Pramāṇa · Search · About · API

Matsya 143

Matsya 143

Language
Sanskrit

Contents

143.1

cha || || ṛṣaya ūcuḥ || || caturyugāni yāni syuḥ pūrvve svāyambhuve'ntare || eṣāṃ nisargaṃ saṃkhyāñca śrotumicchāma vistarāt

143.2

sūta uvāca || || pṛthivīdyuprasaṅgena mayā tu prāgudāhṛtam || etaccaturyugantvevaṃ tadvakṣyāmi nibodhata || tatpramāṇaṃ prasaṃkhyāya vistarāccaiva kṛtsnaśaḥ

143.3

laukikena pramāṇena niṣpādyābdantu mānuṣam || tenāpīha prasaṃkhyāya vakṣyāmi tu caturyugam

143.4

kāṣṭhā nimeṣā daśa pañca caiva triṃśacca kāṣṭhāṃ
gaṇayetkalāntu || triṃśatkalāścaiva bhavenmuhūrttastaistriṃśatā rātryahanī samete

143.5

ahorātre vibhajate sūryyo mānuṣalaukike || rātriḥ svapnāya
bhūtānāṃ ceṣṭāyai karmmaṇāmahaḥ

143.6

pitrye rātryahanī māsaḥ pravibhāgastayoḥ punaḥ || kṛṣṇapakṣastvahasteṣāṃ śuklaḥ svapnāya śarvvarī

143.7

triṃśadye mānuṣā māsāḥ paitro māsaḥ sa ucyate || śatāni trīṇi māsānāṃ ṣaṣṭyā cābhyadhikāni tu || paitraḥ saṃvatsaro hyeṣa mānuṣeṇa vibhāvyate

143.8

mānuṣeṇaiva mānena varṣāṇāṃ yacchataṃ bhavet || pitṝṇāṃ tāni varṣāṇi saṃkhyātāni tu trīṇi vai || daśa ca dvyadhikā māsā pitṛsaṃkhyeha kīrttitā

143.9

laukikena pramāṇena abdo yo mānuṣaḥ smṛtaḥ || etaddivyamahorātramityeṣā vaidikī śrutiḥ

143.10

divyai rātryahanī varṣe pravibhāgastayoḥ punaḥ
ahastu yadudakcaiva rātriryā dakṣiṇāyanam || ete rātryahanī divye prasaṃkhyāte tayoḥ punaḥ

143.11

triṃśadyāni tu varṣāṇi divyo māsastu sa smṛtaḥ
mānuṣāṇāṃ śataṃ yacca divyā māsāstrayastu vai || tathaiva saha saṃkhyāto divya eṣa vidhiḥ smṛtaḥ

143.12

trīṇi varṣaśatānyevaṃ ṣaṣṭirvarṣāṃstathaiva ca
divyaḥ saṃvatsaro hyeṣa mānuṣeṇa prakīrttitaḥ

143.13

trīṇi varṣasahasrāṇi mānuṣeṇa pramāṇataḥ || triṃśadanyāni varṣāṇi smṛtaḥ saptarṣivatsaraḥ

143.14

nava yāni sahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi ca || varṣāṇi navatiścaiva dhruvasaṃvatsaraḥ smṛtaḥ

143.15

ṣaṭtriṃśattu sahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi ca || ṣaṣṭi
ścaiva sahasrāṇi saṃkhyātāni tu saṃkhyayā || divyaṃ varṣasahasrantu prāhuḥ saṃkhyāvido janāḥ

143.16

ityetadṛṣibhirgītaṃ divyayā saṃkhyayā dvijāḥ
divyeneva pramāṇena yugasaṃkhyā prakalpitā

143.17

catvāri bhārate varṣe yugāni ṛṣayo'bruvan || kṛtaṃ tretā dvāparañca kaliścaivaṃ caturyugam

