya dattavān | tadala manena
jīvatā, ghātayitvainaṃ tanmahāratnaṃ tvayā kiṃ na gṛhyate
vayamapyabhyupapatsyāmaḥ yadyacyutastavāpi vairānūbandhaṃ kariṣyatīti

1.37

mūlam
evamuktastathetyasāvapyāha | jatugṛhadagdhānāñca pāṇḍunandanānāṃ viditaparamārtho'pi bhagavān duryyodhanaprayatnaśaithilyārthaṃ kṛtyakaraṇāya bāraṇāvataṃ gataḥ

1.38

gate ca tasmin suptameva satrājitaṃ śatadhanvā jaghāna
maṇiratnañcādade | pitṛvadhāmarṣapūrṇā ca satyabhāmā śīghraṃ syandanamārūr̤hā vāraṇāvataṃ gatvā bhagavate'haṃ pratipāditeti accāntimatā śatadhanvanā asmatpitā vyāpāditaḥ tacca syamantakamaṇiratnamapahṛtaṃ | tadiyamasyāvacchāsanā | tadālocya yadatra
yuktaṃ tat kriyatāmiti kṛṣṇamāha

1.36-2

mūlam
tayā caivamuktaḥ parituṣṭāntaḥkaraṇo'pi kṛṣṇaḥ satyabhāmāmamarṣatāmralocanaḥ prāha satye ! mamaiṣāvahāsanā nāhametāṃ
tasya durātmanaḥ sahiṣye | nahyanullaṅghya varapādapaṃ tatkṛtanīḍāśrayiṇo vihaṅgā vadhyante

1.40

tadalamatyarthamamunāssatpurataḥ śokapreritavākyaparikareṇa
ityuktvā dvārakāmabhyetya baladevamekānte vāsudevaḥ prāha mṛgayāgataṃ prasenamaṭavyāṃ mṛgapatirjaghāna | satrājito'pyadhunā
śatadhanvanā nidhanaṃ prāpitaḥ | tadubhayavināśāt tanmaṇiratnamāvābhyāṃ sāmānyaṃ bhaviṣyati

1.41

mūlam
taduttiṣṭha āruhyatāṃ rathaḥ śatadhanurnidhanāyodyamaṃ kuru
ityabhihitastatheti samanvopsitavān| kṛtodyogau ca tāvubhāvupalabhya śatadhanvā kṛtavarmmāṇamupetya pāṇipūraṇakarmanimittamacodayat | āha cainaṃ kṛtavarmmā nāhaṃ valabhadravāsudevābhyāṃ
saha virodhāyālamū ityuktaśvākrūramacodayat| āha cāsāvapi
nahi kaścit bhagavatā pādapracāraparikampitajagattayeṇa asuravaravanitāvaidhavyakāriṇā pravalaripucakrāpratihatacakreṇa cakriṇā
mūlam
madamuditanayanāvalokitākhilaviśātanena atiguruvairivāraṇākarṣaṇāviṣkṛtamahimorusīreṇa sīriṇā ca saha sakalajagadvandyānāmamaravarāṇāmapi yoddhuṃ samarthaḥ kimutāham
tadanyataḥ śaraṇamabhilaṣyatām

1.42

ityuktaḥ śatadhanurāha yadyasmatparitrāṇāsamarthaṃ bhavānātmānamavagacchati tadayamasmanmaṇiḥ saṃgṛhya racyatām | ityuktaḥ
so'pyāha yadyantāyāmapyavasthāyāṃ na kasmaicidbhagavān kathayiṣyati
mūlam
tadahamenaṃ grahīṣyāmi | tathetyukte akrūrastanmaṇiratnaṃ
jagrāha

1.43

śatadhanurapyatulavegāṃ śatayojanavāhinīṃ vaḍavāmāruhyāpakrāntaḥ | śaivyasugrīvameghapuṣpabalāhakāścacatuṣṭayayukta rathāvasthitau baladevavāsudevau tamanvaprayātau

1.44

sā ca vaḍavā śatayojanapramāṇaṃ mārgamatītya punarapi
vāhyamānā mithilāvanoddeśe prāṇānutsasarja | śatadhanurapi
tāṃ parityajya padātirevādravat

