Kalasara 8.p16

8.p16

dūti bṛhanmanuvacanācca sapiṇḍānāṃ daśāhameva | jātamātrasyeti kaurmavacanāt nār̤īcchedāt pūrvamapi sadyaḥśaucam | dūti vyavasthā asmaddeśe nādriyate | dharmasandehe “svasya ca priyamātmanaḥ dūti yājñavalkyena ātmaṃttuṣṭerdharma prāmāṇyasya siddhāntitatvāt | “yasmin deśe ya ācāraḥ” dūti manūkteśca | yacca vijñāneśvaraiḥ pañcamaṣaṣṭhamāsayorgarbhapāte kulasya trirācaṃ, saptamādiṣu jātamṛte mṛtajāte vā viśeṣādaharācaṃ, daśarātrāntarbālamaraṇe'pi kulasya sūtikāśaucaṃ smṛtyantarasammādena vyavasthāpitam tadapi nāsmaddeśe ādriyate | atha “prakṛtaṃ jātamātrasya” dūtyādivacanāt sarvatra jātaśabdānāṃ jātamātra paratvam tathāca nār̤occhedāntaraṃ daśāhamadhye bālamaraṇe mātāpitrorityanuvṛttau pāraskaraḥ “antaḥ sūtake cedotthānādāśaucaṃ sūtakavat” dūti| asyārthaḥ| ā utthānāditi padadda̱yam | tathā pitrorjananāvadhidaśarātrāvasānaparyantameva āśaucaṃ datyarthaḥ | jñātiviṣaye tu śaṅkhaḥ,– bālastanandhayohe tu pretatvaṃ yadi gacchati | sadyaḥśaucaṃ sapiṇḍānāṃ na pretaṃ naiva sūtakam || ekaḥ pretaḥ paraścecchrasiti yamajayostaddadeko'tra jātapreto'nyaḥ pretajātastadiha janimanādṛtya mṛtyorbalivāt | sadyaḥśaucāḥ sapiṇḍā januravadhidaśāhaṃ pitāṅgāśa̱ciḥ syāt sadyaḥ śauce tu śiṣṭāvidadhati sakale snānamātraṃ na cānyat || yamalajanane'pyekasya jīvane anyasyamṛtau, tathaikasya mṛtajanane'nyasya jātamṛtau jātamātrasya “bālastanandha̍gnāhe tu” ityādivākyebhyo jananāpekṣayā mṛterbalīyastvasya vacyamāṇatvācca jñātīnāṃ sadyaḥ śaucam | pitrordaśarācāśaucaṃ aṅgāśaucaṃ ca | mātuḥ sampūrṇāśaucamuktameva | asmaddeśe “disandhyaṃ sadya dūtyāṅgaḥ” ityuktimanādṛtya sadyaḥśauce snānasamācāraḥ | “sadyaḥśauce snānamātraṃ pāktyāgo na vidyate” dūtyapi śiṣṭāḥ | puce pico radātprāṅ mṛta uditamahastatrāhaṃ tu vratāt prāk, jñāteḥ sadyo'harekaṃ tryahamuditamathodantacūr̤āvratebhyaḥ | sarveṣāṃ pūrṇamūrddhaṃ tvaghamapi radanacaurakarma vratoktaṃ, kāle teṣāmabhāve'pyagha uta bhavane tattaduktaṃ hyaśaucam || ekādaśāhāduttarāśaucavicāraḥ kaurme,— ajātadantamaraṇe pitrorekā'hamiṣyate | jātadante trirātraṃ syāditi śāstraviniścayaḥ || sapiṇḍānāṃ tu yājñavalkyaḥ,— ādantajanmanaḥ sadya ācūr̤ātraiṃśikī matā | trirātramāvratādeśāddaśarātramataḥ param || atra dantajananādayaḥ kālopalakṣakā iti kalpatarukārādayaḥ | tathāca dantajanakāle dantānutpattāvapi bālamṛtāvaharaśaucam | evaṃ cūr̤ākāle cūr̤āyā abhāve'pitryahāśaucam | ata eva tṛtīyābde cūr̤ākaraṇābhāve aṅgirāḥ | yadyapyakṛtacūr̤o'pi jātadantastusaṃsthitaḥ | dāhayitvā tathāpyena maśaucaṃ tryahamācaret || iti | evaṃ upanayanakāle upanayanābhāve'pi sampūrṇāśaucameva | tathāca brāhme,— anupanīto viprastu rājā caivādhanurddharaḥ | agṭahītapratodastu vaiśyaḥ śūdrastvavastradhṛk || mriyate yeca tatra syādaśaucaṃ tryahameva ca | dvijanmanāmayaṃ kālastrayāṇāṃ ca ṣar̤ābdikaḥ || pañcābdikastu śūdrāṇāṃ svajātyuktamataḥ param | atra hi garbhāṣṭamavarṣe brāhmaṇāditrayāṇāṃ upanayanadhanurgrahaṇapratodagrahaṇakālaḥ | śūdrasya ṣaṣṭhe'bde vastragrahaṇakālaḥ | tataḥ pūrvaṃ bālamṛtī cirātram | tadūrddhaṃ vālamṛtau sampūrṇāśaucaṃ dūtyuktaṃ bhavati| evaṃ copanayanasya kālopalakṣakatvamuktam| evaṃ dantajanmādiṣu bodhyam | yatta, - caturthe pañcame māse dantajanma sudṛśyate