143.18

pūrve kṛtayugaṃ nāma tatastretābhidhīyate || dvāparañca kaliścaiva yugāni parikalpayet

143.19

catvāryāhuḥ sahasrāṇi varṣāṇāṃ tatkṛtaṃ yugam
tasya tāvacchatī sandhyā sandhyāṃśaśca tathāvidhaḥ

143.20

itareṣu sasandhveṣu sasandhyāṃśeṣu ca triṣu || ekapādai nivarttante sahasrāṇi śatāni ca

143.21

tretā trīṇi sahasrāṇi yugasaṃkhyāvido viduḥ || tasyāpi triśatī sandhyā sandhyāṃśaḥ sandhyayā samaḥ

143.22

dve sahasre dvāparantu sandhyāṃśau tu catuḥśatam
sahasramekaṃ varṣāṇāṃ kalireva prakīrttitaḥ || dve śate ca tathānye ca sandhyāsandhyāṃśayoḥ smṛte

143.23

eṣā dvādaśasāhasrī yugasaṃkhyā tu saṃjñitā
kṛtaṃ tretā dvāparañca kaliśceti catuṣṭayam

143.24

tatra saṃvatsarāḥ sṛṣṭā mānuṣāstānnibodhata || niyutāni daśa dve ca pañca caivātra saṃkhyayā || aṣṭā
viṃśatsahasrāṇi kṛtaṃ yugamathocyate

143.25

prayutantu tathā pūrṇaṃ dve cānye niyute punaḥ || ṣaṇṇavatisahasrāṇi saṃkhyātāni ca saṃkhyayā
tretāyugasya saṃkhyeṣā mānuṣeṇa tu saṃjñitā

143.26

aṣṭau śatasahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu || catuḥṣaṣṭisahasrāṇi varṣāṇāṃ dvāparaṃ yugam

143.27

catvāri niyutāni syurvarṣāṇi tu kaliyugam || dvātriṃśacca tathānyāni sahasrāṇi tu saṃkhyayā || etatkaliyugaṃ proktaṃ mānuṣeṇa pramāṇataḥ

143.28

eṣā
caturyugāvasthā mānuṣeṇa prakīrttitā || caturyugasya saṃkhyātā sandhyā sandhyāṃśakaiḥ saha

143.29

eṣā caturyugākhyā tu sādhikā tvekasaptatiḥ || kṛta
tretādiyuktā sā manorantaramucyate

143.30

manvantarasya saṃkhyā tu mānuṣeṇa nibodhata || ekatriṃśat tathā koṭyaḥ saṃkhyātāḥ saṃkhyayā dvijaiḥ

143.31

tathā śatasahasrāṇi daśa cānyāni bhāgaśaḥ || sahasrāṇi tu dvātriṃśacchatānyaṣṭādhikāni ca

143.32

aśītiścaiva varṣāṇi māsāścaivādhikāstu ṣaṭ
manvantarasya saṃkhyeṣā mānuṣeṇa prakīrttitā

143.33

divyena ca pramāṇena pravakṣyāmyantaraṃ manoḥ || sahasrāṇāṃ śatānyāhuḥ sa ca vai parisaṃkhyayā

143.34

catvāriṃśatsahasrāṇi manorantaramucyate || manvantarasya kālastu yugaiḥ saha prakīrttitaḥ

143.35

eṣā caturyugākhyā tu sādhikā hyekasaptatiḥ
krameṇa parivṛttā sā manorantaramucyate

143.36

etaccaturdaśaguṇaṃ kalpamāhustu tadvidaḥ || tatastu pralayaḥ kṛtsnaḥ sa tu sampralayo mahān

143.37

kalpapramāṇo dviguṇo yathā bhavati saṃkhyayā || caturyugākhyā vyākhyātā kṛtaṃ tretāyugañca vai

143.38

tretāsṛṣṭi pravakṣyāmi dvāparaṃ kalimeva ca
yugapattatsamavetau dvau dvidhā vaktuṃ na śakyate

