Pramāṇa · Search · About · API

Matsya 145

Matsya 145

Language
Sanskrit

Contents

145.1

cha
sūta uvāca || || ata ūrddhaṃ pravakṣyāmi dvāparasya vidhiṃ punaḥ || tatra tretāyuge kṣīṇe dvāparaṃ pratipadyate

145.2

dvāparādau prajānāntu siddhistretā
yuge tu yā || parivṛtte yuge tasmiṃstataḥ sā vai praṇaśyati

145.3

tataḥ pravarttite tāsāṃ prajānāṃ dvāpare punaḥ || lobho dhṛtirvaṇigyuddhaṃ tattvānāṃmavini
ścayaḥ

145.4

pradhvaṃsaścaiva varṇānāṃ karmmaṇāntu viparyyayaḥ || yātrā vadhaḥ paro daṇḍo māno darpo'kṣamā balam

145.5

tathā rajastamo bhūyaḥ pravṛtte dvāpare
punaḥ || ādye kṛte nādharmmo'sti sa tretāyāṃ pravarttitaḥ

145.6

dvāpare vyākulo bhūtvā praṇaśyati kalau punaḥ || varṇānāṃ dvāpare dharmmāḥ saṅkīryyante tathā
''śramāḥ

145.7

dvaidhamutpadyate caiva yuge tasminśrutismṛtau || dvidhā śrutiḥ smṛtiścaiva niścayo nādhigamyate

145.8

aniścayāvagamanāddharmmatattvaṃ na
vidyate || dharmmatattve hyavijñāte matibhedastu jāyate

145.9

parasparaṃ vibhinnāste dṛṣṭīnāṃ vibhrameṇa tu || ato dṛṣṭivibhinnaistaiḥ kṛtamatyākulantvidam

145.10

eko vedaścatuṣpādaḥ saṃhṛtya tu punaḥ punaḥ || saṃkṣepādāyuṣaścaiva vyasyate dvāpareṣviha

145.11

vedaścaikaścaturddhā tu vyasyate dvāparādiṣu || ṛṣiputraiḥ
punarvedā bhidyante dṛṣṭivibhramaiḥ

145.12

te tu brāhmaṇavinyāsaiḥ svarakramaviparyyayaiḥ || saṃhṛtā ṛgyajuḥsāmnāṃ saṃhitāstairmaharṣibhiḥ

145.13

sāmā
nyādvaikṛtāccaiva dṛṣṭibhinnaiḥ kvacitkvacit || brāhmaṇaṃ kalpasūtrāṇi bhāṣyavidyāstathaiva ca

145.14

anye tu prasthitāstānvai kecittānpratyavasthitāḥ
dvāpareṣu pravarttante bhinnārthaistaiḥ svadarśanaiḥ

145.15

ekamādhvaryyavaṃ pūrvvamāsīdvaidhantu tatpunaḥ || sāmānyaviparītārthaiḥ kṛtaṃ śāstrākulantvidam

145.16

ādhvaryyavañca prasthānairbahudhā vyākulīkṛtam || tathaivātharvvaṇāṃ sāmnāṃ vikalpaiḥ svasya saṅgayaiḥ

145.17

vyākulo dvāpareṣvarthaḥ kriyate bhinnadarśanaiḥ
dvāpare sannivṛtte te vedā naśyanti vai kalau

145.18

teṣāṃ viparyyayotpannā bhavanti dvāpare punaḥ || aṣṭiṣṭimaraṇañcaiva tathaiva vyādhyupadravāḥ

145.19

vāṅmanaḥkarmmabhirduḥkhairnirvedo jāyate tataḥ || nirvedājjāyate teṣāṃ duḥkhamokṣavicāraṇā

145.20

vicāraṇāyāṃ vairāgyaṃ vairāgyāddoṣadarśanam || doṣāṇāṃ
darśanāccaiva jñānotpattistu jāyate