1.45

mūlam
kṛṣṇo'pi balabhadramāha tāvadatraiva syandane bhavatā stheyam
ahamenamadhamācāraṃ padātireva padātimanvagamya yāvad ghātayāmi| atra hi bhūbhāge dṛṣṭadoṣā hayā naite'śvā bhavatemaṃ
bhūmibhāgamullaṅghya neyāḥ

1.46

tathetyuktvā balabhadro ratha eva tasthau| kṛṣṇo'pi dvikrośamātraṃ bhūmibhāgamanusṛtya dūrasthasyaiva cakraṃ chittvā śatadhanuṣaḥ
śiraściccheda| taccharīrāmbarādiṣu ca bahuprakāramanviṣyannapi
syamantakaṃ maṇiṃ nāvāpa yadā tadopagamya balabhadramāha vyarthevāsmābhiḥ ghātitaḥ śatadhanurna prāptaṃ akhilajagatsārabhūtaṃ
tanmaṇiratnaṃ| ityākarṇya udbhūtakopo baladevo vāsudevamāha
mūlam
dhik tvāṃ yastvamarthalipsuḥ | etacca te bhrātṛtvāmmarṣaye tadayaṃ
panthā svecchayā gamyatāṃ na me dvārakyā na tvayā na bandhubhiḥ
kāryyam | alamebhirmamāgrato'līkaśapathaiḥ | ityākṣipya taṃ
tathā prasādyamāno'pi na tasthau videhapurīṃ praviveśa

1.47

janakaścārghyapūrvvakamevainaṃ gṛhaṃ praveśayāmāsa | sa tatraiva ca
tasthau | vāsudevo'pi dvārakāmājagāma | yāvacca janakarājagṛhe
mūlam
balabhadro'vatasthe tāvat dhārttarāṣṭro duryodhanastatsakāśādgadāśikṣāmaśikṣata

1.48

varṣatrayānte ca babhrūgrasenaprabhṛtibhiryādavairna tadratnaṃ kṛṣṇenāpahṛtamiti kṛtāvagatibhirvidehapurīṃ gatvā baladevaḥ
saṃpratyāyya dvārakā mānītaḥ

1.46-2

akrūro'pi uttamamaṇisamudbhūtasuvarṇavyānaparaḥ tato
yajñānīje

1.50

savanagatau hi kṣatriyavaiśyau nighn brahmahā bhavatītyato
dīkṣākavacaṃ praviṣṭa eva tasthau dviṣaṣṭi varṣāṇi

1.51

mūlam
evaṃ tanmaṇiratnaprabhāvāt tatra upasargadurbhikṣamarakādikaṃ
nābhūt

1.52

athākrūrapakṣīyairbhojaiḥ śatrughne sātvatasya prapautre vyāpādite bhojaiḥ sahākrūro dvārakāmapahāya apakrāntaḥ

1.53

tadapakrāntidinādārabhya tatropasargavyālānādṛṣṭimarakādyupadravā vabhūvuḥ | atha yādavavalabhadrograsenasamaveto'mantrayat
bhagavānuragāriketanaḥ kiyadidamekadaiva pracuropadravāgamanametadālocyatām

1.54

mūlam
ityukte andhakanāmā yaduvṛddhaḥ prāha asyākrūrasya pitā
śvaphalko nāma yatra yatrābhūt tatra tatra durbhikṣamarakānāvṛṣṭyādikaṃ ca nābhūt

1.55

kāśirājasya viṣaye'tyantānāvṛṣṭyāṃ śvaphalako'nīyata
tatastatkṣaṇādeva devo vavarṣa | kāśirājasya patnyāśca garbhe
kanyā pūrvvamāsīt

1.56

sāpi pūrṇe'pi prasūtiqāle naiva niṣcakrāma | evañca tasya
garbhasya dvādaśa varṣāṇyaniṣkrāmato yayuḥ | kāśirājastu tāmātmajāṃ garbhasthāmāha putri ! kasmānna jāyase niṣkramyatām āsyaṃ
mūlam
te draṣṭumicchāmi | svakāñca mātaraṃ kimiti ciraṃ kleśyasi
ityuktā sā garbhasthaiva vyājahāra tāta ! yadyevaikāṃ gāṃ dine dine
brāhmaṇebhyaḥ prayacchasi tadāhamanyaistribhirvarṣairasmādgarbhāt
tāvadavaśyaṃ niṣkramiṣyāmīti | etacca tadvacanamākarṇya rājā
brāhmaṇāya dine dine gāṃ prādāt | sāpi tāvatā kālena
jātā | tatastasyāḥ pitā gāndinīti nāma cakāra | tāñca
gāndinīṃ kanyāṃ śvaphalkāyopakāriṇe gṛhāgatāyārghyabhūtāṃ
prādāt | sā ca gāndinī pratidinaṃ yāvajjīvaṃ brāhmaṇāya
gāṃ dattavatī | tasyāmayamakrūraḥ śvaphalkāt jajñe | tasyaivaṃ
guṇamithunādutpattiḥ

