Shabdakalpadruma 37
Śabdakalpadruma 37
- Language
- Sanskrit
Contents
- 37.28 — 2 parts
37.2
iti jātārthepratyayasya lukū || )
śatabhiṣā, strī, aśvanyādisaptaviṃśatinakṣatrānā'rmatamcaturviṃśannakṣatram| tatparyyāyaḥ| śatabhiṣak 2
iti śabdaratnāvalī || asyā vyāsatirmaṇḍalākāraśatamatārāmayī | yathā, —
"maṇḍalābhūtatatārakājuvermedhyabhāji gabhasaḥ pacetasi
yājakairagharaṇīmitāḥ kalāḥ
prārdachaṃsturakhi tādureryayuḥ ||” iṃ2 | paṃ55
iti kālidāsakatarā cilayamanāmirūpakam
asyā adhiṣṭhātṛdevatā varuṇaḥ | yathā, —
“ācyamamadahanakamataśaśiśṛṇmūkhamadaditijjīvaphaṇipitaraḥ
yaunāryyamadinakattṛpavanaśakrāgnimiyāḥ
śakro niṛtistoyaṃ viśvaviriñcau harivasuvā tu adhīkṣakhī | yathā, —
“agneyavahniyamapitrārvviśrākhyayuktaṃ
pūrvvātrayaṃ śatabhiṣā ca mavāyuṅ ni
etānyadhomukhaganāni śivāṃni citvaṃ
vidyārghyaṃ bhūmikhananeṣu ca tūṣitāni ||”
tatra jātaphalam
“śītabhīrutiratisāhasī sadā
niṣṭhuro hi caturo naro bhavet
vairiṇāmatiśayena dāruṇo
vāsavodya yadi yasya sambhave ||”
tatra jātasya mitraguṇāḥ | yathā
“śatūttalādityaviśākhamecaśukrodbhavā mitraguṇāḥ pradiṣṭāḥ
śivājahastāśvimavā jamatthāḥ
proṣṭhodbhavāḥ satpuruṣā bhavanti ||”
“śivaśanibhavātā nau yāmyasarpe'rkapūṣṇoḥ
śaniravikujavāre bhūtagoṣṭhīnavabhyām
raha si maraṇayoge yo hi rogopayuktaḥ
paśupatisamadevaiḥ so'pi mṛtyuṃ prayāti
uttare triṃśatirheyā dvau māsau śravaṇe tathā
dhaniṣṭhāyāmahenmāsaṃ vāruṇena daśākṣakam ||”
śatabhīkaḥ, strī, mallikā | ityamaraḥ || śataṃ vahavo
bhiṣogaṇo bhīravau'syā iti śatabhīkaḥ | bhītabhīruriti ca pāṭhaḥ| tadā yeṅgikaratvena bhītādimetīti prītabhīruḥ| iti bharataḥ
śatamakhaḥ, puṃ, ( śataṃ makhā yajñā yasya |) indraḥ
iti itāyudhaḥ || ( yathā, kumāre
37.1
64
“sahasraraśmihṛvatsañcakṣutākṣurātmanaḥ
śatamakhasupasthāyi prāñjaliḥ pṛthudhanvā |")
śatamandhuḥ, puṃ, (śataṃ manyavaḥ ṛtavo yasya |) indraḥ
ityamaraḥ || (yathā, bhāgavate
37.6
8
37.46
“yājayitvā'śvamedhaiśca tribhiruttama kalpakaiḥ
tadyaśaḥ pāvanaṃ dikṣu śatamanthorivātanot ||”
śatayajñakāriṇi, tri | yathā, bṛhatsaṃhitāyām
37.7
54
"labhantaḥ sarvvaharaḥ kaprāḍuḥ
sahasraśauryā śatamandhurodhaḥ|”
bahukrodhe ca tri | yathā, ṛgvede | 10|102
37.8
“vīraḥ śatamandhurindraḥ|”
“śatamandhuḥ bahuyajñaḥ bahukrodho vā |” iti
tadbhāṣye sāyataḥ | )
śatamānaḥ, puṃ, kau, rūpyapalam | aṣṭakaḥ | ityamarabharatau || ( yathā, manuḥ
37.41
137
“dharayāni daśa śeyāḥ śatamānastu rājataḥ
catuḥ śauvarttiko nikyo vijñeyastu pramogataḥ ||”
