Pramāṇa · Search · About · API

Manasollasa (Abhilashitarthacintamani) 2

Mānasollāsa (Abhilaṣitārthacintāmaṇi) 2

Language
Sanskrit

Contents

2.28

nṛpagehāni vakṣyāmi stambhasaṅkhyāpramāṇataḥ
[ catuṣkālinda ] śālābhiścatu[rbhadrai]rmanoharaiḥ

2.29

pṛthvījayaṃ gṛhaṃ kāryaṃ daśabhāgaṃ vicakṣaṇaiḥ
madhye stambhaśataṃ tasya bhadre'ṣṭāviṃśatistathā

2.30

caturbhadreṣu ca śataṃ stambhānāṃ dvādaśādhikam
nava koṇāṃ vidigdeśe syuḥ ṣaṭtriṃśaccaturṣvapi

2.31

catvāro madhyagāḥ stambhā yatra tatsyāccatuṣkakam
tasmādbahiralindaṃ syācchālā syāttadanantaram

2.32

[ alindaṃ ] ca punaḥ śālā krameṇaivaṃ pravardhate
yāvatkartumatītaṃ syād gṛhaṃ narapateḥ śubham

2.33

yaccatuṣkagataṃ kṣetraṃ pañcadhā tadvibhajyate
tadbhāgamitaṃ kāryaṃ tribhirbhāgairalindakam

2.34

sārdhatribhāgikāḥ śālāḥ kartavyāḥ suvicakṣaṇaiḥ
iyaṃ sthitiḥ samastānāṃ gṛhāṇāṃ pratipāditā

2.35

nāmnā tu muktakoṇaṃ yat tatkāryaṃ ravibhāgataḥ
madhye stambhaśataṃ sārddhaṃ ṣaḍbhinyūnaṃ [ nirūpitam ]

2.36

[ catvāriṃśattathā ] stambhā bhadre bhadre nirūpitāḥ
śataṃ ṣaṣṭyādhikaṃ te syuścaturbhadre'pi saṅkhyayā

2.37

ekādaśa tathā koṇā vidiśaṃ vidiśaṃ prati
caturdaśa tathā triṃśaccatasṛṣvapi saṅkhyayā

2.38

kathyate sarvatobhadraṃ manubhāgairvibhājitam
madhyastambhā bhavantyasya ṣaṇṇavatyadhikaṃ śatam

2.39

catvāriṃśaccaturbhadre stambhā evaṃ nirūpitāḥ
evaṃ caturṣu bhadreṣu śataṃ ṣaṣṭistathādhikaim

2.40

koṇāstasya vidhātavyāstrayodaśamitā budhaiḥ
saimantādgaṇitāḥ koṇā dvipañcāśadbhavanti te

2.41

śrīvatsamantaṣṭabhāgaiṃ syāccatuḥṣaṣṭiḥ sumadhyagāḥ
tasya stambhāḥ prayoktavyā bham̐dreṣṭādaśasaṅkhyayā

2.42

caturṣvapi ca bhadreṣu dvisaptatirudāhṛtāḥ
saptakoṇāḥ samantācca dviguṇāḥ manusaṅkhyayā

2.43

evamādīnyanantāni gehāni dharaṇībhujām
kiyantyapi manojñāni praṇītāni yathākramam

2.44

catuḥśālaṃ triśālaṃ ca dviśālañcaikaśālakam
vakṣyāmi bhavanaṃ rājñāṃ nāmalakṣaṇasaṃyutam

2.45

am̐lindaiśca caturdvāraiścatuśśālamudāhṛtam
sarvatobhadranāmedaṃ nṛpāṇāṃ śasyate gṛham

2.46

vardhamānaṃ tathākhyātaṃ dakṣiṇadvāravarjitam
svastikaṃ tadbhavennāmnā pūrvadvāravivarjitam

2.47

uttaradvārahīnaṃ cedrucakaṃ tadbhavedgṛham
sarvatobhadramādyaṃ ca catuśśālamudāhṛtam

2.48

śubhapradaṃ narendrāṇāṃ vijayārogyavardhanam
nandyāvartaṃ vardhamānaṃ svastikaṃ rucakaṃ tathā

2.49

catvāri syustriśālāni gehāni dharaṇībhujām
nairṛte mukhyagehaṃ syācchāle cottarapūrvage

2.50

pūrvāyāścottaraidvāramuttarāyāśca pūrvataḥ
kartavye garbhagehasya dvāre dve tu vicakṣaṇaiḥ

2.51

ekaṃ syātpūrvato dvāramanyaduttarataḥsthitam
aṅgaṇāddakṣiṇā śālā hastinī parikīrtitā

