Matsya 181
Matsya 181
- Language
- Sanskrit
Contents
- 181.100 — 1 part
181.1
cha || || ṛṣaya ūcuḥ
śruto'ndhakavadhaḥ sūta yathāvattvadudīritaḥ || vārāṇasyāstu māhātmyaṃ śrotumicchāma sāmpratam
181.2
bhagavānpiṅgalaḥ kena gaṇatvaṃ samupāgataḥ
annadatvañca samprāpto vārāṇasyāṃ mahādyutiḥ
181.3
kṣetrapālaḥ kathaṃ jātaḥ priyatvañca kathaṃ gataḥ || etadicchāma kathitaṃ śrotuṃ brahmasuta
tvayā
181.4
sūta uvāca || || śṛṇudhvaṃ vai yathā lebhe gaṇeśatvaṃ sa piṅgalaḥ || annadatvañca lokānāṃ sthānaṃ vārāṇasī tviha
181.5
pūrṇa
bhadrasutaḥ śrīmānāsīdyakṣaḥ pratāpavān || harikeśa iti khyāto brahmaṇyo dhārmikaśca ha
181.6
tasya janmaprabhṛtyeva śarve bhaktiranuttamā || tadāsīttanma
skārastanniṣṭhastatparāyaṇaḥ
181.8
āsīnaśca śayānaśca gacchaṃstiṣṭhannanuvrajan || bhuñjāno'tha piban vāpi rudramevānvacintayat||7||tamevaṃ yuktamanasaṃ pūrṇabhadraḥ
pitābravīt || na tvāṃ putramahaṃ manye durjāto yastvamanyathā
181.9
na hi yakṣakulīnānāmetadvṛttaṃ bhavatyuta || guhyakā bata yūyaṃ vai svabhāvātkrūracetasaḥ
181.11
kravyādaścaiva kiṃmakṣā hiṃsāśīlāśca putraka || maivaṃ kārṣīrne te vṛttirevaṃ dṛṣṭā mahātmanā||10||svayambhuvā yathādiṣṭā tyaktavyā yadi no bhavet
āśrāmāntarajaṃ karmma na kuryurgṛhinastu tat
181.12
hitvā manuṣyabhāvañca karmmabhirvividhaiścara || yattvamevaṃ vimārgastho manuṣyājāta eva ca
181.13
yathādvividhaṃ teṣāṃ karmma tajjātisaṃśrayam || mayāpi vihitaṃ paśya karmmaitannātra saṃśayaḥ
181.14
sūta uvāca || || evamuktvā sa taṃ putraṃ pūrṇa
bhadraḥ pratāpavān || uvāca niṣkrama kṣipraṃ gaccha putra yathecchasi
181.15
tataḥ sa nirgatastyaktvā gṛhaṃ saṃvandhinastathā || vārāṇarsī samāsādya tapastepe
suduśvaram
181.16
sthāṇubhūto hyanimiṣaḥ śuṣkakāṣṭhopalopamaḥ || sanniyamyendriyagrāmamavātiṣṭhata niścalaḥ
181.17
atha tasyaivamaniśaṃ
tatparasya tadāśiṣaḥ || sahastramekaṃ varṣāṇāṃ divyamapyabhyavarttata
181.18
valmīkena samākrānto bhakṣyamāṇaḥ pipīlikaiḥ || vajrasūcīmukhaistī
kṣṇairvidhyamānastathaiva ca
181.19
nimrmāṃsarudhiratvak ca kundaśaṅkhendusaprabhaḥ|| asthiśeṣo'bhavaccharvvaṃ devaṃ vai cintayannapi
181.20
etasminnantare devī
vijñāpayata śaṅkaram
181.21
devyuvāca || || udyāna punarevedaṃ draṣṭumicchāmi sarvvadā || kṣetrasya deva māhātmyaṃ śrotuṃ kautūhalaṃ hi me
yataśca priyametattve tathāsya phalamuttamam
181.22
iti vijñāpito devaḥ śarvāṇyā parameśvaraḥ || śarvvaḥ pṛṣṭo yathātathyamākhyātumupacakrame
181.23
nirjjagāma ca deveśaḥ pārvvatyā saha śaṅkaraḥ || udyāna darśayāmāsa devyā devaḥ pinākadhṛk
