Citrasutra 41: Raṅgavartanā
Citrasūtra 41
- Language
- Sanskrit
Contents
- 41.15 — 1 part
Raṅgavartanā
41.1
ekacatvāriṃśodhyāyaḥ
mārkaṇḍeya uvāca -
satyaṃ ca vaiṇikaṃ caiva nāgaraṃ miśrameva ca
citraṃ caturvidhaṃ proktaṃ tasya vakṣyāmi lakṣaṇam
41.2
yatkiñcillokasādṛśyaṃ citraṃ tatsatyamucyate
dīrghāṅgaṃ sapramāṇaṃ ca sukumāraṃ subhūmikam
41.3
caturasra susampūrṇaṃ na dīrghaṃ nolbaṇākṛti
pramāṇasthānalambāḍhyaṃ vaiṇikaṃ tannigadyate
41.4
dṛḍhopacitasarvāṅgaṃ varttulaṃ na ghanolbaṇam
citraṃ tannāgaraṃ jñeyaṃ svalpamālyavibhūṣaṇam
41.5
citraṃ3 miśraṃ samākhyātaṃ samāsānmanujottama
tisraśca vartanāḥ proktāḥ patraraikhikavindujāḥ4
41.6
patrākṛtibhī rekhābhiḥ kathitā patravartanā
atīva kathitā sūkṣmā tathā raikhikavartanā5
41.7
tathā ca stambhanāyuktā kathitā binduvartanā
daurbalyaṃ bindurekhātvamavibhaktatvameva ca
41.8
bṛhadgaṇḍauṣṭhanetratvaṃ saṃviruddhatvameva ca
mānavākāratā ceti citradoṣāḥ prakīrtitāḥ
41.9
sthānapramāṇabhūlambho madhuratvaṃ vibhaktatā
sādṛśyaṃ kṣayavṛddhī ca guṇāścitrasya kīrtitāḥ
41.10
rekhā ca vartanā caiva bhūṣaṇaṃ varṇameva ca
vijñeyā1 manujaśreṣṭha citrakarmasu bhūṣaṇam
41.11
rekhāṃ praśaṃsantyācāryā vartanāṃ ca vicakṣaṇāḥ
striyo bhūṣaṇamicchanti varṇāḍhyamitare janāḥ
41.12
iti matvā tathā2 yatnaḥ3 kartavyaścitrakarmaṇi
sarvasya citragrahaṇaṃ yathā syānmanujottama
41.13
durāsanaṃ durānītaṃ pipāsā cānyacittatā
ete citravināśasya hetavaḥ parikīrtitāḥ
41.14
svanuliptāvakāśā4 ca nirdaśamaśakā5 śubhā
suprasannābhiguptā ca bhūmiḥ syāccitrakarmaṇi
41.15
susnigdhavispaṣṭamajihmarekhaṃ6 vidvānyathādeśaviśeṣaveśam
pramāṇaśobhābhirahīyamānaṃ kṛtaṃ bhaveccitramatīva citram
41.15.p1
iti śrīviṣṇudharmottare mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde raṅgavartanā nāma ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 41
41.1-2
mārkaṇḍeya uvāca—
yathā devāstathā citre kartavyāḥ pṛthivīśvarāḥ
ekaikaṃ rūpake lokaḥ1 kartavyaḥ2 pṛthivīkṣitām
41.2-2
ṛṣayaśca sagandharvā daityāśca saha dānavaiḥ
mantriṇaśca mahārāja sāṃvatsarapurohitau
41.3-2
kāryā bhadrapramāṇe brāhmaṇāśca nareśvara
ṛṣayastatra kartavyā jaṭājūṭopaśobhitāḥ
41.4-2
kṛṣṇājinottarāsaṅgā durbalāstejasānvitāḥ
devatāścāpi gandharvā mukuṭena vivarjitāḥ
41.5-2
kartavyāste mahārāja śikharairupaśobhitāḥ
brahmavarcasvino viprāḥ śuklāmbaradharāstathā
41.6-2
mantriṇaśca mahārāja sāṃvatsarapurohitau
sarvālaṃkārasaṃyuktā naivolavaṇavibhūṣaṇāḥ
41.7-2
mukuṭena vihīnāṃstu soṣṇīṣānkārayecca tān
daityāśca dānavāścaiva kartavyā bhrukuṭīmukhāḥ
41.8-2
vartulākṣāstathā kāryā bhīmavaktrāstathaiva ca
teṣāmatyuddhato3 veśaḥ kartavyaḥ pṛthivīpate
41.6-3
bhadrapramāṇāḥ kartavyāstathā vidyādharā nṛpa
sapatnīkāśca te kāryā mālyālakāradhāriṇaḥ
41.10-2
khaṅgahastāśca te kāryā gagane vāthavā bhuvi
mālavyaparimāṇena kinnaroragarākṣasāḥ
41.11-2
rucakasya pramāṇena yakṣāḥ kāryā narādhipa
śaśakasya pramāṇena pradhānaṃ mānavaṃ likhet
Linked texts (1)
- Viṣṇudharmottarapurāṇa — Sanskrit