145.21

teṣāṃ medhāvināṃ pūrvvaṃ martye svāyambhuve'ntare || utpatsyantīha śāstrāṇāṃ dvāpare paripanthinaḥ

145.22

āyurvedavikalpāśca aṅgānāṃ jyotiṣasya ca || arthaśāstravikalpāśca hetuśāstravikalpanam

145.23

prakriyā kalpasūtrāṇāṃ bhāṣyavidyāvikalpanam
smṛtiśāstraprabhedāśca prasthānāni pṛthak pṛthak

145.24

dvāpareṣvābhavarttante matibhedāstathā nṛṇām || manasā karmmaṇā vācā kṛcchrādvārttā prasiddhyati

145.25

dvāpare sarvvabhūtānāṃ kālaḥ kleśaparaḥ smṛtaḥ || lobho dhṛtirvviṇagyuddhaṃ tattvānāṃmaviniścayaḥ

145.26

vedaśāstrapraṇayanaṃ varṇānāṃ saṅkarastathā
varṇāśramaparidhvaṃsaḥ kāmadveṣau tathaiva ca

145.27

pūrṇe varṣasahasre dve paramāyustadā nṛṇām || niḥśeṣe dvāpare tasmiṃstasya sandhyā tu pādataḥ

145.28

guṇahīnāstu tiṣṭhanti dharmasya dvāparasya tu || tathaiva sandhyā pādena aṃśastasyāṃ pratiṣṭhitaḥ

145.29

dvāparasya tu paryāyāḥ puṣyasya ca nibodhata
dvāparasyāṃśaśeṣe tu pratipattiḥ kaleratha

145.30

hiṃsā steyānṛtaṃ māyā dambhaścaiva tapasvinām || ete svabhāvāḥ puṣyasya sādhayanti ca tāḥ prajāḥ

145.31

eṣa dharmaḥ smṛtaḥ kṛtsno dharmaśca parihīyate || manasā karmmaṇā vācā vārttāḥ siddhyanti vā na vā

145.32

kaliḥ pramārako rogaḥ sa
tataścāpi kṣudrayam || anāvṛṣṭibhayañcaiva deśānāñca viparyyayaḥ

145.33

na pramāṇe sthitirrhyasti puṣye ghore yuge kalau || garbhastho mriyate kaścidyau
vanasthastathāparaḥ

145.34

sthāvaryye madhyakaumāre mriyante ca kalau prajāḥ || alpatejobalāḥ pāpā mahākopā hyadhārmmikāḥ

145.35

anṛtavratalubdhāśca puṣye caiva prajāḥ sthitāḥ || duriṣṭairdudhitaiśca durācārairdurāgamaiḥ

145.36

viprāṇāṃ karmmadoṣaistaiḥ prajānāṃ jāyate bhayam || hiṃsā
mānastatherṣyā ca krodho'sūyā'kṣamā'dhṛtiḥ

145.37

puṣye bhavanti jantūnāṃ lobho mohaśca sarvvaśaḥ || saṃkṣobho jāyate'tyarthaṃ kalimāsādya vai yugam

145.38

nādhīyante tathā vedā na yajante dvijātayaḥ || utsīdanti tathā caiva vaiśyaiḥ sārddhantu kṣatriyāḥ

145.39

śūdrāṇāṃ mantrayonirastu sambandho brāhmaṇaiḥ saha
bhavatīha kalau tasmiñchayanāsanabhojanaiḥ

145.40

rājānaḥ śūdrabhūyiṣṭhāḥ pāṣaṇḍānāṃ pravṛttayaḥ || kāṣāyiṇaśca niṣkacchāstathā kāpālinaśca ha

145.41

ye cānye devavratinastathā ye dharmadūṣakāḥ || divyavṛttāśca ye kecidvṛtyathaṃ śrutiliṅginaḥ

145.42

evaṃvidhāśca ye kecidbhavantīha kalau yuge || adhīyate
tadā vedāñchūdrā dharmmārthakovidāḥ

