Pramāṇa · Search · About · API

Viramitrodaya 9.p2

Vīramitrodaya 9.p2

Language
Sanskrit

9.p2.1

tataḥ provāca bhagavān putrāṇāṃ munisattamaḥ | kulābhijanavarṇaiśca rūpācārajavaujasā || chavisaṃsthānagandhaiśca gatyā'nūkasvaraistathā | sarvametadyathoddiṣṭaṃ śālihotrakulodbhavāḥ || ādisargeṣu sṛṣṭāḥ sma divyā gandharvamātaraḥ | karkau śoṇā ca kālā ca dhūmrā sitā tu pāṭalā || kravyā sārā ca sahiṇī tā deśeṣu vibhājitāḥ | eta eva ca tāvantastāsāṃ sṛṣṭā hayottamāḥ || indrasomayamārkaiśca vāyunā varuṇena ca | hayānāṃ pattayaḥ sṛṣṭā vahninā dhanadena ca || bhūmau dikṣu vibhaktāste divyā hayakulākaṃrāḥ | prasukāstvevamevaite sṛṣṭāstairamarottamaiḥ || pṛthivyāṃ pravibhaktāste dikṣu jānapadeṣu ca | māhendrapṛṣṭhyaḥ kaṅkāśva aparāśca yathākramam || tāsāṃ putraiśca pautraiśca vyāptā sarvā vasundharā | samudramāśritāḥ kecittathā'nye sindhumāśritāḥ || śritā yavanakāmbojān bānāyuṃ cāpare punaḥ | śatadruṃ ca vipāśāṃ ca candrabhāgāṃ sakābhidhām || sarasvatīṃ kauśikīṃ ca gaṅgāṃ preṣavatīṃ tathā | mahānadīnāmetāsāmantardvīpāśritāḥ pare || kacchakaṃ himavantaṃ ca malayaṃ gorathiṃ girim | gandhamādanakūrṇīrau kailāsamabhi cāśritāḥ || surāṣṭrān śūrasenāṃśca kāśmīrān madrabhūmikān | pañcālān kukkusān vaṅgān gāndhāravanavarvarān || daśārṇān madhyadeśāṃśca sauvīrān vividhānapi | pūrvāntvantyakāliṅgāṃśca vidarbhakrathakauśikān || diśo janapadāṃścaiva pṛthivyāmāśritā hayāḥ | teṣāṃ vibhaktiḥ kulato nāmataścāpi vakṣyate || deśavaiśeṣyatasteṣāṃ vibhaktiṃ trividhāmapi | jānīyāditi śeṣaḥ | sarasvatyuttare kūle tatrābhijanitāstu ye | nānājananasaṃbhūtāḥ vidyāttān jananottamān ||