1.57

mūlam
tat kathamasminnapakrānte'tra marakadurbhikṣādyupadravā na bhaviṣyanti | tadayamānīyatāmiti alamacātiguṇavatyaparādhānveṣaṇena iti

1.58

yaduvṛddhasyāndhakasya etadvacanamākarṇya keśavograsenavalabhadrapurogamairyadubhiḥ kṛtāparādhatitikṣābhavamabhayaṃ dattvā
śvaphalyakiḥ svapuramānītaḥ | tatra cāgata eva tatsyasyamantakamaṇeḥ anubhāvādanāvṛṣṭimarakadurbhikṣavyālādyupadravaḥ śaśāma
kṛṣṇaśca cintayāmāsa svalpametat kāraṇaṃ yadayaṃ gāndinyāṃ
śvaphalkenākrūro janitaḥ sumahāṃścāyamanāvṛṣṭidurbhikṣamarakādyupaśamanakārī prabhāvaḥ

1.56-2

mūlam
tannūnamasya sakāśe sa mahāmaṇiḥ syamantakākhyastiṣṭhati
tasya hyevaṃvidhāḥ prabhāvāḥ śrūyante| ayamapi yajñādanantaraṃ
anyat kratvantaraṃ tasmāt yajñāntaraṃ yajatīti| alpopādānaścāsya| asaṃśayamacāsau varamaṇistiṣṭhatīti kṛtādhyavasāyo'nyat prayojanamuddiśya sakalayādavasamājamātmagehe
evācīkarat| tatra copaviṣṭeṣvakhileṣu yādaveṣu pūrvvaprayojanamupanyasya paryyavasite ca tasmin prasaṅgāgataparihāsakathāmakrūreṇa saha kṛtvā janārddanastamakrūramāha

1.60

mūlam
dānapate ! jānīma eva vayaṃ yathā śatadhanvanā akhilajagatsārabhūtaṃ syamantaratnaṃ bhavataḥ sakāśe samarpitaṃ | tadetadrāṣṭropakārakaṃ bhavataḥ sakāśe tiṣṭhatīti tiṣṭhatu sarvva eva vayaṃ
tatprabhāvaphalabhujaḥ kintveṣa valabhadro'smānā śaṅkitavān
tadasmatprītaye darśaya ityabhihitaḥ sarataḥ so'cintayat
kimatrānuṣṭheyam | anyathā cet bravīmyahaṃ tatkevalāmbaratirodhānamanviṣyanto ratnamete drakṣyantīti ato'nveṣaṇaṃ na
kṣemamiti saṃcintya tamakhilajagatkāraṇabhūtaṃ nārāyaṇamāhākrūraḥ bhagavan ! mamaitat syamantakamaṇiratnaṃ śatadhanuṣā
samarpitam

1.61

mūlam
apagate ca tasmin adya śvaḥ paraśvo vā bhagavān māṃ
yāciṣyatīti kṛtamatiratikṛcchreṇaitāvantaṃ kālamadhārayam
asya ca dhāraṇakleśenāhamaśeṣopabhogeṣvasaṅgimānaso na vedmi
svasukhakalāmapi

1.62

etāvanmātramaśeṣarāṣṭropakāri dhārayituṃ na śaknotīti
māṃ bhagavān maṃsyata ityātmanā na coditam

1.63

tadidaṃ syamantaratnaṃ gṛhyatām icchayā yasyābhimataṃ
tasya samarpyatām | tataḥ so'dharavastranigopitātilaghu kaṇkasamudgakaṃ prakaṭīkṛtavān

1.64

mūlam
tataśca niṣkrāmya syamantakamaṇiṃ tacca yadusamāje mumoca
muktamātre ca tenātikāntaśa tadakhilamāsthānamuddyotitam