181.24
devadeva uvāca || || protphullanānāvidhagulma
śobhitaṃ latāpratānāvanataṃ manoharam || virūḍhapuṣpaiḥ paritaḥ priyaṅgubhiḥ supuṣpitaiḥ kaṇṭakitaiśca ketakaiḥ
181.25
tamālagulmairnicitaṃ sugandhibhiḥ
sakarṇikārairbakulaiśca sarvvaśaḥ || aśokapunnāgavaraiḥ supuṣpitairdvirephamālākulapuṣpasañcayaiḥ
181.26
kvacitpraphullāmbujareṇuhāpitairvihaṅgamaiśrārukala
praṇādibhiḥ || vināditaṃ sārasamaṇḍanādibhiḥ pramattadātyūhakurutaiśca valgubhiḥ
181.27
kvacicca cakrāhvara vopanāditaṃ kvacicca kādambakadambakai
ryutam || kvacicca kāraṇḍavanādanāditaṃ kvacicca mattālikulākulīkṛtam
181.28
madākulābhiratvamarāṅganābhirniṣevitaṃ cārusugandhipu
ṣpam || kvacitsupuṣpaiḥ sahakāravṛkṣairlatopagūḍhaistilakadrumaiśca
181.29
pragītavidyādharasiddhacāraṇaṃ pramattanṛtyāpsarasāṃ gaṇākulam || prahṛṣṭanā
nāvidhapakṣaisevitaṃ pramattahārītakulopanāditam
181.30
mṛgendranādākulasattvamānasaiḥ kvacitkvacidvandukadambakairmṛgaiḥ || praphullanānāvidhacāru
paṅkajaiḥ sarastaṭākairupaśobhitaṃ kvacit
181.31
niviḍaniculanīlaṃ nīlakaṇṭhābhirāśaṃ madamuditavihaṅgavrātanādābhirāmam || kusumitataruśā
khālīnamattadvirephaṃ navakiśalayaśobhāśobhitaprāntaśākham
181.32
kvacicca dantikṣatacāruvīrudhaṃ kvacillatāliṅgitacāruvṛkṣakam || kvacidvilā
sālasagāmibarhiṇaṃ niṣevitaṃ kimpuruṣavrajaiḥ kvacit
181.33
pārāvatadhvanivikūjitacāruśṛṅgairandhraṅkaṣaiḥ sitamanoharacārurūpaiḥ || ākīrṇapuṣpanikura
mbavimuktahāsairvibhrājitaṃ tridaśadevakulairanekaiḥ
181.34
phullotpalāgurusahasravitānayuktaistoyāśayaiḥ samanuśobhitadevamārgam || mārgāntarāgalitapuṣpa
vicitrabhaktisambaddhagulmaviṭapairvihagairupetam
181.35
tuṅgāgrairnīlapuṣpastavakabharanataprāntaśākhairaśokairmattālivātagītaśrutisukhajananairrāsitāntarmano
jaiḥ || rātrau candrasya bhāsā kusumitatilakairekatāṃ samprayātaṃ chāyāsuptaprabuddhasthitahariṇakulāplutadabhrāṅkurāgram
181.36
haṃsānāṃ pakṣapātapracalitakamala
svacchavistīrṇatoyaṃ toyānāṃ tīrajātapravikacakadalīvāṭa nṛtyanmayūram || māyūraiḥ pakṣacandraiḥ kvacidapi patitairasitakṣmāpradeśaṃ deśe deśe
vikīrṇapramuditavilasanmattahārītavṛkṣam
181.37
sāraṅgaiḥ kvacidapi sevitapradeśaṃ saṃchannaṃ kusumacayaiḥ kvacidvicitraiḥ || hṛṣṭābhiḥ kvacidapi
kinnarāṅganābhiḥ kṣībābhiḥ samadhuragītavṛkṣakhaṇḍam
181.38
saṃsṛṣṭaiḥ kvacidupalitakīrṇapuṣpairāvāsaiḥ parivṛtapādapaṃ munīnām || ā mūlātphala
nicitaiḥ kvacidviśālairuttuṅgaiḥ panasairmahīruhairupetam
181.39