śatalokupūṣṇe, tri | yathā, vājasaneyasaṃhitā"indrasya rūpaṃ śanamānamāyucakreśca jyotiramṭataṃ dadhānaḥ |”
“śatā nāmanekeṣāṃ prāṇināṃ mānaṃ pūjā yasmin
tat jagatapūjyamityarthaḥ |” iti tadbhāṣye mahīdharaḥ || )
śatamārjaḥ, puṃ, ( śataṃ śatavāraṃ mārjayati śukhyāśroti | mṛja śuddhau + ṇic + acū |) aśvakārakaḥ | iti kecit | (kacit śacamārja
iti pāṭhaḥ || )
śatamūlā, strī, (śataṃ mūlāni yasyāḥ |) dūrvvā
vacā | iti rājanirghaṇṭaḥ
śatamalikā, strī, (śataṃ mūlāni yasyāḥ | tataḥ
svārthe kan |) davantī | iti rājanirghaṇṭaḥ
śatamūlo, strī, (śataṃ mūlāni yasyāḥ| “pākakarṇeti |”
4|1
37.28
ṅīṣ | ) skhanāmakhyātoṣadhaviśeṣaḥ
satparyyāyaḥ | bahusutā 2 vyabhovaḥ 3 indovarī
4 varī 5 ṛṣyaproktā 6 bhīrupanrī 7 nārāyaṇī 8 śatāvarī 6 advedhaḥ 10 | ityamaraḥ
raṅgiyo 11 śaṭī 12 dvīṣipatryaḥ 13 | iti
jaṭādharaḥ || ṛṣyagatā 14 | iti śabdaratnāvalī || śatapadī 15 pīvarī 16 dhīvarī 17
dvaṣyā 18 divyā 16 dīpiko 20 durūkaṇṭhikā
21 sūkṣmāpatrā 22 supanrā 23 bahūphalā 24
śatāhvayā 25 svādurasā 26 śatāṅgā 27
laghuparṇikā 28 ātmaguptā 26 jaṭā 30 sūkṣmā
31 śatavīryyā 32 mahauṣadhī 33 madhurā 34
śatamūlā 35 keśikā 36 śatapatrikā 37
viśvarūpā 38 vaiṣṇavī 36 pātrī 40 vāsudevapriyaṅkarī 41 durbhagā 42 telavallī 43 | asyā
guṇāḥ| vṛṣyatvam | madhuratvam | himatvam | meṣakaphavātapittanāśitvam | tiktatvam | śreṣṭhatvam
rasāyanatvañca | iti rājanirghaṇṭaḥ || api ca
"śatāvarī bahusutā bhīrurindovarī varī
nārāyaṇī śatapado śatavīryyā ca pīvarī
mahāśatāvarī tvanyā śatabhūvatkaṃṭikā
vaharuvīyā hetuśca ṛṣyaproktā mahodarī
śatāvarī guruḥ śītā tiktā svāhī rasāyanī
meghāgnituṣṭidā snigdhā netryā gulmātisārajit
śukrastanyakarī vacyā vātapittāstraśothajit ||”
anyacca
'śatāvarī vātapittameharucchaharā varā |”
śatayaṣṭikaḥ, puṃ, ( śataṃ yaṣṭayo gucchā yasya | '
śatavalikahāraḥ | tatparyyāyaḥ | devacchanda 2
ityamaraḥ
śataka (ma)troyaṃ, vi, (śataṃ vadrā devatā asya
śatavan + “pratavadrācchaśca ghan |” 4|2
37.28.p1
ratyasya vārtikoktā caḥ pace icū | ) ivirādikam| iti siddāntakaumadī (tadasyaḥ chāyatavakt iti hindau bhāṣā | yā vimāvakaḥ (
śatadra
śatāva
śatruḥ
śatākṣī, strī, rātriḥ | śatapuṣpā | iti śabdaratnāvalī || pārvvato | yathā, —
“bhūyaśca śatavārṣikyāmanāvṛṣṭyāmanambhasi
munibhiḥ saṃstutā bhūmau sambhaviṣyāmyayojinā
tataḥ śatena netrāṇāṃ nirīkṣiṣyāmi yanmunīn
kīrttayiṣyanti manujāḥ śatākṣīmiti māṃ
tataḥ ||”
37.28.p2
iti mārkaṇḍeyapurāṇe devīmāhātmye daityācaritastutināmādhyāyaḥ