143.39

kramāgataṃ mayāpyetattubhyaṃ noktaṃ yugadvayam || ṛṣivaṃśaprasaṅgena vyākulatvāttathākramāt

143.40

noktaṃ tretāyuge śeṣaṃ tadvakṣyāmi nibodhata || atha tretāyugasyādau manuḥ saptarṣayaśca ye || śrautasmārttaṃ bruvandharmmaṃ brahmaṇā tu pracoditāḥ

143.41

dārāgnihotrasambandhamṛgyajuḥsāmasaṃhitāḥ || ityādibahulaṃ śrautaṃ dharmmaṃ saptarṣayo'bruvan

143.42

paramparāgataṃ dharmmaṃ smārttantvācāralakṣaṇam || varṇāśramā
cārayutaṃ manuḥ svāyambhuvo'bravīt

143.43

satyena brahmacaryeṇa śrutena tapasā tathā || teṣāṃ sutaptatapasāmārṣeṇānukrameṇa ha

143.44

saptarṣīṇāṃ
manoścaiva ādau tretāyuge tataḥ || abuddhipūrvvakaṃ tena sakṛtpūrvvakameva ca

143.45

abhivṛttāstu te mantrā darśanaistārakādibhiḥ || ādikalpe tu devānāṃ
prādurbhūtāstu te svayam

143.46

pramāṇeṣvatha siddhānāmanyeṣāmca pravarttate || mantrayogo vyatīteṣu kalpeṣvatha sahasraśaḥ || te mantrā vai punasteṣāṃ
pratibhāyāmupasthitāḥ

143.47

ṛco yajūṃṣi sāmāni mantrāścātharvvaṇāstu ye || saptarṣibhiśca ye proktāḥ smārttantu manurabravīt

143.48

tretādau
saṃhatā vedāḥ kevalaṃ dharmmasetavaḥ || saṃrodhādāyuṣaścaiva vyasyante dvāpare ca te || ṛṣayastapasā vedānahorātramadhīyata

143.49

anādinidhanā
divyāḥ pūrvvaṃ proktāḥ svayambhuvā || svadharmmasaṃvṛtāḥ sāṅgā yathādharmmaṃ yuge yuge || vikriyante svadharmmantu vedavādāhyathāyugam

143.50

ārambhayajñaḥ
kṣatrasya haviryajñā viśaḥ smṛtāḥ || paricārayajñā śūdrāśca japayajñāśca brāhmaṇāḥ

143.51

tataḥ samuditā varṇāstretāyāṃ dharmmaśālinaḥ || kriyāvantaḥ
prajāvantaḥ samṛddhāḥ sukhinaśca vai

143.52

brāhmaṇaiśca vidhīyante kṣatriyāḥ kṣatriyairviśaḥ || vaiśyācchūdrānuvarttante śūdrān paramanugrahāt

143.53

śubhāḥ prakṛtayasteṣāṃ dharmmā varṇāśramāśrayāḥ || saṅkalpitena manasā vācā vā hastakarmmaṇā || tretāyuge hyavikale karmmārambhaḥ prasiddhyati

143.54

āyu rūpaṃ balaṃ medhā ārogyaṃ dharmmaśīlatā || sarvvasādhāraṇaṃ hyetadāsītretāyuge tu vai

143.55

varṇāśramavyavasthānameṣāṃ brahmā tathā'karot || saṃhi
tāśca tathā mantrā ārogyaṃ dharmmaśīlatā

143.56

saṃhitāśca tathā mantrā ṛṣibhirbrahmaṇaḥ sutaiḥ || yajñaḥ pravarttitaścaiva tadā hyeva tu daivataiḥ

143.57

yāmaiḥ śukairjayaiścaiva sarvvasādhanasambhṛtaiḥ || viśvasṛgbhistathā sārddhaṃ devendreṇa mahaujasā || svāyambhuve'ntare devaiste yajñāḥ prāk pravarttitāḥ