2.52

aṅgaṇātpaścimā śālā mahiṣīti nigadyate
idaṃ dviśālaṃ siddhārtha sarvakāmaphalapradam

2.53

nṛpāṇāṃ śasyate sthātuṃ viśeṣādvittavardhanam
vāyavye garbhagṛhaṃ syācchāle dakṣiṇapūrvage

2.54

dvāre śālāmukhe kārye śālādvāre ca sammukhe
mahiṣī tvaṅgaṇātpaścāduttarā gauḥ prakīrtitā

2.55

dviśālaṃ bhayadaṃ tvetad yamasūrya vinirmitam
aiśāne prathamaṃ veśma śāle dakṣiṇapaścime

2.56

aṅgaṇātpūrvataśchāgī gāvī cottarataḥ sthitā
daṇḍākhyaṃ nāma tatproktaṃ vi(dvi)śālaṃ bhayadaṃ nṛṇām

2.57

varjanīyaṃ prayatnena nṛpairāvāsakarmaṇi
āgneyaṃ mukhyaveśma syācchāle cottarapaścime

2.58

aṅgaṇātpūrvagā cchāgī dakṣiṇā hastinī matā
vātākhyaṃ nāma tatproktaṃ nṛṇāmudvegakārakam

2.59

nṛpāṇāṃ naiva kartavyaṃ nivāsārthaṃ kathañcana
dviśālamekaṃ siddhārtha praśastaṃ pṛthivībhujām

2.60

krīḍārthaṃ sannivāsārthaṃ bhogārthaṃ ca praśasyate
dhruvaṃ hīnamalindena pūrvālinadaṃ tu dhanyakam

2.61

jayaṃ syāddakṣiṇālindaṃ paścālindaṃ kharaṃ bhavet
durmukhaṃ cottarālindamekālindaṃ caturgṛham

2.62

dhanyaṃ jayañca śubhadaṃ nindite kharadurmukhe
pūrvadakṣiṇato'lindaṃ nandaṃ nāmnā nigadyate

2.63

dakṣiṇottarato'lindaṃ supakṣaṃ paricakṣate
uttarālindahīnaṃ yatsumukhaṃ parikīrtitam

2.64

paścimālindato hīnaṃ dhanadaṃ gehamucyate
dakṣiṇālindahīnaṃ yadākrāntaṃ tadudāhṛtam

2.65

pūrvālindavihīnaṃ yadvipulaṃ parikīrtyate
sarvato'lindasaṃyuktaṃ vijayaṃ gehamuttamam

2.66

evaṃ ṣoḍaśa gehāni kathitāni parisphuṭam
iti ṣoḍaśagṛhalakṣaṇam
yathā nāma phalaṃ teṣu jñeyaṃ tatra nivāsinām

2.67

dhanyaṃ tasmātprakartavyaṃ nṛpāṇāṃ gehamuttamam
hīnastambhamalindaṃ syācchālā stambhaiḥ samāvṛtā

2.68

nṛpāṇāṃ gṛhakartṝṇāṃ krama eṣa nirūpitaḥ
anyaccatuṣkakāraṃ tadekaśālaṃ gṛhaṃ bhavet

2.69

pradhānagehaṃ stambhaiśca śālā stambhaiḥ samā bhavet
tasya lakṣma pravakṣyāmi śubhāśubhaphalodayam

2.70

uttarā śasyate śālā śālā pūrvā praśasyate
dakṣiṇā paścimā śālā dve śāle parinindite

2.71

nṛpāṇāṃ sukhavāsārthaṃ na kartavye kadācana
tiṣṭhan geheṣu śasteṣu śriyamāpnoti puṣkalām

2.72

ārogyaṃ vijayaṃ kīrtiṃ santoṣaṃ paramāpnuyāt
evaṃ ṣoḍaśagehānāṃ phalaṃ lakṣaṇanāmakam

2.73

someśvaranṛpeṇoktaṃ vāstupaddhatimārgataḥ
iti ṣoḍaśa gehalakṣaṇam
someśvaranṛpaproktavāstupaddhatimārgataḥ
antargṛhasya koṇe syādaiśāne śālipiṣṭakaiḥ

2.74

ekāśītipadaṃ yatnānmaṇḍalaṃ samakoṣṭhakam
pūrvapaścimagā rekhā dakṣiṇottaragā daśa

2.75

ekāśītipadaṃ tvevaṃ kartavyaṃ vāstumaṇḍalam
tatra pūjyān surān vakṣye padasaṅkhyāvyavasthitān

2.76

ekapadaṃ dvipadaṃ ca tripadaṃ navapadyakam
īśānakoṇādārabhya prādākṣiṇyakrameṇa ca