1.65

athāhvākrūraḥ sa eṣa maṇiyaryaḥ śatadhanvanāsmākaṃ samarpitaḥ
yasyāyaṃ sa enaṃ gṛhṇātviti | tanmaṇiratnamālokya sarvvayādavānāṃ sādhu sādhviti vismitamanasāṃ vāco'śrūyanta
tamālokya mamāyamacyutenaiva sāmānyaḥ samanvīpsitaḥ iti
valabhadraḥ saṃspṛho'bhavat

1.66

mūlam
mamaivedaṃ pitṛdhanamityatīva ca satyabhāmāpi spṛyāñcakāra| balasatyānanāvalokanāt kṛṣṇo'pyātmānaṃ cakrāntarāvasthitamiva mene

1.67

sakalayādavasamakṣañcākrūramāha etaddhi maṇiratnamātmaśodhanāyaiṣāṃ yadūnāṃ darśitam| etacca mama valabhadrasya ca
sāmānyaṃ pitṛdhanañcaitat satyabhāmāyā nānyasya

1.68

etacca sarvvakālaṃ śucinā brahmacaryyaguṇavatā dhriyamāṇamaśeṣarāṣṭrasyopakārakam aśucinā dhriyamāṇamādhārameva
hanti

1.66-2

mūlam
ataḥ aha asya ṣor̤aśastrīsahasraparigrahāt asamartho
dhāraṇe

1.70

kathañcaitat satyabhāmā svīkarotu | āryyeṇa valabhadreṇāpi
madirāpānādyaśeṣopabhogaparityāgaḥ kathaṃ kāryyaḥ | tadayaṃ
yadunoko'yaṃ valabhadro'haṃ satyā ca tvāṃ dānapate prārthayāmaḥ
etadbhavāneva dhārayitu samarthaḥ | tvatsthañcāsya rāṣṭrasyopakārakaṃ
tadbhavānaśeṣarāṣṭropakāranimittametat pūrvvavat dhārayatu
tvayānyathā na vaktavyamityukte dānapatiḥ tathetyuktā jagrāha
mūlam
tanmahāratnaṃ tataḥ prabhṛti cākrūraḥ prakaṭenaivātīva
tejasā jājvalyamānenātma kaṇṭhāsaktenāditya ivāṃśumālī
cacāra

1.71

ityetāṃ bhagavato mithyābhiśasticālanāṃ yaḥ smarati na
tasya kadācidalpāpi mithyābhiśastirbhavati avyāhatendriyaścākhilapāpamokṣamavāpnoti

1.73

iti syamantakopākhyānam
iti syamantakopākhyāna.
navaratnāni
mūlam
vajramāṇikyavaidūryyaṃ muktāgomedavidrumaṃ
marakataṃ puṣparāgañca nīlañceti yathākramaṃ
atha vajraṃ
mūlam
mahāprabhāvaṃ vivudhairyyasmādvajramudāhṛtaṃ
vajrapūrvvā parīkṣyeyaṃ tato'smābhiḥ prakīrtyate

1.74

haimamātaṅgasaurāṣṭrāḥ pauṇḍrakāliṅgakośalāḥ
veṇātaṭīyasauvīrau vajrasyāṣṭavidhākarāḥ

1.75

mūlam
ātāmrā himaśailajāḥ śaśinibhā veṇūtaṭīyāḥ śubhāḥ
sauvīrāsu sitābjameghasadṛśāstāmrāśca saurāṣṭrajāḥ
kāliṅgāḥ kanakāvadātarucirāḥ pītaprabhāḥ kauśalāḥ
śyāmāḥ puṇḍrabhavā mataṅgaviṣaye nātyantapītaprabhāḥ

1.76

pṛthivyāpau viyattejo maruccaiveti pañcabhiḥ
vajramutpadyate brahman kathitaṃ vajrakovidaiḥ

1.77

mūlam
mahāprabhāvaṃ sadalaṃ suśobhaṃ pārthivaṃ viduḥ
snigdhaṃ mṛdu dhanaṃ svacchamāpyamāṅgaḥ paraṃ budhāḥ

1.78

vimalaṃ śuci tīkṣṇāgraṃ vaiyataṃ vajramucyate
padmabhūtātmakaṃ vajraṃ taijasaṃ prāyaśo bhavet
laghu tīkṣṇaṃ kharasparśaṃ vāyavyaṃ parikalpyate

1.76-2

samastāṃ pṛthivīṃ pāti pārthivasya vidhāraṇāt
tṛptirlakṣmīryaśaḥ kīrttirāpyavajrasya dhāraṇāt

