Pramāṇa · Search · About · API

Viramitrodaya 1.p229

Vīramitrodaya 1.p229

Language
Sanskrit

1.p229.1

skānde kāresource-khaṇḍe, lalanālocane śaste raktānte kṛṣṇatārake | gokṣīravarṇaviśade susnigdhe kṛṣṇapakṣmaṇī || unnatākṣī na dīrghāyurvṛttākṣī kulaṭā bhavet | meṣākṣī mahiṣākṣī ca kekarākṣī na śobhanā || kāmagṛhītā nitarāṃ gopiṅgākṣī sudurhṛdā || pārāvatākṣī duḥśīlā raktākṣī bhartṛghātinī | koṭaranayanā duṣṭā gajanetrā na śobhanā || puṃścalī vāmakāṇākṣī vandhyā dakṣiṇakāṇikā | madhupiṅgākṣī ramaṇī dhanadhānyasamṛddhibhāk || iti | varāho'pyāha, netre yasyāḥ kekare piṅgale vā sā duḥśīlā śyāvalolekṣaṇā ca | iti | utpale samudro'pi, nīlotpalasavarṇābhe netre lāvaṇyasaṃyute | mṛgī bhavecca sā kanyā dhanadhānyavivarddhinī || iti | sāmudratilake, yasyāḥ piṅgalanetradvitayaṃ sā suratakauśalaṃ labhate | duḥśīlatvena samaṃ vaidhavyaṃ vā dhruvaṃ ramaṇī || gopiṅgalanetrayutā pitaraṃ śvaśuraṃ ca mātulaṃ putram | bhrātaramapyadhigacchati kāmagrathiteva mohaparā || iti | iti netralakṣaṇam | atha pakṣmalakṣaṇam | skānde kāśīkhaṇḍe, pakṣmabhiḥ sughanaiḥ snigdhaiḥ kṛṣṇaiḥ sūkṣmraiḥ subhāgyabhāk | kapilairviralaiḥ sthūlairnindyā bhavati bhāminī || iti | iti pakṣmalakṣaṇam | atha bhrūlakṣaṇam | bhaviṣyapurāṇe, unnatā mṛduromāṇo rekhāḥ śuddhā na saṅgatāḥ | dhruvo'rddhavakrā sūkṣmāśca yoṣitāṃ ca sukhāvahāḥ || varttulābhiśca saubhāgyaṃ vandhyā syāddīrghara romabhiḥ | piṅgalā saṅgatā hrasvā daridrāyā na saṃśayaḥ || iti | skānde kāśīkhaṇḍe, dhruvau suvarttule tanvvyau snigdhe kṛṣṇe asaṃhate | praśaste mṛduromāṇau sudhruvaḥ kārmukākṛtī || khararomā ca pṛthulā vikīrṇā saralā striyāḥ |

1.p229.2

na bhrūḥ praśastā militā dīrgharromā ca piṅgalā || iti | iti bhrūlakṣaṇam | atha karṇalakṣaṇam | skānde kāśīkhaṇḍe, lambau karṇau śubhāvarttau śubhadau suvarapradau | śaṣkulīrahitau nindyau śirālau kuṭilau kṛśau || iti | gāruḍe, sumāṃsalaṃ karṇayugmaṃ samaṃ mṛdu samāhitam | iti | bhaviṣyapurāṇe, śūkarākṛtayaḥ karṇā na ca skannā na saṃsthitāḥ | vahanti vilasatkānti hemaratnavibhūṣaṇam || kharoṣṭranakulolūkakaṭhinaśravaṇāḥ striyaḥ | prāpnuvanti mahadduḥkhaṃ prāyaśaḥ pravrajanti hi || iti | iti karṇalakṣaṇam | atha lalāṭalakṣaṇam | bhaviṣyapurāṇe, arddhendupratimābhogamaromaśamanāyatam | tat śrībhogakaraṃ śreṣṭhaṃ lalāṭaṃ varayoṣitām || iti | ābhogo vistāraḥ | skānde kāśīkhaṇḍe, bhālaḥ śirāvirahito nirlomārddhendusannibhaḥ | animnastryaṅgalo nāryāḥ saubhāgyārogyakāraṇam || vyaktasvastikarekhaṃ ca lalāṭaṃ rājyasampade | pralambamalikaṃ yasyā devaraṃ hanti sā dhruvam || romaśena śirālena pāṃsulā godhinā matā | godhirlalāṭam | bhālagena triśūlena nirmitena svayambhuvā | nitambinīsahasrāṇāṃ svāmitvaṃ yoṣidāpnuyāt || iti | gāruḍe, lalāṭamadhikṛtya— śubhramarddhendusaṃsthānamattuṅgaṃ syādaromakam | iti | jaganmohane samudraḥ, lalāṭaṃ tryaṅgulaṃ yasyāḥ śirāromavivarjitam | nirmalaṃ susamaṃ dīrghamāyuḥsaukhyadhanapradam || iti | iti lalāṭalakṣaṇam | atha śirolakṣaṇam | bhaviṣye, dviguṇaṃ pariṇāhena lalāṭātriguṇaṃ ca yat | śiraḥ praśastaṃ nārīṇāṃ sudhanyā hastimastakā || iti | skānde kāśīkhaṇḍe, mauliḥ śastaḥ samunnataḥ | gajakumbhanibho vṛttas saubhāgyaiśvaryasūcakaḥ ||