2.77

pūjanīyāḥ prayatnena bāhyāḥ koṣṭhagatāḥ śubhāḥ
śikhī tataśca parjanyo jayanto kuliśāyudhaḥ

2.78

sūryasatyabhṛśākāśā vāyuḥ pūṣā tathaiva ca
vivasvānatha pūjyaḥ syādgṛhakṣatayamau tathā

2.79

gandharvabhṛṅgarājau ca mṛgaḥ pitṛgaṇastathā
dauvārikaśca sugrīvaḥ puṣpadantajalādhipau

2.80

asuraścātha śoṣaśca pāpo rogā'himukhyakau
bhallāṭasomanāgāḥ syuraditirditireva ca

2.81

dvātriṃśattu bahiḥ proktāścatvāro'ntarvyavasthitāḥ
āpa īśānakoṇe syātsāvitro vahnikoṇagaḥ

2.82

jayo nairṛtakoṇastho rudro vāyavyakoṇagaḥ
brahmā navapado madhye tasyaivāste samīpagaḥ

2.83

padamekaṃ parityajya pūrvādidigavasthitaiḥ
aryamā pūrvadigbhāge savitāgneyakoṇagaḥ

2.84

vivasvān dakṣiṇe bhāge nairṛte vibudhādhipaḥ
mitrastu paścime bhāge rājayakṣmā ca mārute

2.85

pṛthvīdharaḥ saumyagaḥ syādaiśāne cāpavatsakaḥ
aryamā ca vivasvāṃśca mitraḥ pṛthvīdharastathā

2.86

pitāmahasamīpasthāścatvārastridaśā ime
tripāṅki(dāḥ)koṇasaṃsthānā bahiḥ koṇasya pārśvagāḥ

2.87

padikā iti vikhyātāḥ śeṣā dvipadikāḥ surāḥ
kuṇḍaṃ trimekhalaṃ kāryaṃ maṇḍalaiśānabhāgataḥ

2.88

hastapramāṇavistāraṃ khāte navakaronmitam
tatra homaḥ prakartavyaiḥ samidbhiḥ kṣīrajātibhiḥ

2.89

pālāśobhiḥ samidbhirvā kuśairdūrvābhireva ca
bilvairvā nimbabījairvā yathāsambhavamāhṛtaiḥ

2.90

devatānāṃ pṛthak kuryāddhomamaṣṭottaraṃ śatam
aṣṭādhikāṃ viṃśatiṃ vā pratidaivatamācaret

2.91

tato maṇḍalasaṃsthābhyo devatābhyo baliṃ haret
kṛśaraṃ śikhine dadyāt parjanyāyājyasaṃyutam

2.92

odanaṃ sotpalaṃ dadyājjayantāya nivedayet
dhvajānapūpān piṣṭena kūrmarūpaṃ prakalpitam

2.93

paiṣṭaṃ kulīśamindrāya pañcaratnāni dāpayet
dhūmavarṇavitānaṃ ca kuryāt sūryāya kalpayet

2.94

satyāya ghṛtagodhūmaṃ matsyān dadyādbhṛśāya ca
śaṣkulīrantarikṣāya saktūn dadyācca vāyave ( tathāmraye )

2.95

pūṣṇe lājāḥ pradātavyāḥ vittape (vitathe) caṇakaudanam
gṛhakṣatāya madhvannaṃ yamāya palalaudanam

2.96

gandharvāya sugandhāmbu bhṛṅgayorraṇajihvikām (kā)
mṛgāya yāvakaṃ deyaṃ pitṛbhyaḥ kṛśarastathā

2.97

dauvārike dantakāṣṭhaṃ paiṣṭaṃ kṛṣṇabaliṃ tathā
kṣipedapūpaṃ sugrīve puṣpadante tu pāyasam

2.98

kamalaṃ sakuśastambhaṃ(mbaṃ) varuṇāya samarpayet
asurāya surā deyā paiṣṭaṃ sauvarṇameva ca

2.99

ghṛtaudanaṃ ca śoṣāya yavāḥ syuḥ pāpasaṃjñake
rogāya modakaiḥsarpiḥ phaṇine nāgakesaram

2.100

bhakto mukhyaya dātavyo bhallāṭāya tataḥ kṣipet
mudgaudanaṃ tataḥ some pāyasaṃ madhumiśritam

2.101

śālipiṣṭaṃ tu sarpāya (śailāya) polikāmaditeḥ kṣipet
dityai tu pūrikāṃ dadyāt marīceḥ saṅkuśaudanam