1.80

mūlam
utsāhapriyadṛṣṭitvaṃ vāyavyasya vidhāraṇāt
tathā sammattayaḥ sarvvā vaiyatasya vidhāraṇāt
pratāpaḥ śauryyamutsāhastaijasasya vidhāraṇāt

1.81

himakundendudhavalaṃ ṣaṭkoṇrāṣṭadalaṃ tathā
tīkṣṇaṃ vāribhavaṃ vajraṃ ghanamaṅkāśakāntimat
andhakāre ca dīpyeta tajjñeyaṃ vajramuttamaṃ

1.82

guṇāḍhyaṃ tīkṣṇadhāraṃ yatsarpadapaṃnivāraṇaṃ
tasya dhāraṇamātreṇa viṣarogaḥ praśāmyati

1.83

mūlam
koṭisūryyapratīkāśaṃ koṭicandrasuśītalaṃ
andhakāraharaṃ vajraṃ viddheyaṃ mahaduttamaṃ
tasya dhāraṇāmātreṇa sarvvarogaḥ praśāmyati

1.84

tapte dugdhe jale taile ghṛte kṣipto'pi yaḥ paviḥ
śītatāṃ nāyayetsadyaḥ sa jñeyaḥ suradurlabhaḥ

1.85

brahmakṣatriyaviṭ śūdrabhedāttasya caturvidhāḥ
kramaśo lakṣaṇaṃ teṣāmucyate dvijasattama

1.86

mūlam
vipraśca śaṅkhakumudasphaṭikāvadātaḥ
syāt catriyaśca śaśavakravilocanābhaḥ
vaiśyaśca kāntakadalīdalasantrikāśaḥ
śūdraśca dhautakaravālasamānadīptiḥ

1.87

viprakṣatriyavaiśyānāṃ śūdrajāteryathākramaṃ
śvetā raktā tathā pītā kṛṣṇā chāyāścaturvidhāḥ

1.88

yajñairdānaistapobhiśca yadāpnoti tadāpnuyāt
guṇayuktasya vajrasya viprajāteśca dhāraṇāt

1.86-2

mūlam
jayaḥ parākramastasya śatrunāśaśca jāyate
guṇavat kṣatrajātīyaṃ vajraṃ vasati yadgṛhe

1.60-2

kalākuśalatā tasya prajñā kṣemaṃ yaśo mahat
guśinaḥ pavaratnasya vaiśyajāteśca dhāvaṇāt

1.61-2

paropakāritā kṣemaṃ dhanadhānyasamṛddhayaḥ
guṇayuktasya vajrasya śūdrajāteśca dhāraṇāt

1.62-2

vajraṃ suvarṇayuktaṃ devānāṃmapi parigrahaḥ proktaḥ
varṇaibhyaśca vibhāgaḥ kāryyo varṇāśrayādeva

1.93

mūlam
haritasitapītapiṅgalatāmrāśyāmāḥ svabhāvato rucirāḥ
harivaruṇaśakrahutavahapitṛpatimarutāṃ svakā varṇāḥ

1.94

dvau vajravarṇau pṛthivīpatīnāṃ saddhiḥ pradiṣṭau natu sarvvajanyaṃ
yaḥ syājjavāvidrumabhaṅgaśoṇo yo vā haridrārasasaṃnikāśaḥ

1.95

īśatvāt sarvvavarṇānāṃ guṇavat sārvvavarṇikaṃ
kāmatò dhārayedrājā na tvanyo'nyaṃ kathañcana

1.66-3

mūlam
adharottaravṛttau hi yādṛk syādvarṇasaṅkaraḥ
tataḥ kaṣṭakaro vajravarṇānāṃ saṅkaro mataḥ

1.100

koṭyaḥ pārśvā̍ni dhārāśca ṣa
mūlam
ṣaṭkoṇaśuddhamamalaṃ śuci tīkṣṇadhāraṃ
varṇānvitaṃ laghu supārśvamapetadoṣaṃ
indrāyudhāṃśuvivṛtacchuritāntarīkṣamevaṃvidhaṃ bhuvi bhavet sulabhaṃ na vajraṃ

1.101

atyarthaṃ laghu varṇataśca guṇavat pārśveṣu samyak samaṃ
rekhāvindukalaṅkakākapadakatrāsādibhirvvarjjitaṃ
loke'smin paramāṇumātramapi yadvajraṃ kvaciddṛśyate
tasmin devasamāśrayo hyavitathastīkṣṇāgradhāraṃ yadi

