Kalasara 17.p19

17.p19

tathā ca mārkaṇḍeyaḥ,pañcamyaṅge trayodaśyāṃ sapiṇḍaṃ śrāddhamiṣyate | saṃkalpasya vaśādeva maghāyāṃ caiva tattathā || saṃkalpanātraṃ kurvīta saṃkalpya yadi śaktimān | pitṛbhirnarakaṃ yāyādekaviṃśatimeva saḥ || dūti | āhitāgnistu pañcādiprakāracatuṣṭayāśaktau sakṛtkaraṇapace candrakṣayaviśiṣṭāyāmamāvāsyāyāmeva mahālayaśrāddhaṃ kuryyāt | na paitṛyajñiko homo laukike'gnau vidhīyate | na darśena vinā śrāddhamāhitāgnerddijanmanaḥ || dūti manūkteḥ | yasmāt pitṛyajñāṅgabhūto'gnaukaraṇahomo laukike'gnau na vidhīyate kintu dakṣiṇāgnau, sa tu darśa eva | tadaṅgarūpasya vidyamānatvāt | aparapace yadahaḥ sampadyeta amāvāsyāyāṃ viśeṣeṇa dūti vaśiṣṭhokteḥ | yadā niragniru amāvāsyāyāṃ mahālayaṃ kuryyāt, tadā candracayaviśiṣṭāyāṃ amāvāsyāyāmeva dūti tasya niyamaḥ | kintu mahālayaśrāddhasya dūtarapārvvaṇatvāt “saptamāt parataḥ pañca muhūrttāḥ pārvvaṇasya dūtarasya tu” dūtyuktyanusāreṇa yasmin dine tādṛśapārvvaṇakāle darśaḥ syāt taddina eva mahālayaśrāddhaṃ kuryyāt | mahālayaśrāddhe dhūrirocanayorddaivatālam | kāmyena nityatvasiddheḥ | pārvvaṇena vidhānena kuryyādaparapakṣikam | viśvedevāḥ paraṃ cātra vijñeyau dhūrirocanau || dūti smṛteśca | atrādhimāsapāte śuddhamāsa eva mahālayaśrāddhaṃ kāryyamiti kālāśuddhiprakaraṇe likhitam | asmin kanyāgatāparapakṣe daivācchādvāsambhave brahmāṇḍe, — yāvacca kanyātulayoḥ kramādāste divākaraḥ | tāvacchāddhasya kālaḥ syācchūnyaṃ pretapuraṃ tathā || kanyāṃ gate savitari pitṛrājānuśāsanāt | tāvatpretapurī śūnyā yāvadṛścikadarśanam || tato vṛścikamāyāte nirāśāḥ pitaro nṛpa | punaḥ svabhavanaṃ yānti śāpaṃ dattvā sudāruṇam || ityādivacanāt tulāyāṃ sarvatra śrāddham | yeyaṃ dīpānviteti vacanasya śramāvāsyāpraśaṃsāparatvam | yāvadṛścikadarśanaṃ dūti vacanāt vṛścike'pauti kecit | tanna ācāraviruddhatvāt yuktyasahatvācca | tathāhi vṛścikadarśanaṃ yāvaditi tulaiva prāpyate na tu vṛścikamāṣaḥ | ataeva yāvacca kanyātulayorityevoktam | tato vṛścikamāyāte dūtyukterna sarvathā vṛścike śrāddhaprasaṅgo'pi | kiṃ ca yāvacca kanyātulayorityādivacanaistulāyāṃ aparapakṣe sarvatra prāptau "sāmānyavidhiraspṛṣṭaḥ saṃhiyeta viśeṣataḥ" itinyāyena, yeyaṃ dīpāmvitā rājan khyātā pañcadaśī bhuvi | tasyāṃ dadyāt na ceddattaṃ pitṝṇāṃ vai mahālaye || dūti sumantuvacanena kārttikāmāvāsyaiva anukalpatvena vihitā | ataevāsya na praśaṃsāparatvam phalollekhābhāvāt | āśvinasyāpare pakṣe prathame kārttikasya tu | yastu śrāddhaṃ prakurvīta so'śvamedhaphalaṃ labhet || iti mārkaṇḍeyavacanantu kevalakāmyaśrāddhāntaraṃ pratipādayati | na tu nityaśrāddham | saṃnyāsino mahālayaśrāddhaṃ dvādaśyāmeva | tathāca vāyavīye,– saṃnyāsino'pyābdikādi putraḥ kuryyāt yathāvidhi | mahākhaye tu yacchrāddhaṃ dvādaśyāṃ pārvvaṇena tu || pārvvaṇavidhinetyarthaḥ | atra yaterdvādaśī niyatā | na tu dvādaśyāṃ yatiniyamaḥ | tatra anyaśrāddhasyānaṣedhāt | maghātrayodaśīśrāddhaṃ, śaṃkhaḥ,– prauṣṭhapadyāmatītāyāṃ maghāyuktāṃ trayodaśīm | prāpya śrāddhaṃ hi karttavyaṃ madhunā pāyasena ca || manuḥ,– yatkiṃcinmadhunā miśraṃ pradadyāttu trayodaśīm | tadapyakṣayameva syādarṣāsu, ca maghāsu ca || yatkiñciditi aniṣiddhaśrāddhadravyaviṣayameveti grāhyam | na tu haviṣyadravyam | sāmānyena śrāddheṣu śuddhadravyasyaiva uktatvāt | viṣṇudharmottare,– maghāyuktā ca tatrāpi śastā rājaṃstrayodaśī | tatrākṣayaṃ bhavecchrāddhaṃ madhunā pāyasena ca || brāhme,– āśvayujyāṃ ca kṛṣṇāyāṃ trayodaśyāṃ maghāsu ca | prādṛṭkṛtau yamaḥ pretān pitṝnatha yamālayāt || visarjrjayati mānuṣye kṛtvā śūnyaṃ svakaṃ puram | kṣudhārttāḥ kīrttayantaśca duṣkṛtaṃ ca svakaṃ kṛtam || kāṃkṣantaḥ putrapautrebhyaḥ pāyasaṃ madhusaṃyutam | tasmāttāṃstaca vidhinā tarpayet pāyasena tu || madhvājyatilamiśreṇa tathā śītena cāmbhasā | grāsamācaṃ paraggṛhādbhaktaṃ yaḥ prāpnuyānnaraḥ || bhikṣāmātreṇa yaḥ prāṇān sandhārayati vā svayam | yo vā sambarddhayeddehaṃ pratyahaṃ khātmavikrayāt || śrāddhaṃ tenāpi karttavyaṃ taistairdravyaiḥ susañcitaiḥ | trayodaśyāṃ prayatnena varṣāsu ca maghāsu ca || nāsmāt parataraḥ kālaḥ śrāddheṣvanyatra varttate | yatra sākṣāntu pitaro gṛṇvantyamṛtamaccayam