145.43

yajanti hyaśvamedhaistu rājānaḥ śūdrayonayaḥ || strībālagovadhaṃ kṛtvā hatvā caiva parasparam

145.44

upahṛtya tathānyonyaṃ sādhayanti tadā prajāḥ || duḥkhapracuratālpāpurdeśotsādaḥ sarogatā

145.45

adharmābhiniveśitvaṃ tamovṛttaṃ kalau smṛtam
bhrūṇahatyā prajānāñca tathā hyevaṃ pravarttate

145.46

tasmādāyurbalaṃ rūpaṃ prahīyante kalau yuge || duḥkhainābhiplutānāñca paramāyuḥ śataṃ nṛṇām

145.47

bhūtvā ca na bhavantīha vedāḥ kaliyuge'khilāḥ || utsīdante tathā yajñāḥ kevalaṃ dharmahetavaḥ

145.48

eṣā kaliyugāvasthā sandhyāṃśau tu nibodhata
yuge yuge tu hīyante trīṃstrīnpādāṃśca siddhayaḥ

145.49

yugasvabhāvāḥ sandhyāsu avatiṣṭhanti pādataḥ || sandhyāsvabhāvāḥ svāṃśeṣu pādenaivāvatasthire

145.50

evaṃ sandhyāṃśake kāle samprāpte tu yugāntike || teṣāmadharmmiṇāṃ śāstā bhṛgūṇāñca kule sthitaḥ

145.51

gotreṇa vai candramaso nāmnā pramatirucyate
kalisandhyāṃśabhāgeṣu manoḥ svāyambhuve'ntare

145.52

samāstriṃśattu sampūrṇāḥ paryyaṭanvai vasundharām || astrakarmmā sa vai senāṃ hastyaśvarathasaṅkulām

145.53

pragṛhītāyudhairvipraiḥ śataśo'tha sahasraśaḥ || sa tadā taiḥ parivṛto mlecchānsarvvānnijaghnivān

145.54

sa hatvā sarvvaśaścaiva rājānaḥ śūdrayonayaḥ
pāṣaṇḍānsa tadā sarvvānniḥśeṣānakarotprabhuḥ

145.55

adhārmikāśca ye kecittānsarvvānnihanti sarvvaśaḥ || audīcyānmadhyadeśāṃśca pārvvatīyāṃstathaiva ca

145.56

prācyānpratīcyāṃśca tathā vindhyapṛṣṭhāparāntikān || tathaiva dākṣiṇātyāṃśca draviḍāṃnsaihalaiḥ saha

145.57

gāndhārānpāradāṃścaiva pahlavānyavanā
ñchakān || tuṣārānbarbbarāñchetāndhalikāndaradānkhasān

145.58

lampakānāndhrakāṃścāpi caurajātīṃstathaiva ca || pravṛttacakro balavāñchudrāṇāmantakṛdbabhau

145.59

vidrāvya sarvvabhūtāni cacāra vasudhāmimām || mānavasya tu vaṃśe tu nṛdevasyeha jajñivān

145.60

pūrvvajanmani viṣṇuśca pramatirnāma vīryyavān
svataḥ sa vai candramasaḥ pūrvvaṃ kaliyuge prabhuḥ

145.61

dvātriṃśe'bhyudite varṣe prakrānto viṃśatiṃ samāḥ || nijaghne sarvvabhūtāni mānuṣāṇyeva sarvvaśaḥ

145.62

kṛtvā bījāvaśiṣṭāṃ tāṃ pṛthivīṃ krūreṇa karmmaṇā || parasparanimittena kālenākāsmikena ca

145.63

saṃsthitā sahasā yā tu senā pramatinā
saha || gaṅgāyamunayormadhye siddhiṃ prāptā samādhinā

145.64

tatasteṣu pranaṣṭeṣu sandhyāṃśe krūrakarmasu || utsāya pārthivāñtsarvvāsteṣvatīteṣu vai tadā

145.65

tataḥ sandhyāṃśake kāle samprāpte ca yugāntake |! sthitāsvalpāvaśiṣṭāsu prajāsviha kvacitkvacit