phullātimuktakalatāgṛhasiddhalīlaṃ siddhāṅganākanakanūpuranādaramyam || ramyapriyaṅgu
tarumañjarisaktabhṛṅgaṃ bhṛṅgāvalīṣu skhalitāmbukadambapuṣpam
181.40
puṣpotkarānilavidhūrṇitapādapāyamagresaro bhuvi nipātitavaṃśagulmam || gulmā
ntaraprabhṛtilīnamṛgīsamūhaṃ saṃmuhyatāṃ tanubhṛtāmapavargadāt
181.41
candrāṃśujāladhavalaistilakairmanojñaiḥ sindūrakuṅkumakusumbhanibhairaśokaiḥ || cāmīkarābha
nicayairatha karṇikāraiḥ phullāravindaracitaṃ suviśālaśākhaiḥ
181.42
kvacidrajataparṇābhaiḥ kvaciddrumamannibhaiḥ || kvacitkāñcanasaṅkāśaiḥ puṣpairācitabhūtalam
181.43
punnāgeṣu dvijagaṇavirutaṃ raktāśokastabakabharanatam || ramyopāntaśramaharapavanaṃ phullābjeṣu bhramaravilasitam
181.44
sakalabhuvanabharttā loka
nāthastadānīṃ tuhinaśikhariputryāḥ sārddhamiṣṭairgaṇeśaiḥ || vividhataruviśālaṃ mattahṛṣṭānyapuṣṭampuvanataruramyaṃ darśayāmāsa devyāḥ
181.45
devyuvāca
udyānaṃ darśitaṃ deva śobhayā parayā yutam || kṣetrasya tu guṇānsarvvānvaktumarhasi
181.46
asya kṣetrasya māhātmyamavimuktasya tattathā || śrutvāpi
hi na me tṛptirato bhūyo vadasva me
181.47
devadeva uvāca || || idaṃ guhyatamaṃ kṣetraṃ sadā vārāṇaso mama|| sarvveṣāmeva bhūtānāṃ heturmokṣasya sarvvadā
181.48
asminsiddhāḥ sadā devi madīyaṃ vratamāsthitāḥ || nānāliṅgadharā nityaṃ mama lokābhikāṅkṣiṇaḥ
181.49
abhyasyanti paraṃ yogaṃ muktātmāno jite
ndriyāḥ || nānā vṛkṣasamākīrṇe nānāvihagakūjite
181.50
kamalotpalapuṣpāḍhyaiḥ sarogbhiḥ samalaṅkṛte || apsarogaṇagandharvvaiḥ sadā saṃsevite śubhe
181.51
rocate me sadā vāso yena kāryeṇa tacchṛṇu || manmanā mama bhaktaśca mayi sarvvārpitakriyaḥ
181.52
yathā mokṣamahāpnoti hyanyatra na tathā kvacit || eta
nmama puraṃ divyaṃ guhyādguhyataraṃ mahat
181.53
brahmādayastu jānanti ye'pi siddhā mumukṣavaḥ || ataḥ priyatamaṃ kṣetraṃ tasmācceha ratirmama
181.54
vimuktaṃ
na mayā yasmānmokṣyate vā kadā ca na || mahatkṣetramidaṃ tasmādavimuktamidaṃ smṛtam
181.55
naimiṣe'tha kurukṣetre gaṅgādvāre ca puṣkare || snānātsaṃsevitā
dyāpi na mokṣaḥ prāpyate yataḥ
181.56
iha saṃprāpyate yena tata etadviśiṣyate || prayāge ca bhavenmokṣa iha vā matparigrahāt
181.57
prayāgādapi tīrthā
gryādidameva mahatsmṛtam || jaigīṣavyaḥ parāṃ siddhiṃ yogataḥ sa mahātapāḥ
181.58
asya kṣetrasya māhātmyādbhaktyā ca mama bhāvanāv || jaigīṣavyo mahā
śreṣṭho yogināṃ sthānamiṣyate
181.59
dhyāyattastatra māṃ nityaṃ yogāgniddīṃpyate bhṛśam || kaivalyaṃ paramaṃ yāti devānāmapi durlabham
181.60
anyairṛli