2.102

savitre guḍapūpāṃśca jayāya ghṛtacandanam
viśvasenāya (vivasvate ca) dātavyaṃ pāyasaṃ raktacandanam

2.103

devādhipataye dadyāt tālamiśraṃghṛtaudanam
miśrā (trā) ya saghṛtaṃ bhaktaṃ rudrāya guḍapāyasam

2.104

tilākṣataṃ pañcagavyaṃ dadyādaryamaṇe (mṇe)balikarmaṇi
tilākṣataṃ pañcagavyaṃ bhakṣyabhojyaṃ pṛthagvidham

2.105

ājyaṃ ca dadhisaṃyuktaṃ brahmaṇe vinivedayet
sarveṣāṃ kāñcanaṃ dadyāt brāhmaṇe gāṃ payasvinīm

2.106

rākṣasānāṃ baliṃ dadyānmadhumāṃsaudanādikam
evaṃ sampūjitā devāḥ śāntiṃ kurvanti te sadā

2.107

māsaudanaṃ sarudhiraṃ haridraudanamevaca
īśānabhāgamāśritya vāyavyai(carakyai) ca nivedayet

2.108

āgneyīṃ diśamāśritya sthitāyai māṃsakhaṇḍakam
dadhyodanaṃ sarudhiraṃ vidāyai vinivedayet

2.109

pūtanāyai ca nairṛtye pītaṃ raktaṃ baliṃ kṣipet
vāyavye pāparākṣasyai matsyamāṃsaṃ surāsavam

2.110

pāyasaṃ vā pradātavyaṃ tannāmnā sarvataḥ kramāt
praṇavādinamontaśca(śca) yathāpūrvaṃ balirbhavet

2.111

tataḥ sarvauṣadhīsnānaṃ yajamānasya kārayet
viprāṃśca bhojayedbhaktyā viduṣo gṛhamāgatān

2.112

iti vāstūpaśamanam
idaṃ vāstūpaśamanaṃ viracayya samācaret
prāsādabhavanodyāne prā(naprā)rambhaparivartane

2.113

pauraveśmapraveśeca sarvadoṣapraśāntaye
vidhāya vāstupūjāṃ ca gṛhaṃ sūtreṇa sarvataḥ

2.114

pāvamānena sūktena rakṣoghnena ca veṣṭayet
maṅgalaṃ tūryaghoṣeṇa kuryādbrāhmaṇavācanam

2.115

pratisaṃvatsaraṃ yastu vidhinā'nena pārthivaḥ
sadmanyāyatanaṃ kuryātsa sukhaṃ labhate dhruvam

2.116

iti vāstupūjāvidhānam
uttarātritayaṃ hasto rohiṇī revatī mṛgaḥ
puṣyo'nurādhā citrā ca svātyaśvinyabhijittathā

2.117

dhaniṣṭhāṃ vāruṇaṃ ceti praveśarkṣāṇi veśmanaḥ
sūryabhūmisutau tyaktvā praveśe'nye śubhāvahāḥ

2.118

dhanuḥ kumbhastathā kanyā mithunaṃ vṛṣabhastathā
mīnaśceti śubhāḥ vārā rāśayo lagnasaṃgatāḥ

2.119

lagnaṃ caturtha daśamaṃ saptamaṃ kendrasaṃjñitam
navamaṃ pañcamaṃ lagnāt trikoṇaṃ parikīrtitam

2.120

kendratrikoṇagāḥ śastāḥ guruśukrabudhā grahāḥ
pāpāstrilābhaṣaṣṭhasthāḥ śubhā veśmapraveśane

2.121

sudhākarabalaṃ labdhvā nātikṣīṇe niśākare
tithiṃ riktāṃ parityajya viśenmandiramūrjitam

2.122

brāhmaṇodīritairmantraiḥ śobhanaiḥ śaṅkhaniḥsvanaiḥ
maṅgalaistūryanādaiśca viśedveśma viśāṃpatiḥ

2.123

iti gṛhapraveśaḥ
ekabhūme dvibhūme vā bhūmitrayasamanvite
bhūcatuṣṭayasaṃyukte pañcabhūme'pi vā śubhe

2.124

ṣaḍbhūme saptabhūme vā tathā caivāṣṭabhūmike
prāsāde navabhūme vā nivasedvasudhādhipaḥ

2.125

sudhādhavalite ramye vāstulakṣaṇasaṃyute
jālamārgakṛtodyote kvāpi sarvaprakāśake

2.126

kvāpi santamasopete maṇidīpaprakāśite
dantidantavinirmāṇamattavāraṇaśobhite

2.127

sauvarṇastambharucire candanastambhagandhiāni
ratnastambhakṛtābhāse pravālastambharañjite

