Pramāṇa · Search · About · API

Citrasutra 41: Raṅgavartanā

Citrasūtra 41

Language
Sanskrit

Contents

Raṅgavartanā

41.1

ekacatvāriṃśodhyāyaḥ
mārkaṇḍeya uvāca -
satyaṃ ca vaiṇikaṃ caiva nāgaraṃ miśrameva ca
citraṃ caturvidhaṃ proktaṃ tasya vakṣyāmi lakṣaṇam

41.2

yatkiñcillokasādṛśyaṃ citraṃ tatsatyamucyate
dīrghāṅgaṃ sapramāṇaṃ ca sukumāraṃ subhūmikam

41.3

caturasra susampūrṇaṃ na dīrghaṃ nolbaṇākṛti
pramāṇasthānalambāḍhyaṃ vaiṇikaṃ tannigadyate

41.4

dṛḍhopacitasarvāṅgaṃ varttulaṃ na ghanolbaṇam
citraṃ tannāgaraṃ jñeyaṃ svalpamālyavibhūṣaṇam

41.5

citraṃ3 miśraṃ samākhyātaṃ samāsānmanujottama
tisraśca vartanāḥ proktāḥ patraraikhikavindujāḥ4

41.6

patrākṛtibhī rekhābhiḥ kathitā patravartanā
atīva kathitā sūkṣmā tathā raikhikavartanā5

41.7

tathā ca stambhanāyuktā kathitā binduvartanā
daurbalyaṃ bindurekhātvamavibhaktatvameva ca

41.8

bṛhadgaṇḍauṣṭhanetratvaṃ saṃviruddhatvameva ca
mānavākāratā ceti citradoṣāḥ prakīrtitāḥ

41.9

sthānapramāṇabhūlambho madhuratvaṃ vibhaktatā
sādṛśyaṃ kṣayavṛddhī ca guṇāścitrasya kīrtitāḥ

41.10

rekhā ca vartanā caiva bhūṣaṇaṃ varṇameva ca
vijñeyā1 manujaśreṣṭha citrakarmasu bhūṣaṇam

41.11

rekhāṃ praśaṃsantyācāryā vartanāṃ ca vicakṣaṇāḥ
striyo bhūṣaṇamicchanti varṇāḍhyamitare janāḥ

41.12

iti matvā tathā2 yatnaḥ3 kartavyaścitrakarmaṇi
sarvasya citragrahaṇaṃ yathā syānmanujottama

41.13

durāsanaṃ durānītaṃ pipāsā cānyacittatā
ete citravināśasya hetavaḥ parikīrtitāḥ

41.14

svanuliptāvakāśā4 ca nirdaśamaśakā5 śubhā
suprasannābhiguptā ca bhūmiḥ syāccitrakarmaṇi

41.15

susnigdhavispaṣṭamajihmarekhaṃ6 vidvānyathādeśaviśeṣaveśam
pramāṇaśobhābhirahīyamānaṃ kṛtaṃ bhaveccitramatīva citram

41.15.p1

iti śrīviṣṇudharmottare mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde raṅgavartanā nāma ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 41

41.1-2

mārkaṇḍeya uvāca—
yathā devāstathā citre kartavyāḥ pṛthivīśvarāḥ
ekaikaṃ rūpake lokaḥ1 kartavyaḥ2 pṛthivīkṣitām

41.2-2

ṛṣayaśca sagandharvā daityāśca saha dānavaiḥ
mantriṇaśca mahārāja sāṃvatsarapurohitau

41.3-2

kāryā bhadrapramāṇe brāhmaṇāśca nareśvara
ṛṣayastatra kartavyā jaṭājūṭopaśobhitāḥ

41.4-2

kṛṣṇājinottarāsaṅgā durbalāstejasānvitāḥ
devatāścāpi gandharvā mukuṭena vivarjitāḥ

41.5-2

kartavyāste mahārāja śikharairupaśobhitāḥ
brahmavarcasvino viprāḥ śuklāmbaradharāstathā

41.6-2

mantriṇaśca mahārāja sāṃvatsarapurohitau
sarvālaṃkārasaṃyuktā naivolavaṇavibhūṣaṇāḥ

41.7-2

mukuṭena vihīnāṃstu soṣṇīṣānkārayecca tān
daityāśca dānavāścaiva kartavyā bhrukuṭīmukhāḥ

41.8-2

vartulākṣāstathā kāryā bhīmavaktrāstathaiva ca
teṣāmatyuddhato3 veśaḥ kartavyaḥ pṛthivīpate

41.6-3

bhadrapramāṇāḥ kartavyāstathā vidyādharā nṛpa
sapatnīkāśca te kāryā mālyālakāradhāriṇaḥ

41.10-2

khaṅgahastāśca te kāryā gagane vāthavā bhuvi
mālavyaparimāṇena kinnaroragarākṣasāḥ

41.11-2

rucakasya pramāṇena yakṣāḥ kāryā narādhipa
śaśakasya pramāṇena pradhānaṃ mānavaṃ likhet

Linked texts (1)