143.58

satyaṃ japastapo dānaṃ pūrvvadharmmo ya ucyate || yadā dharmmasya hsate śākhā dharmmasya varddhate

143.59

jāyante ca tadā śūrā āyuṣmanto mahābalāḥ
nyastadaṇḍā mahāyogā yajvāno brahmavādinaḥ

143.60

padmapatrāyatākṣāśca pṛthuvaktrāḥ susaṃhatāḥ || siṃhoraskā mahāsattvā mattamātaṅgagāminaḥ

143.61

mahādhanurddharāścaiva tretāyāṃ cakravarttinaḥ || sarvvalakṣaṇapūrṇāste nyagrodhaparimaṇḍalāḥ

143.62

nyagrodhau tu smṛtau bāhū vyāmo nyagrodha ucyate || vyāmena
tūcchrayo yasya ata ūrddhantu dehinaḥ || samucchrayaḥ parīṇāho nyagrodhaparimaṇḍalaḥ

143.63

cakraṃ ratho maṇirbhāryyā nidhiraśvo gajastathā || proktāni sapta
ratnāni pūrvvaṃ svāyambhuve'ntare

143.64

viṣṇoraṃśena jāyante pṛthivyāṃ cakravarttinaḥ || manvantareṣu sarvveṣu hyatītānāgateṣu vai

143.65

bhūtabhavyāni
yānīha varttamānāni yāni ca || tretāyugāni teṣvatra jāyante cakravarttinaḥ

143.66

bhadrāṇīmāni teṣāñca vibhāvyante mahīkṣitām || atyadbhutāni catvāri
balaṃ dharmaṃ sukhaṃ dhanam

143.67

anyonyasyāvirodhena prāpyante nṛpateḥ samam || artho dharmmaśca kāmaśca yaśo vijaya eva ca

143.68

aiśvaryeṇāṇimādyena
prabhuśaktibalānvitāḥ || śrutena tapasā caiva ṛṣīṃste'bhibhavanti hi

143.69

balenābhibhavantyete tena dānavamānavān || lakṣaṇaiścaiva jāyante śarīrasthair
mānuṣaiḥ

143.70

keśāḥ sthitā lalāṭena jihvā ca parimārjanī || śyāmāprabhāśrutaddvaṃṣṭrāḥ śravasāścorddharetasaḥ

143.71

ājānubāhavaścaiva tālahastau
vṛṣākṛtī || pariṇāhapramāṇābhyāṃ siṃhaskandhāśca medhinaḥ

143.72

pādayoścakramatsyau tu śaṅkhapadme ca hastayoḥ || pañcāśītisahasrāṇi jīvanti hyajarā
mayāḥ

143.73

asaṅga gatayasteṣāṃ catasraścakravarttinām || antarikṣe samudreṣu pātāle parvateṣu ca

143.74

ijyā dānaṃ tapaḥ satyaṃ tretādharmāstu vai smṛtāḥ
tadā pravarttate dharmmo varṇāśramavibhāgaśaḥ || maryādāsthāpanārthañca daṇḍanītiḥ pravṛttate

143.75

hṛṣṭapuṣṭā janāḥ sarve arogāḥ pūrṇamānasāḥ || eko veda
ścatuṣpādastretāyāntu vidhiḥ smṛtaḥ || trīṇi varṣasahasrāṇi jīvante tatra tāḥ prajāḥ

143.76

putrapautrasamākīrṇā mriyante ca krameṇa tāḥ || eṣa tretāyuge
bhāvastretāsaṃkhyāṃ nibodhata

143.77

tretāyugasvabhāvena sandhyāpādena varttate || sandhyāpādaḥ svabhāvācca yoṃ'śaḥ pādena tiṣṭhati

143.77.p1

iti śrīmatsye mahāpurāṇe manvantarānukalpo nāma dvicatvāriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Linked texts (5)