Pramāṇa · Search · About · API

Viramitrodaya 9.p40

Vīramitrodaya 9.p40

Language
Sanskrit

9.p40.1

śālihotre, tattvalakṣaṇamākhyāmi hyaśvāṅgānāṃ pṛthakpṛthak | āsyaṃ tu saṃvṛtaṃ śreṣṭhaṃ sumahacca sugandhi ca || tadāsyaṃ śasyate yacca lālāḍhyaṃ caiva pāṭitam | daśanāstu samā vṛttāḥ paripūrṇā ghanāḥ sthirāḥ || avikāśa na viralāḥ susnigdhābhyantaronnatāḥ | śvetā vā madhuvarṇā vā turagasyābhipūjitāḥ || daṃṣṭrā dantavarṇāśca tīkṣṇāgrāścābhipūjitāḥ | caturasrā dṛḍhāḥ snigdhāḥ sūkṣmāścāpi samāhitāḥ || jihvā tanvī na coddhaddhā ṛjudīrghā samāhitā | mṛduślakṣṇā ca raktā ca śvajihveva praśasyate || sūnā ca yuktopacitā ślakṣṇā raktā samāhitā | sthirā nirupadagdhā cāsnigdhavarṇā ca pūjitā || gambhīraṃ tvāyataṃ raktaṃ tanulekhaṃ samaṃ mahat | ślakṣṇaṃ nirupadagdhaṃ ca pūjitaṃ tālu vājinām || oṣṭhau ślakṣṇau na valinau mṛdukau pīnasaṃsthitau | tanumambau na coddhaddhau dūrādācchādanau śubhau || caturasraṃ samaṃ vṛttaṃ prapānaṃ śubhamiṣyate | ūrdhvocchvāsau mahāntau ca saṃvṛtau mṛdukau samau || vṛttau ślakṣṇau ca vijñeyau praśastau nāsikāpuṭau | ṛjuḥ samāhitaḥ śliṣṭo nāsāvaṃśo ghanaśca yaḥ || prothaḥ samo mṛdurvṛtta ṛjuḥ ślakṣṇaḥ samāhitaḥ | tanumadhyonnataścaiva suśliṣṭaśca praśasyate || āyataśca viśālaśca tathā prothaśca pūjitaḥ | same samāhite caiva nirmāṃse ṛjuke ghane || sṛkke tu mahatī śuddhe tannūrūhavivarjite | anupūrvāyatau gaṇḍau niśchidrau nolbaṇau śubhau || madhye hi khalu nirmāṃsā ghoṇā bhavati pūjitā | ghoṇātaṭe praśasyete anupūrvāyate ghane || magnamāṃsaśirāsnāyustvaśrupātaḥ śubho mataḥ | netre tu mahatī śuddhe viśāle madhusannibhe ||

9.p40.2

snigdhe maṇisavarṇābhe hiraṇyasadṛśe sthire | mallikābhe mayūroṣṭrakalaviṅkākṣisannibhe || krauñcatittirakṛṣṇābhe vāraṇākṣinibhe tathā | kuraṅgahaṃsanetrābhe ṭiṭṭibhākṣinibhe tathā || dīrghānubaddhapakṣe ca praśaste ha ca locane | asthūlānyakṣikūṭāni śubhānyaviṣamāṇi ca || parimaṇḍalaśliṣṭamāṃsau magnasnāyū kaṭau śubhau | magnamāṃsaśirāsnāyuḥ śaṅkhaḥ śasto hi vājinām || lalāṭaṃ tvāyatottānaṃ nirmāṃsaṃ pṛthulaṃ samam | anupūrvāyataṃ caiva nirvalīkaṃ ca bhūṣaṇam || āyate tu hanū vakre vṛtte caiva ghane sthire | yuktānupūrvopracite śliṣṭamāṃsāsthisandhinī || sthiraṃ nirupadagdhaṃ ca sarvataśca samāhitam | aromaśaṃ ca vijñeyaṃ cibukaṃ turagasya tu || ṛjvāsyasadṛśaṃ caiva cibukaṃ tatpraśasyate | hrasvau ca tanuvṛttau ca karṇau śaśinibhau samau || aromaśau ca valinau tīkṣṇāgrau cābhipūjitau | samaṃ ca pṛthulaṃ caiva samāhitamapiṇḍitam || mastakaṃ connataṃ kiñcit dṛśyate sarvavājinām | suśvetapāṇḍubhiḥ keśairaviśadairmṛdubhistathā || vṛttadīrghaistanusnigdhairupetastvabhipūjitaḥ | mṛdukāśaikavarṇāśca snigdhā bālāḥ supūjitāḥ || ślakṣṇāsnigdhā na jaṭilā hyekajātāstathaiva ca | keśapaṅktiḥ śubhā cāsya na hrasvā nāpi cotthitā || tanu mṛdu ghanaṃ ślakṣṇaṃ dṛḍhamūlaṃ tathaikajam | avivarṇaṃ ca snigdhaṃ ca roma cāśvasya pūjitam || śirogrīvāntare śliṣṭau ślakṣṇau vṛttau samāhitau | nolbaṇau hi tathā caiva vidū vāhasya pūjitau || subaddho nopadagdhaśca tathā ca vimalaḥ śubhaḥ | ṛjuvṛttasamaścaiva galaḥ samāśirastathā || kaṇṭho vṛttaḥ samaḥ śliṣṭaḥ pūjitaścaturo hayaḥ |