ṅgairryunibhiḥ sarvvasiddhāntavedibhiḥ || iha saṃprāpyate mokṣo durlabho devadānavaiḥ
181.61
tebhyaścāhaṃ prayacchāmi bhogaiśvaryyamanuttamam || ātmanaścaiva sāyu
jyamīpsitaṃ sthānameva ca
181.62
kuberastu mahāyakṣastathā sarvvārpitakriyaḥ || kṣetrasaṃvasanādeva gaṇeśatvamavāpa ha
181.63
saṃvarttobhavitā yaśca so'pi
bhaktyā mamaiva tu || ihaivārādhya māṃ devi siddhiṃ yāsyatyanuttamām
181.67
parāśarasuto yogī ṛṣivyāso mahātapāḥ || dharmmakarttā bhaviṣyaśca vedasaṃsthā
pravarttakaḥ||64||raṃsyate so'pi padmākṣi kṣetre'sminmunipuṅgavaḥ || brahmā devarṣibhiḥ sārddhaṃ viṣṇurvāyurdivākaraḥ||65||devarājastathā śakro ye'pi cānye divau
kasaḥ||upāsante mahātmānaḥ sarvve māmeva suvrate||66||anye'pi yoginaḥ siddhācchannarūpā mahāvratāḥ || ananyamanaso bhūtvā māmihopāsate sadā
181.68
alarkaśca purīmetāṃ matprasādādavāpsyati || sa caināṃ pūrvvavatkṛtvā cāturvvarṇyaśramākulām
181.69
sphītāṃ janasamākīrṇāṃ bhaktyā ca suciraṃ nṛpaḥ
mayi sarvvārpitaprāṇo māmeva pratipatsyate
181.70
tataḥprabhṛti cārvāṅgi ye'pi kṣetranivāsinaḥ || gṛhiṇo liṅgino vāpi madbhaktā matparāyaṇāḥ
181.71
matprasādādgamiṣyanti mokṣaṃ paramadurlabham || viṣayāsaktacitto'pi tyaktadharmmaratirnaraḥ
181.72
iha kṣetre mṛtaḥ so'pi saṃsāraṃ na punarviśet
ye punarnirmamā dhīrāḥ sattvasthā vijitendriyāḥ
181.73
vratinaśca nirāśambhāḥ sarvve te mayi bhāvitāḥ || dehabhaṅgaṃ samāsādya dhīmantaḥ saṅgavarjitāḥ
gatā eva paraṃ mokṣaṃ prasādānmama suvrate
181.74
janmāntarasahasreṣu yuñjadyogamavāpnuyāt || tamihaiva paraṃ mokṣaṃ maraṇādadhigacchati
181.75
eta
tsaṅkṣepato devi kṣetrasyāsya mahatphalam || avimuktasya kathitaṃ mayā te guhyamuttamam
181.76
ataḥ parataraṃ nāsti siddhiguhyaṃ maheśvari || etadgu
hyanti yogajñā ye ca yogeśvarā bhuvi
181.77
etadeva paraṃ sthānametadeva paraṃ śivam || etadeva paraṃ brahma etadeva paraṃ padam
181.78
vārāṇasī
tu bhuvanatrayasārabhūtā ramyā sadā mama purī girirājaputri || atrāgatā vividhaduṣkṛtakāriṇo'pi pāpakṣayādvirajasaḥ pratibhānti martyāḥ
181.79
etatsmṛtaṃ priyatamaṃ mama devi nityaṃ kṣetraṃ vicitratarugulmalatāsupuṣpam || asminmṛtāstanubhṛtaḥ padamāpnuvanti mūrkhāṃgamena rahitāpi na saṃśayo'tra
181.81
sūta uvāca || || etasminnantare devo devīṃ prāha girīndrajām || dātuṃ prasādādyakṣāya varaṃ bhaktāya bhāmini||80||bhakto mama varārohe tapasā hatakilviṣaḥ
aho varamasau labdhumaramatto bhuvaneśvari
181.82
evamuktvā tato devaḥ saha devyā jagatpatiḥ || jagāma yakṣo yatrāste kṛśo dhamanisantataḥ
181.83