1.102

mūlam
tīkṣṇāgraṃ vimalamupetasarvvadoṣaṃ
dhatte yaḥ prayatatanuḥ sadaiva vajraṃ
vṛddhistaṃ pratidinameti yāvadāyuḥ
śrīmatsutadhanadhānyagopaśūnāṃ

1.103

yattu sarvvaguṇairyuktaṃ vajraṃ tarati vāriṇi
ratnavarge samaste'pi tasya dhāraṇamiṣyate

1.104

ambhastarati yadvajramabhedyaṃ vimalañca yat
tathā suśuddhaṣaṭkoṇaṃ laghu bhārgavanandana

1.105

prabhā ca śakracāpābhā yasyārkābhimukhī bhavet
tadvajraṃ dhārayan rājā sarvvān jayati śātravān

1.106

mūlam
yattu vāribhavaṃ nāma dūrvvāpacajalacchavi
suvarṇamātraṃ tulayā tadvajraṃ koṭibhājanaṃ

1.107

yadyapi viśīrṇakoṭiḥ savindu rekhāntrito vivarṇo vā
so'pi ca dhanadhānyasutān karoti sendrāyudho vajraḥ

1.108

saudāminīvisphuritābhirāmaṃ rājā yathoktaṃ kuliśaṃ dadhānaḥ
parākramākrāntaparapratāpaḥ samastasāmantabhuvaṃ bhunakti

1.106-2

atha vajradoṣāḥ
mūlam
malo vindustathā rekhā trāsaḥ kākapadastathā
ete doṣāḥ samākhyātāḥ pañca vajreṣu kovidaiḥ

1.110

male malinatā khyātā vindau sarvvārthanāśanaṃ
rekhāyāṃ daṃṣṭriṇo bhītiḥ trāse trāsaḥ kṣayaḥ pade

1.111

doṣeṣu vindurāvarttaḥ parivartto yavākṛtiḥ
caturvidhāḥ samākhyātā vindavo vajrasaṃśritāḥ

1.112

mūlam
rakto'tha varttulò vindurāvartto madhyavarttulaḥ
raktaśca parivarttastu rakta eva yavākṛtiḥ

1.113

vindurāyurdhanaṃ hanyādāvartto bhayamādiśet
parivartte bhavedvyādhiryave tatphalamucyate

1.114

raktavarṇe yave khātaṃ gajāśvasya vināśanaṃ
yave pīte kulasyāntaṃ dhanamāyuḥkṣayaṃ bhavet
evaṃ doṣāḥ samākhyātā yavavindoraśeṣataḥ

1.115

mūlam
savyavaqrā śubhā rekhā vāmavakrā bhayaṅkarī
chedabhrāntikarī cchedā rekhā śastrabhayapradā

1.116

pakṣadvayaprahṛṣṭā yā chedā sā parikīrttitā
rekhā vandhuvināśāya jāyate vajrasaṃśrayā

1.117

savyā caivāpasavyā ca chedā rekhorddhagāminī
savyā cātmabhidā jñeyā apasavyā dhanacchidā
ūrddhā cāsaṃprahārāya chedā chedāya bandhubhiḥ

1.118

mūlam
aṅkaḥ kākapadākāro dṛśyate yo malānvitaḥ
sa mṛtyumādiśatyāśu dhanaṃ vāsagṛhaṃ haret

1.119

bhagnāgraṃ bhagnadhārañca dalahīnañca varttulaṃ
kāntihīnañca yadvajraṃ doṣāya na guṇāya tat

1.120

bhinnabhrāntikaraḥ trāsaḥ sa trrāsaṃ janayed dhruvaṃ
evaṃ doṣā guṇāḥ proktā vajrāṇāṃ somabhūbujā

1.121

mūlam
ekamapi yasya śṛṅgaṃ vidalitamavalokyate viśīrṇaṃvā
guṇavadapi tanna dhāryyaṃ vajraṃ śreyo'rthibhirbhavene

1.122

sphuṭitāgraviśīrṇaśṛṅgadeśaṃ malavarṇaiḥ pṛṣatairupetamadhyaṃ
nahi vajrabhṛto'pi vajramāśu śriyamanyāśrayanāśaṃ vidhatte