2.128

kācakuṭṭimarociṣṇau sphaṭikojjvalakuṭṭime
sudhāyāḥ kuṭṭimopete sphuradgaradakuṭṭime

2.129

sphaṭikopalavinyāsadarpaṇākārabhittike
vicitrācitrasaṃyukte pramodakarabhittike

2.130

iti rājanivāsagṛhavarṇanam
pragalbhairbhāvakaistajjñaiḥ sūkṣmarekhāviśāradaiḥ
vidhinirmāṇakuśalaiḥ patralekhanakovidaiḥ

2.131

varṇapūraṇadakṣaiśca vīraṇe ca kṛtaśramaiḥ
citrakairlekhayeccitraṃ nānārasasamudbhavam

2.132

iti citrakārasvarūpam
sudhayā nirmitāṃ bhittiṃ ślathakṣatavivarjitām
lepāya citrakarmārthaṃ lepadravyaṃ pracakṣate

2.133

mahiṣītvacamādāya navāṃ toyena pācayet
navanītamivayāti yāvaccikkaṇatāṃ bhṛśam

2.134

tatkalkaṃ ciki(kka)ṇībhūtaṃ śalākopari kalpayet
yatnena śoṣayetpaścādyāvatkāṭhinyamāpnuyāt

2.135

vajralepo'yamākhyātāścitre sarvasya śasyate
taṃ kṛtvā mṛttikāpātre toyaṃ kṣiptvā pratāpayet

2.136

santapto dravatāṃ yāti sarvavarṇeṣu taddravaḥ
miśraṇīyaḥ pramāṇena yathā varṇo na naśyati

2.137

ādāya mṛttikāṃ śvetāṃ vajralepena miśrayet
tayā lepaṃ prakurvīta śuṣkabhittau trivārataḥ

2.138

śaṅkhacūrṇasitāpiṣṭaṃ vajralepasamanvitam
ādāya bhittikāṃ limpet yāvatsau ślakṣṇatāṃ vrajet

2.139

dhātuṃ nīlagirau jātaṃ śvetaṃ candrasamaprabham
naganāmnaiva vikhyātaṃ śilāyāṃ paripeṣitam

2.140

miśritaṃ vajralepena samādāya ca pāṇinā
limpecca mṛduyogena svacchamacchaṃ śanaiḥ śanaiḥ

2.141

iti citrabhittiḥ
paścāccitraṃ vicitraṃ ca tasyāṃ bhittau likhedbudhaḥ
nānābhāvasairyuktaṃ suveṣaṃ varṇakocitam

2.142

kaniṣṭhikāparīṇāhāṃ bhāgadvayasamāyatām
ghanaveṇusamudbhūtāṃ tūlikāṃ parikalpayet

2.143

tadagre tāmrajaṃ śaṅku yavamātraṃ vinikṣipet
tāvanmātraṃ bahiḥ kuryāttindūnormaritā budhaiḥ

2.144

kajjalaṃ bhaktasikthena mṛditvā kandikākṛtim
varti kṛtvā tayā lekhyaṃ vartikā nāma sā bhavet

2.145

vatsakarṇasamudbhūtarogaṇyādāya yatnataḥ
tūlikāgre nyasettāni lākṣābandhanayogataḥ

2.146

lekhanī nāma sā proktā sā caivaṃ trividhā bhavet
sthūlā madhyā tathā sūkṣmā tayā citraṃ viracyate

2.147

sthūlayā lepanaṃ kāryaṃ tiryagāhitayā tayā
aṅge(ṅka)naṃ madhyayau kuryādagrapārśvaniviṣṭayā

2.148

sūkṣmayā ca tathau rekhāṃ sūkṣmāṃ kurvīta kovidaḥ
agreṇa citrako dhīmān citravidyāviśāradaḥ

2.149

iti lekhanīlekhanam
prāṇi vā yadi vāmāṇi tatpramāṇamabhīpsitam
cintayettatpramāṇaṃ taddhyānaṃ bhittau niveśayet

2.150

bhittau niveśitasyāsya ghṛṣyamāṇasya vetasā
tanmānena likhellekhāṃ sarvāṅgeṣu vicakṣaṇaḥ

2.151

pūrvaṃ tindukayā lekhyaṃ yadvā vartikayā budhaiḥ
ākāramātrikāṃ lekhāṃ vinā varṇairlikhetpunaḥ

2.152

ākārajanikāṃ lekhāṃ tinduvartikanirmitām
likhettāme lekhanyā gairikodbhūtavarṇayā

2.153

purastādvarṇakaiḥ paścāttattadrūpocitaiḥ sphuṭam
ujjvalaṃ pronnatasthāne śyāmalaṃ nimnadeśataḥ