145.66

svāpradānāstadā te vai lobhāviṣṭāstu
vṛndaśaḥ || upahiṃsanti cānyonyaṃ pralumpanti parasparam

145.67

arājake yugāṃśe tu saṃkṣaye samupasthite || prajāstā vai tadā sarvvāḥ parasparabhayārdditāḥ

145.68

vyākulāstāḥ parāvṛttāstyajya devagṛhāṇi tu || svānsvānprāṇānavekṣanto niṣkāruṇyātsuduḥkhitāḥ

145.69

naṣṭe śrautasmṛte dharmme kāmakrodhava
śānugāḥ || nirmamyaryādā niśānandā niḥsnehā nirapatrapāḥ

145.71

naṣṭe dharmme pratihatā hrasvakāḥ pañcaviṃśakāḥ || hitvā dārāṃśca putrāṃśca vi ṣādanyākulaprajāḥ
70||anāvṛṣṭihatāste vai vārttāmutsṛjya duḥkhitāḥ || āśrayanti sma pratyantānhitvā janapadānsvakān

145.72

saritaḥ sāgarānūpā nsevante parvvatānapi
cīrakṛṣṇājinadharā niṣkriyā niṣparigrahāḥ

145.73

varṇāśramaparibhraṣṭāḥ saṅkaraṃ ghoramāsthitāḥ || evaṃ kaṣṭamanuprāptā hyalpaśeṣāḥ prajāstataḥ

145.74

jantavaśca kṣudhāviṣṭā duḥkhānnirvvedamāgaman || saṃśrayanti ca deśāṃstāṃścakravatparivarttanāḥ

145.75

tataḥ prajāstu tāḥ sarvvā māṃsāhārā bhavanti hi
mṛgānvarāhānmanuṣyānthe cānye vanacāriṇaḥ

145.76

bhakṣyāṃścaivāpyabhakṣyāṃśca sarvvāstānbhakṣayanti tāḥ || samudraṃ saṃśritā yāstu nadīścaiva prajāstu tāḥ

145.77

te'pi matsyānharantīha āhārārthañca sarvvaśaḥ || abhakṣyāhāradoṣeṇa ekavarṇagatāḥ prajāḥ

145.78

yathā kṛtayuge pūrvvamekavarṇamabhūt kila
tathā kaliyugasyānte śūdrībhūtāḥ prajāstathā

145.79

evaṃ varṣaśataṃ pūrṇaṃ divyaṃ teṣāṃ nyavarttata || ṣaṭtriṃśacca sahasrāṇi mānuṣāṇi tu tāni vai

145.80

atha dīrgheṇa kālena pakṣiṇaḥ paśavastathā || matsyāścaiva hatāḥ sarvvaiḥ kṣudhāviṣṭaiśca sarvvaśaḥ

145.81

niḥśeṣeṣvatha sarvveṣu matsyapakṣipaśuṣvatha
sandhyāṃśe pratipanne tu niḥśeṣāstu tadā kṛtāḥ

145.82

tataḥ prajāstu sambhūya kandamūlamatho'khanan || phalamūlāṃśanāḥ sarvva aniketāstathaiva ca

145.83

valkalāmyatha vāsāṃsi adhaḥśayyāśca sarvvaśaḥ || parigraho na teṣvasti dhanaśuddhimavāpnuyuḥ

145.84

evaṃ kṣayaṃ gamiṣyanti hyalapaśiṣṭāḥ prajā
stadā || tāsāmalpāvaśiṣṭānāmāhārādvṛddhiriṣyate

145.85

evaṃ varṣaśataṃ divyaṃ sandhyāṃśastasya varttate || tato varṣaśatasyānte alpaśiṣṭāḥ striyaḥ
sutāḥ

145.86

mithunāni tu tāḥ sarvvā hyanyonyaṃ samprajajñire || tatastāstu mriyante vai pūrvvotpannāḥ prajāstu yāḥ