1.p229.3

sthūlamūrddhā ca vidhavā dīrghaśīrṣā ca bandhakī | viśālenāpi śirasā bhaveddaurbhāgyabhājanam || iti | gāruḍe, strīṇāṃ samaṃ śiraḥ śreṣṭham-iti | iti śirolakṣaṇam | atha kevalakṣaṇam | bhaviṣye, sūkṣmāḥ kṛṣṇā mṛdusnigdhāḥ kuñcitāgrāḥ śiroruhāḥ | bhavanti śreyase strīṇāmanye syuḥ kleśaśokadāḥ || kuñcitāgrāḥ bhaṅgurabhaṅgibhājaḥ | gāruḍe, snigdhā nīlāśca mṛdavo mūrddhajāḥ kuñcitāgrakāḥ | iti | śubhā ityanuṣaṅgaḥ | skānde kāśīkhaṇḍe, keśā alikulacchāyāḥ sūkṣmāḥ snigdhāḥ sukomalāḥ | kiñcidākuñcitāgrāśca kuṭilāścātiśobhanāḥ || paruṣāḥ sphuṭitāgrāśca viralāśca śiroruhāḥ | piṅgalā laghavo rūkṣā duḥkhadāridryabāndhavāḥ || iti | iti kevalakṣaṇam | iha dehasyāpādatalakeśāntalakṣaṇānyuktā tasyaiva vyañjanādilakṣaṇānyucyante | sāmudratilake, vyañjanamatha prakṛtayo miśrametadapi bhavati saṃsthānam | saṅkṣepāttallakṣaṇamanukrameṇaiva vakṣyāmaḥ || saṃsthānaṃ śarīrāśritaṃ lakṣaṇam | janmāntaraviracitamiha śubhāśubhaṃ vyajyate dhruvaṃ yena | tanmaśakādivyañjanamasahajamākhyāyate sadbhiḥ || raktaḥ kṛṣṇo dhūmro bindusamo maśaka eva vijñeyaḥ | tilakaṃ tilakākāraṃ tato'nyadapi lāñchanaṃ strīṇām || iti | bhaviṣyapurāṇe, yasyāḥ kaṇṭhe'dhare vāme haste karṇe stane'pi ca | maśakaṃ tilakaṃ cāpi sā'pūrvān janayetsutān || iti | skānde kāśīkhaṇḍe, dhruvorantarlalāṭe vā maśako rājyasūcakaḥ | vāme kapole maśakaḥ śoṇo miṣṭānnadaḥ striyāḥ || tilakaṃ lāñchanaṃ vāpi hṛdi saubhāgyakāraṇam | yasyā dakṣiṇavakṣoje śoṇe tilakalāñchane || kanyācatuṣṭayaṃ sūte sūte sā ca sutatrayam |

1.p229.4

tilakaṃ lāñchanaṃ śoṇaṃ yasyā vāme kuce bhavet || ekaṃ putraṃ prasūyādau tataḥ sā vidhavā bhavet | guhyasya dakṣiṇe bhāge tilakaṃ yadi yoṣitaḥ || tadā kṣitiphteḥ patnī sūte ca kṣitipaṃ sutam | nāsāgre maśakaḥ śoṇo mahiṣyā eva jāyate | kṛṣṇaḥ sa eva bhartṛghnyāḥ puṃścalyā vā prakīrtitaḥ || nābheradhastāttilakaṃ maśako lāñchanaṃ smṛtam | maśakastilakaṃ cihnaṃ gulphadeśe daridrakṛt | kare karṇe tathā kaṇṭhe vāme yasyāḥ sphuredyadi || eṣāṃ trayāṇāmekaṃ tu prāggarbhe putradaṃ bhavet || iti | jaganmohane samudre,

Commentaries (2)

Linked texts (12)