Kalasara 6.p72

6.p72

śaṅkanīyam | yacca pratilomasyāpyadhikāraḥ, taca sutarāṃ śūdrasyeti kaimutikanyāyena śūdraviṣayatvasambhavāt | vyāso'pi,– mantravarjjaṃ na duṣyanti praśaṃsāṃ prāpnuvanti ca | atra mantravarjamiti vaidikamantravarjaṃ dūti kalpatarukārāḥ | teṣāmayamabhiprāyaḥ | “taccodakeṣu mantrākhye” dūti jaiminīyan‍yāyena “vedabhede guptavāde” dūti laukikakoṣaprāmāṇyena ca mantraśabdasya vaidikamantraparatvameveti | ataeva parāśaraḥ,– kapilācīrapānena brāhmaṇīgamanena ca | vedācaravicāreṇa śūdro gacchatyadhogatim || nanu purāṇamadhikṛtya bhaviṣye,– adhyetavyaṃ na cānyena brāhmaṇaṃ kṣatriyaṃ vinā | śrotavyameva śūdreṇa nādhyetavyaṃ kathañcana || dūti | tathā,– śrautaṃ smārttañca vai dharmaṃ proktamasminnṛpottama | tasmāt śūdrervinā vipraṃ na śrotavyaṃ kathañcana || dūtyuktaiḥ purāṇamantreṣvapi kathamadhikāra dūti cet na | niṣādasthapatyadhikāranyāyena purāṇaniṣedhasya karmopayogipaurāṇikamantraviśeṣādhyayanaviṣayatve mānābhāvāt | tasmādrathakārāderādhānopayogivaidikamantrapāṭhavat śūdrasya karmopayogipaurāṇikamantrapāṭhe'dhikārasyāvirodhāt | ekoddiṣṭaśrāddhānantaraṃ vārāhe,– ayameva vidhiḥ prokto śūdrāṇāṃ mantravarjjitaḥ | śrāmannasya tu śūdrasya vipro mantreṇa gṛhyate || dūti | iti yaduktaṃ, tacāpi uktamantralakṣaṇānusāreṇa vaidikamantrāṇāmevābhāvaḥ | natu paurāṇikamantrāṇāmapi gauṇatvena teṣāṃ mantrapadaprayogaviṣayatvāt | anyathā gaurnāsti ityādau vāhakāderabhāvaḥ prasajyeta | tasmādamantratvaprasiddhivaidikamantrābhāvarūpataiva | nanu paurāṇikamantre'pi śūdrasya nādhikāraḥ, adhyayanaṃ vinā prayogasyānucitatvāt | adhyayanañca,— na śūdrāya matiṃ dadyāt nocchiṣṭaṃ na haviṣkṛtam | iti brāhmaṇasya śūdre jñānopadeśaniṣedhānna sambhavatīti ceducyate | atra matiśabdo adhyātmaviṣayakamatipara eva | śūdrasya brahmavidyāyāmadhikārābhāvasya darśitatvāt | vidurādestusvabhāvatovidyatvena,(1) dūti samādhānam | tasmāt śūdrasya paurāṇikamantrapāṭhe'dhikāraḥ| sa ca nityanaimittakeṣveva karmasu, na tu kāmyakarmasu | kāmya(2)śrutīnāṃ labdhavidyāhitāgnicaivarṇikādhikāritvenaiva adhikāryāntarākāṅkṣāyā abhāvāt | ataeva rathakārasyāvidyatvāduttarakratuṣu nādhikāra dūti dṛṣṭārthaṃ tasyādhānamiti mīmāṃsakasiddhāntaḥ | nanu vaidikamantrasādhyeṣu karmasu kathamiti cet ? ucyate | “anumato'sya namaskāro mantra” dūti gautamoktervaidikamantrasthāne namaḥ padarūpamantreohenādhikāraḥ | yājñavalkyo'pi, – namaskāreṇa mantreṇa pañcayajñān hāpayet | atra evakārādiprayogavat kāraśabdaḥ prayuktaḥ | tena nama ityeva mantraḥ | vijñāneśvarastu “namaskāramantro devatābhyaḥ pitṛ-