1.123

yasyaikadeśe kṣatajāvabhāso yadvā bhavellohitavarṇacitraṃ
na tanna kuryādapi vajramāśu sukhasya mṛtyorapi jīvitāntaṃ

1.124

mūlam
prathamaṃ guṇasampadāmyupetaṃ prativaddhaṃ samupaiti yatsvarūpaṃ
alamābharaṇena tasya rājño guṇahīno'pi maṇinaṃ bhūṣaṇāya

1.125

yasya kṣate bhavecchotho dāho vā jvara eva vā
tacca cimicimāyeta tadvajraṃ duṣṭamucyate
karkaśaṃ guru yadvajraṃ na taddhārayate nṛpaḥ

1.126

trikoṇaṃ kalahāya syāccatuṣkoṇaṃ bhayāvahaṃ
pañcakoṇo bhavenmṛtyuḥ ṣaṭkoṇaṃ śubhamādiśet

1.127

mūlam
didale kalaho nityaṃ cidale sukhanāśanaṃ
catuīle sukhāvāptiḥ śokaśca pañcame dale

1.128

ṣaḍ dale rājato bhītirmṛtyuḥ saptadale tathā
aṣṭadalaṃ bhavecchuddhaṃ vajramityāha pāvakaḥ

1.126-2

vicchāyaṃ vipadaṅkaroti malinaṃ dhante śucaṃ karkaśaṃ
duḥkhaṃ snehaviliptamantakaśaṇaṃ śyāvacchavi kleśakṛt
rekhākākapadāṅkavindusahitaṃ syānmṛtyave dehināṃ
vajraṃ vajravicakṣaṇastu vibhṛyāttasmādvicāryya svayaṃ

1.130

mūlam
aṇunāpi ca doṣeṇa lakṣyālakṣyeṇa dūṣitaṃ
tanmūlyārddhasamaṃ bhāgaṃ vajraṃ labhate vā na vā

1.131

prakaṭānekadoṣasya svalpasya mahato'pi vā
svamūlyācchataśo bhāgo vajrasya na vidhīyate

1.132

spṛṣṭadoṣamalaṅkāre vajraṃ yadyapi dṛśyate
ratnānāṃ pavikarmmārthaṃ mūlyantasya bhavellaghu

1.133

gurbbiṇībhirna dharttavyo yuvatībhirayaṃ maṇiḥ
jaṭhare vajrasamparkād garbhastāsāṃ vinaśyati

1.134

mūlam
ayasā padmarāgeṇa tathā gomedakena ca
vaidūryyasphaṭikābhyāñca kācaiścāpi pṛthagvidhaiḥ

1.135

pratirūpāṇi kurvvanti vajrasya kuśalā narāḥ
parīkṣā teṣu karttavyā vidvadbhiḥ suparīkṣakaiḥ

1.136

kṣārollekhanaśāṇeṣu kāryyaṃ teṣāṃ parīkṣaṇaṃ
kṣayate śāṇasaṃgharṣāt cūrṇatāṃ yāti cūrṇitaṃ

1.137

kṣārābhraṃ lepayitvā tu raudre caiva parikṣipet
kṛtrimaṃ yāti vaivarṇyaṃ sahajañcātidīvyate

1.138

mūlam
pṛthivyāṃ yāni ratnāni ye cānye lauhadhātavaḥ
sarvāṇi vilikhedvajraṃ vajraṃ tairna vilikhyate

1.136-2

gurutā sarvaratnānāṃ gauravādhānakāraṇaṃ
vajre tu tadvaiparītya sūribhiḥ paricakṣyate

1.140

jātirajātiṃ vilikhati jātiṃ vilikhanti vajrakuruvindāḥ
vajraṃ vaijraṃ vilikhati nānyena vilikhyate vajraṃ

1.141

mūlam
vajrāṇi muktāmaṇayo ye ca kecana jātayaḥ
na teṣāṃ pratibaddhānāṃ bhā bhavatyūrddhagāminī

1.142

yanmūlyaṃ brāhmaṇe proktaṃ pādenānena vāṅkaje
anenaiva krameṇaiva maṇimūlyaṃ vidhīyate

1.143

caturvidhamidaṃ vajraṃ yaduktaṃ jātibhedataḥ
caturvidhairnṛpatibhirdhāryyameṇamanukramāt
ato'nyathā dhṛtiḥ kuryyādrogaśokabhayaṃ tathā

Linked texts (8)