145.87

jātamātreṣvapa tyeṣu tataḥ
kṛtamavarttata || yathā svarge śarīrāṇi narake caiva dehinām

145.88

upabhogasamarthāni evaṃ kṛtayugādiṣu || evaṃ kṛtasya santānaḥ kaleścaiva kṣayastathā

145.89

vicāraṇāttu nirvvedaḥ sāmyāvasthātmanā tathā || tataścaivātmasambodhaḥ sambodhāddharmmaśīlatā

145.90

kaliśiṣṭeṣu teṣvevaṃ jāyante pūrvvava
tprajāḥ || bhāvino'rthasya ca balāttataḥ kṛtamavarttata

145.91

atītānāgatāni syuryāni manvantareṣviha || ete yugasvabhāvāstu mayoktāstu samāsataḥ

145.92

vistareṇānupūrvyācca namaskṛtya svayambhuve || pravṛtte tu tatastasminpunaḥ kṛtayuge tu vai

145.93

utpannāḥ kaliśiṣṭeṣu prajāḥ kārttayugāstathā
tiṣṭhanti ceha ye siddhā adṛṣṭā viharanti ca

145.94

saha saptarṣibhirye tu tatra ye ca vyavasthitāḥ || brahmakṣatraviśaḥ śūdrā bījārthe ya iha smṛtāḥ

145.95

teṣāṃ saptarṣayo dharmmaṃ kathayantīha teṣu ca

145.96

varṇāśramācārayutaṃ śrautasmārttavidhānataḥ || evaṃ teṣu kriyāvatsu pravarttantīha vai kṛte

145.97

śrautasmārttasthitānāntu dharmmaṃ saptarṣidarśite || te tu dharmmavyavasthārthaṃ tiṣṭhantīha kṛte yuge

145.98

manvantarādhikāreṣu tiṣṭhanti ṛṣayastu te || yathā
dāvapradagdheṣu tṛṇeṣvevāpanakṣitau

145.99

vanānāṃ prathamaṃ dṛṣṭvā teṣāṃ mūleṣu sambhavaḥ || evaṃ yugādyugānāṃ vai santānastu parasparam

145.100

pravarttate
hyavicchedādyāvanmanvantarakṣayaḥ || sukhamāyurbalaṃ rūpaṃ dharmmārthau kāma eva ca

145.101

yugeṣvetāni hīyante trayaḥ pādāḥ krameṇa tu || ityeṣa pratisa
ndhirvvaiḥ kīrttitastu mayā dvijāḥ

145.102

caturyugānāṃ sarvveṣā metadeva prasādhanam || eṣāṃ caturyugānāntu gaṇitā hyekasaptatiḥ

145.103

krameṇa pari
vṛttāstā manorantaramucyate || yugākhyāsu tu sarvvāsu bhavatīha yadā ca yat

145.104

tadeva ca tadanyāsu punastadvai yathākramam || sarge sarge yathā
bhedā hyutpadyante tathaiva ca

145.105

caturddaśasu tāvanto jñeyā manvantareṣviha || āsurī yātudhānī ca paiśācī yakṣarākṣasī

145.106

yuge yuge
tadā kāle prajā jāyanti tāḥ śṛṇu || yathākalpaṃ yugaiḥ sārddhaṃ bhavante tulyalakṣaṇāḥ || ityetallakṣaṇaṃ proktaṃ yugānāṃ vai yathākramam

145.107

manvantarāṇāṃ parivarttanāni cirapravṛttāni yugasvabhāvāt || kṣaṇaṃ na santaṣṭhiti jīvalokaḥ kṣayodayābhyāṃ parivarttamānaḥ

145.108

ete yugasvabhāvā vaḥ
parikrāntā yathākramam || manvantarāṇi yānyasminkalpe vakṣyāmi tāni ca

145.108.p1

iti śrīmātsye mahāpurāṇe manvantarānukīrttanayugavarttanaṃ nāma catuścatvāriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Linked texts (6)