9.p2.2

atha ye dakṣiṇe kūle pūrvasroto nadīvane | te sārabalatejobhirmadhyā'madhyāśca varṣmataḥ || bhūpṛṣṭhapaṭṭabhūmīṣu mandrāḥ saurāṣṭrakekayāḥ | kauśikāḥ kośavaṅgeṣu magadheṣvapi ye hayāḥ || tejaḥkāyabalairhīnā hīnasattvā javaujasā | etāni jananānyāhuḥ samudrāntāni vājinām || catuṣpañcāśadetāni kulānyupakulāni ca | śṛṇu saṅkīrtyamānāni deśatadvidhanāmabhiḥ || tatra catvāri kulāni catvāryupakulāni catvāryantasthāni catvāri tadanusthāni pañca pañcasthāni pañca viṣameyasthāni catvāryanūpajāni catvāri āparāntakāni catvāri śūdrakāṇi catvāri dākṣiṇātyāni catvāri vaiśimāni catvāri besarāṇi dvāvanyau kukkusau ekamuttaraṃ haimavatamekaṃ māgadham | nava ghoṭakakulāni| catuṣpañcāśadetāni kulānyupakulāni ca | nāmatastāni vakṣyāmi ghoṭakājananaurvinā || tatra kāmbojakulaṃ vānāyujakulam āraṭṭajakulaṃ saindhavakulam| kāmbojānāṃ bālhikeyā upakulaṃ, vānāyujānāṃ gāndhārā upakulam, āraṭṭajānāṃ cāmpeyā upakulaṃ, saindhavānāṃ taitilā upakulam | mevakā antasthā, upamevakā antasthāḥ, kulajā antasthā, upakulajā antasthāḥ | traigartāstadanusthāḥ, ārjuneyāstadanusthāḥ, sāvitreyāstadanusthāḥ, yodheyāstadanusthāḥ, yāvanākhyāḥ pañcasthāḥ, tuṣārāḥ pañcasthāḥ, viṣameyāḥ pañcasthāḥ, kāndareyāḥ pañcasthāḥ vārṣmateyāḥ pañcasthāḥ | āvantyā viṣameyāḥ, atasā viṣameyāḥ, kāśmīrā viṣameyāḥ, sākānakā viṣameyāḥ, pārvvatīyā viṣameyāḥ| uttarāntamādreyā anūpajāḥ, dakṣiṇāntamādreyā anūpajāḥ, antadvīpakā anūpajāḥ, kaikayā anūpajāḥ | ambaṣṭhakā aparāntakāḥ, vāsantakā aparāntakāḥ, sauvīrakā aparāntakāḥ, daradā aparāntakāḥ|

9.p2.3

saindhavāḥ śūdrakāḥ, kṣudrakāḥ śūdrakāḥ, mālavāḥ śūdrakāḥ, airāvatāḥ śūdrakāḥ | āvantyakā dākṣiṇātyāḥ, kāliṅgakā dākṣiṇātyāḥ, mokulā dākṣiṇātyāḥ, vānavāsikā dākṣiṇātyāḥ | tailaṅgā vaiśimāḥ, krathanā vaiśimāḥ, apavṛttakā vaiśimāḥ, saurāṣṭrā vaiśimāḥ| sālveyā vesarāḥ, kurukṣetrajā vesarāḥ, pañcālajā vesarāḥ, votthajā vesarāḥ | abhisārajā kukkusāḥ, svākajā kukkusāḥ | himavatyuttareyā māgadhāḥ | mantāvakā ghoṭakāḥ, aśmakeyā ghoṭakāḥ, maulikā ghoṭakāḥ, cakorakā ghoṭakāḥ, śvamaśailajā ghoṭakāḥ, vaidarbhikā ghoṭakāḥ, pūrvahaimeyā ghoṭakāḥ, dakṣiṇahaimeyā ghoṭakāḥ, sāmeyakā ghoṭakāḥ | iti deśavideśāṃśca uktānyāyatanāni ca | vyāhāro nāmataścaiṣāmukko deśakulānvaye || ataḥ paraṃ vyañjanebhyaḥ pratyekaikasya vakṣyate | vistareṇa turaṅgāṇāṃ yathāvadanupūrvaśaḥ || yathoddiṣṭān kulagaṇān śṛṇuṣva ca pṛthak pṛthak | kāmbojānāṃ tu vijñānamaṅgaliṅgaiḥ pravarttate || kāmbojāsturagāḥ śreṣṭhāḥ sakaleṣu kuleṣu ca | mahāsṛkā mahāprothā mahotsāhāśca te hayāḥ || mahāhanulalāṭāśca śaṅkukarṇā mahāmukhāḥ | mahāsamudranādāśca uccapādāntapāṣṇayaḥ || samakāyodarā vṛttā mahājaghanaśālinaḥ | maṇḍūkākṣāḥ spaṣṭamukhā dīrghagrīvāḥ samutthitāḥ || śṛṅgāratanukeśāśca mahāskandhā mahorasaḥ | dīrghaiḥ sujātaiśca bhujaiḥ sampūrṇasamavakṣasaḥ || pīnavṛttorujaṅghāśca hayāste sthirakuṣkikāḥ

Commentaries (2)

Linked texts (2)