9.p40.3

grīvā caiva hi suśliṣṭā vṛttasandhiḥ samāhitā || uccairbaddhā ca durvṛttā tathā śirasi codyatā | nigāle cāpi nirmāṃsā mṛdvī saṅkucatī bhṛśam || śliṣṭamāṃsā subaddhā ca turagasya praśasyate | skandhastu pratisampūrṇaḥ śliṣṭamāṃsaḥ pṛthustathā || bahumāṃsasamāśliṣṭaḥ sthiramāṃsaśca pūjitaḥ | aṃsau tu pṛthulau pīnau śliṣṭasandhī samau sthirau || subaddhapīnaphalakau uccau baddhau supūjitau | uraśca bahulottānaṃ pratipūrṇaṃ mahat sthiram || vṛttaṃ ca ghanapīnaṃ ca śliṣṭamāṃsaṃ ca pūjitam | vṛttaṃ samāhitaṃ śliṣṭaṃ kroḍamaśvasya pūjitam || bāhū dīrghau ca pīnau ca ghanau vṛttau tathā samau | vimuktau cānupūrvau ca śliṣṭasandhau ca pūjitau || jānunī ca same vṛtte nirmāṃse susthite ghane | samāhite praticchanne same śliṣṭe ca pūjite || jaṅghe vṛtte ca dīrghe ca nirmāṃse ṛjuke ghane | magnasnāyuśiraḥśliṣṭe vimukte cābhipūjite || kūrcau mṛdupratistabdhau vṛttau hrasvau susaṃsthitau | asthūlā gūḍhasandhiśca praśastā turagasya tu || dīrghā tīkṣṇapraticchannā kalā śliṣṭā ca pūjitā | kukṣikā tu samā vṛttā hrasvā śliṣṭā samāhitā || īṣanmadhyonnatā caiva praticchannaśirāstathā | kharāstu bahulāstuṅgā vṛttahrasvā dṛḍhāyatāḥ || samudgamacchliṣṭapuṭāḥ kharasyeva yathā tathā | avalīkāḥ samāḥ śliṣṭā na khaṇḍāḥ sphuṭitāḥ sthirāḥ || ekavarṇāḥ sitā raktāḥ kṛṣṇāścāpyabhipūjitāḥ | talamadhye tu gambhīrāḥ śilātalanibhaiḥ khuraiḥ || kṣīrikābhiḥ sujātābhiḥ samābhistu samanvitāḥ | nimagnahrasvamaṇḍūkā vijñeyāḥ khurasandhiṣu || kaṭhināścaikavarṇāśca vyaktāyaḥsannibhā ghanāḥ |

9.p40.4

samāḥ ślakṣṇāḥ sujātāśca pādarogairvivarjitāḥ || sthirā nirupadagdhāśca snigdhavarṇāstu pūjitāḥ | paripūrṇaṃ samaṃ pīnaṃ kakudaṃ samamiṣyate || āyataṃ pṛthulaṃ śliṣṭaṃ yuktamāṃsaṃ ca pūjitam | pṛṣṭhamaśvasya vinatamīṣadaṃśasamunnatam || nicitaṃ ca praśastaṃ syātpratipūrṇaṃ dṛḍhaṃ pṛthu | dīrghe ca pārśve niśchidre pratipūrṇe sthire same || vṛtte mṛdaṅgavaccaiva śliṣṭamāṃse tu pūjite | udaraṃ vṛttamṛttastabdhaṃ mṛgasyopacitaṃ yathā || acchidravṛttaśliṣṭālpasamakukṣi ca pūjitam | jaghanaṃ ca mahāvṛttaṃ caturasraṃ pṛthūrukam || saṃvṛtaṃ ca samacchidramuccairbaddhaṃ ca pūjitam | acchidre kukṣiṇī cāpi same hyaśvasya pūjite || randhrau na lambo na cchidrau samāvapyabhipūjitau | pucchaṃ na hrasvaṃ vṛttaṃ ca baddhamuccaiḥ samāhitam || ṛjvanuvartikaṃ caiva dīrghavālaṃ ca pūjitam | samāhitaṃ suprarohaṃ mṛdu vālaṃ ca pūjitam || mūle nimagnā dīrghā ca tanvī vṛttā ca vartikā | ṛjustu pāyuragambhīro mahāṃśca saṃvṛtaḥ śubhaḥ || suśliṣṭo nirvalīkaśca turagasyābhipūjitaḥ | sphikpiṇḍau hi ghanau caiva samau vṛttau samāhitau || apiṇḍitau na vikṣiptau saṃhatau cābhipūjitau | ṛjuḥ samāhitā ślakṣṇā samā dīrghā ca sīvanī || na piṇḍitaṃ na vikṣiptaṃ mṛdu corvantaraṃ śubham | śubhāṇḍakośasaṃśliṣṭaṃ tatra magnaṃ ca pūjitam || vṛṣaṇau tu samau hrasvau vṛttau snigdhau samāhitau | aromaśau na valinau sahitau cābhipūjitau

Commentaries (2)

Linked texts (2)