2.154

ekavarṇe'pi tatkuryāttāratamyavibhedataḥ
acchaścedujjvalo varṇo ghanaḥ śyāmalatāṃ vrajet

2.155

bhinnavarṇeṣu rūpeṣu bhinno varṇaḥ prayujyate
miśravarṇeṣu rūpeṣu miśrau varṇaḥ prayujyate

2.156

śveteṣu pūrayecchaṅkhaṃ śoṇeṣu daradaṃ tathā
rakteṣvalaktakarasaṃ lohite gairikaṃ tathā

2.157

pīteṣu haritālaṃ syāt kṛṣṇe kajjalamiṣyate
śuddhā varṇā ime proktāścatvāraścitrasaṃśrayāḥ

2.158

itiśuddhavarṇadravyāṇi
miśravarṇānato vakṣye varṇasaṃyogasambhavān
daradaṃ śaṅkhasammiśraṃ bhavetkokanadacchavi

2.159

alaktaṃ śaṅkhasammiśraṃ rasasya (jñā-) sadṛśaṃ bhavet
gairikaṃ śaṅkhamiśraṃ ca dhūmracchāyaṃ nirūpitam

2.160

haritālaṃ śaṅkhayutaṃ coraiśca (ṭā-) sadṛśaprabham
kajjalaṃ śaṅkhasammiśraṃ dhūmracchāyaṃ nirūpitam

2.161

nīlī śaṅkhena saṃyuktā kapotasadṛśī bhavet
rājāvartaḥ sa eva syādatasīpuṣpasannibhaḥ

2.162

kevalaiva hi yā nīlī bhavedindīvaraprabhā
haritālena miśrā cejjāyate haritacchaviḥ

2.163

kajjalaṃ gairikopetaṃ śyāmavarṇaṃ prajāyate
alaktakena saṃyuktaṃ kajjalaṃ pāṭalaṃ bhavet

2.164

alaktaṃ nīlikāyuktaṃ jambūvarṇaṃ bhavetsphuṭam
iti miśravarṇāḥ
evaṃ śuddhāśca miśrāśca varṇabhedāḥ prakīrtitāḥ

2.165

tattadrūpānusāreṇa pūraṇīyāstu citrakaiḥ
aiṇasāraṅgaśārdūlaśikhi titti rikādiṣu

2.166

bhinnavarṇeṣu sattveṣu pṛthagvarṇaḥ prayujyate
vṛkṣaparvatavastrādipadārtheṣu yathocitāḥ

2.167

bhinnā varṇāḥ prayoktavyāścitrakaiścitrakarmaṇi
gauravarṇeṣu nīleṣu haritālaṃ puro nyaset

2.168

gaureṣu gairikaṃ paścānnīlīṃ nīleṣu yojayet
kṣureṇa tīkṣṇadhāreṇa rekhā nyūnādhikāṃ haret

2.169

pāṇḍuraṃ bindujātaṃ yattatsarvaṃ tena kārayet
pūritaṃ varṇamātraṃ yattāvanmātraṃ haret sudhīḥ

2.170

mṛdugharṣaṇayogena yathā śaṅkho na naśyati
romarājiṃ si(jimi)tāṃ kuryādrekhāṃ nānāvidhāmapi

2.171

vīraṇaiḥ sūkṣmatuṇḍāgrairmṛdugharṣaṇayogataḥ
śuddhaṃ suvarṇamatyarthaṃ śilāyāṃ paripeṣitam

2.172

kṛtvā kāṃsyamaye pātre gālayettanmuhurmuhuḥ
li(kṣi)ptvāṃ toyaṃ tadāloḍya nihite(taṃ)tajjalaṃ muhuḥ

2.173

yāvacchilārajo yāti tāvatkurvīta yatnataḥ
ghanatvānmasṛṇaṃ hema na yāti saha vāriṇā

2.174

āste'tinirmalaṃ hema bālārkasadṛśacchavi
tatkalkaṃ hemajaṃ svalpaṃ vajralepena melayet

2.175

militaṃ vajralepena lekhantyagre niveśayet
likhedābharaṇaṃ kvāpi yatkiñciddhemakalpitam

2.176

citre niveśitaṃ hema yadā śoṣaṃ prapadyate
varāhadaṃṣṭrayā tattu ghaṭṭayetkanakaṃ śanaiḥ

2.177

yāvatkāntiṃ samāyāti vidyuccakitavigrahām
sarvacitreṣu sāmānyo vidhireṣa prakīrtitaḥ

2.178

prānte kajjalavarṇena likhedrekhāṃ vicakṣaṇaḥ
vastramābharaṇaṃ puṣpaṃ mukharāgādhikaṃ sudhīḥ

2.179

alaktena likhetpaścāccitraṃ pūrṇaṃ bhavettataḥ
iti citravarṇaḥ
ṛjusyātprathamaṃ sthānamanyattadvajra (dardharju) saṃjñitam

2.180

tṛtīyaṃ sthānakaṃ sāci turyaṃ tada (tvardhā) kṣisaṃjñitam
pañcamaṃ bhittikaṃ prāhuḥ paścādbhāgagataṃ ca yat

2.181

pañcasthānāni mukhyāni kathitānīha saṃjñayā
teṣāṃ tu lakṣaṇaṃ vakṣye brahmasūtravibhedataḥ

2.182

brahmasūtrādbahiḥ sūtre ṣaḍjavā(dṛṣaḍa)ṅgulamadhyame
yatra syādṛjusaṃsthānaṃ rūpaṃ sāmmukhyayogi tat

2.183

antaraṃ brahmasūtrasya pakṣasūtrasya caikataḥ
aṣṭāṅgulaṃ tato'nyatra caturaṅgulamantaram

2.184

uktamarddharjuke sthāne lambasūtrakramo bhavet
aṅgulāni daśaikatra kalāmātraṃ tato'nyataḥ

2.185

antaraṃ brahmasūtrasya pakṣasūtradvayasya ca
sācisthānaṃ samākhyātaṃ mūrddhasūtrasthitikramaḥ

2.186

ekatraikāṅgulaṃ yasminnanyatraikādaśāṅgulam
madhyaṃ tū(dhyāttvardhā)rddhākṣike sthāne lambasūtrakramo bhavet

2.187

pakṣasūtradvayaṃ tiṣṭhed brahmasūtraṃ na dṛśyate
lambasūtrakramo hyeṣa bhittike samudāhṛtaḥ

2.188

sthāneṣu parivṛtteṣu lambasūtrakramo'hyayam
vyantareṣu tadarddhena lambasūtrakramo bhavet

2.189

keśāntataḥ samāgatya bhrūmadhyānnāsikāgrataḥ
cibukāddhṛdayānnābheśvaranadvayamadhyagam

2.190

ābhūmermastakaṃ yāvad brahmasūtramudāhṛtam
acalaṃ tadṛjusthāne sthāneṣvanyeṣu taccalam

2.191

pārśvayostatra sūtre dve ṣaḍṛm̐da (dṛṣaḍa) ṅguladūrage
karṇāntāccibukājjānumadhyāttalakabāhyataḥ

2.192

pādapradeśinīmam̐dhyādbhūmiṃ prāpte ubhe api
pakṣasūtre samākhyāte sarvasthāneṣu niścite

2.193

tatra mānaṃ pravakṣyāmi śarīre navatālagam
paramāṇvādibhedena yathā bodhaḥ prajāyate

2.194

paramāṇubhiraṣṭābhistrasareṇurnigadyate
trasareṇubhiraṣṭābhirbālāgramabhidhīyate

2.195

bālāgrairaṣṭabhirlikṣāḥ yūkā likṣāṣṭakaṃ bhavet
yūkāṣṭakaṃ yavaḥ prokto yavāṣṭakamathāṅgulam

2.196

ekāṅgulaṃ bhavenmātrā dve mātre golakaṃ kalā
trimātramarddhā(dhya)rddhakalā bhāgaśca caturaṅgulam

2.197

trayo bhāgā vitastiḥ syādvitastistāla ucyate
tālastu mukhamākhyātaiḥ vyavahārāya kovidaiḥ

2.198

utsedhastubhaveddairghyaṃ vistārastiryagīritaḥ
ānāhaṃ(haḥ) paridhiḥ sthaulyamevaṃ mānatrayaṃ bhavet

2.199

daivataṃ yallikhedrūpaṃ yāvanmānamabhīpsitam
vibhajedvadanaṃ tasya tribhirbhāgairvicakṣaṇaḥ

2.200

keśāntāddhanuparyantaṃ mukhaṃ tāla iti smṛtam
syādvādaśāṅgulaṃ vakraṃ tattadrūpasya mānataḥ

2.201

tālamātraṃ mukhaṃ tatra grīvā syāccaturaṅgulā
tālaḥ syāddhṛdayaṃ yāvadānābhestāla iṣyate

2.202

nābheradhastāttālastu meḍhrāvadhimito bhavet
tāladvayaṃ bhavedūru jānu syāccaturaṅgulam

2.203

tāladvayamitā jaṅghā caraṇaiścaturaṅgulaiḥ
nava tālamidaṃ mānaṃ keśāntāccaraṇāvadhi

2.204

keśāntasyopariproktaṃ mastakaṃ caturaṅgulam
keśāntānmauliruddiṣṭaḥ śiṣṭairaṣṭādaśāṅgulaiḥ

2.205

brahmasūtrasya mānena tālamānaṃ nirūpitam
iti tālalakṣaṇam
tiryaksūtravidhiṃ vakṣye pratisandhi yathākramam

2.206

mastake prathamaṃ sūtraṃ keśānte tadanantaram
karṇāgraṃ(grāt) tryaṅgulādūrdhvaṃ tatsūtraṃ veṣṭayecchiraḥ

2.207

tato'dhastapanode (nodde)śe dvimātre sūtrapādape (tanam)
tam̐dyāti śaṅkhamadhyena karṇāgrādūrdhvamaṅgulāt

2.208

śirasaḥ pṛṣṭhakūrmasya proṣṭamaṅgulato vrajet
veṣṭitaṃ ghaṭate sūtraṃ sthāpane vāmataḥ kramāt

2.209

tato'ṅgulaṃ samutsṛjya sūtrapātaṃ prakalpayet
kacotsaṅgakabhruvopāntāt karṇāgrācchīrṣakūrmagam

2.210

tatoṅgulaṃ parityajya samārabhya kanīnikām
apāṅgagattviṣailībhūrddhaśirogatordhvakaṃ nayet

2.211

tyaktvā kalāṃ tataḥ pūrta (sūtraṃ) nāsāmadhye niveśitam
kapoloccapradeśena neryācchrānta(cchrotra)sya madhyataḥ

2.212

tato'ṅgulaidvaye sūtraṃ nāsāgreṇa kapolayoḥ
karṇamūlānnayetpṛṣṭhe keśotpattipradeśataḥ

2.213

tato'ṅguladvayaṃ sūtraṃ nāsāgreṇa kapolayoḥ
tato dvā(ta:sā)rdhāṅgulaṃ tyaktvā vakramadhyādviniḥsṛtam

2.214

sūtraṃ sṛkkaipradeśena prāpayettatkṛkāṭikām
tataścārdhāṅgulaṃ tyaktvā sūtraṃ syādadharoṣṭhajam

2.215

hanusandhivibhāgena yāvatpaścimakandharam
tato'ṅguladvayaṃ tyaktvā hanvagre sūtramiṣyate

2.216

kandharātskandhasandhiṃ tat samatvena prapadyate
tataḥ kalādvaye tyakte hikkāyāṃ śṛṅgamardhayet

2.217

adhastātkakudeḥ sūtraṃ parāvṛttyai prakalpayet
saptāṅgulaṃ samutsṛjya sūtraṃ vakṣasthalodbhavam

2.218

stanarohitamārgeṇa kakṣāsandhau niveśyate
tadeva samamārgeṇa parāvṛttaipradeśataḥ

2.219

madhye phalakamānītaṃ (ya) pṛṣṭhavaṃśe samāpyate
tataḥ pañcāṅgulaṃ tyaktvā kramādvibhramasaṅgama(ga)m

2.220

neyecca samamārgeṇa sūtraṃ cūcukayoradhaḥ
ārabhya bṛhatīdeśaṃ(śāt) bāhumadhyordhvasaṅgamam

2.221

parāvṛtyaiva tannītaṃ pṛṣṭhamadhye samarpayet
ṣaḍaṅgulaṃ samutsṛjya sūtraṃ jaṭharamadhyagam

2.222

bāhupīnāntakaṃ neyaṃ parāvṛtya samaṃ hi tat
bhāgaṃ kalādhikaṃ tyaktvā sūtraṃ nābhisamuddhṛtam

2.223

śroṇīmārgasamānītaṃ kukundaraśiro nayet
bhāgamekaṃ tatastyaktvā sūtraṃ pakvāśayārgatam

2.224

nitambamadhyādānītaṃ sphijorūrdhvaṃ niyojayet
tataḥ kalādvayaṃ tyaktvā sūtraṃ kāñcīpadasthitam

2.225

sphijormadhyamadeśena samaṃ nītvā niyojayet
tyaktvāṅgulāni catvāri sūtraṃ liṅgaśirogatam

2.226

ūrumūlātsamānītaṃ jaghanābhogasaṅgatam
pañcāṅgulaṃ parityajya liṅgāgrātsūtramutthitam

2.227

sphijoradhaḥ samānītaṃ valīmadhye niveśyate
tato bhāgadvayaṃ tyaktvā sūtraṃ pūrve niveśitam

First 200 of 209 passages. Read on

Linked texts (4)

Discussed in (2)