tatastaṃ guhyakaṃ devī dṛṣṭipātairnirīkṣatī || śvetavarṇaṃ vicarmmāṇaṃ snāyubaddhāsthipañjaram
181.84
devī prāha tadā devaṃ darśayantī ca guhyakam || satyaṃ nāma
bhavānugro devairuktastu śaṅkara
181.85
īdṛśe cāsya tapasi na prayacchasi yadvaram || ataḥ kṣetre mahādeva puṇye samyagupāsite
181.86
kathamevaṃ parikileśaṃ
prāpto yakṣakūmārakaḥ || śīghraramasrya varaṃ yaccha prasādātparameśvara
181.88
evaṃ manvādayo deva vadanti paramarṣayaḥ || ruṣṭādvā cātha tuṣṭādvā siddhirastūbhayato
bhavet || bhogaprāptistathā rājyamante mokṣaḥ sadāśivāt ||87||evamuktastato devaḥ saha devyā jagatpatiḥ || jagāma yakṣo yatrāste kṛśo dhamanisantataḥ
181.89
taṃ dṛṣṭvā praṇataṃ bhaktyā harikeśaṃ vṛṣadhvajaḥ || divyaṃ cakṣuradāttasmai yenāpaśyatta śaṅkaram
181.90
atha yakṣastadādeśācchanairūnmīlya cakṣuṣī
apaśyatsagaṇaṃ devaṃ vṛṣadhvajamupasthitam
181.91
devadeva uvāca || || varaṃ dadāmi te pūrvaṃ trailokye darśanaṃ tathā || sāvarṇyāñca śarīrasya paśya māṃ
vigatajvaraḥ
181.92
sūta uvāca || || tataḥ sa labdhvā tu varaṃ śarīreṇākṣatena ca || pādayoḥ praṇatastasthau kṛtvā śirasi cāñjalim
181.93
uvācātha tadā tena varado'smīti coditaḥ || bhagavanbhaktimavyagrāṃ tvayyananayāṃ vidhatsva me
181.94
annadatvañca lokānāṃ gāṇapatyaṃ tathākṣayam || avi
muktañca te sthānaṃ paśyeyaṃ sarvvadā yathā
181.95
etadicchāmi deveśa tvatto varamanuttamam
181.96
devadeva uvāca || || jarāmaraṇasantyaktaḥ sarvvaro
gavivarjjitaḥ || bhaviṣyasi gaṇādhyakṣo dhanadaḥ sarvvapūjitaḥ
181.97
ajeyaścāpi sarvveṣāṃ yogaiśvaryyaṃ samāśritaḥ || annadaścāpi lokebhyaḥ kṣetrapālo bhavi
ṣyasi
181.98
mahābalo mahāsattvo brahmaṇyo mama ca priyaḥ || tryakṣaśca daṇḍapāṇiśca mahāyogī tathaiva ca
181.99
udbhramaḥ saṃbhramaścaiva gaṇau te
paricārakau || tavājñayā kariṣyete lokasyodbhramasambhramau
181.100
sūta uvāca || || evaṃ sa bhagavāṃstatra yakṣaṃ kṛtvā gaṇeśvaram || jagāma vāmade
veśaḥ saha tenāmreśvaraḥ
181.100.p1
iti śrīmātsye mahāpurāṇe vārāṇasīmāhātmye daṇḍapāṇivarapradānaṃ nāmāśītyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Linked texts (12)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
- Ambikākhaṇḍa — Sanskrit
- Sahyādrikhaṇḍa — Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit
- Skanda Purāṇa (Kumāra Kavi) — Kumāra Kavi, Sanskrit
- Skandapurāṇa (early; "Ambikākhaṇḍa") (ed. Bakker) — Sanskrit
- Tīrthakāṇḍa — Lakṣmīdhara, Sanskrit
- Sanātanadharmoddhāra — Umāpati Dvivedin, Sanskrit
- Tīrthacintāmaṇi — Vācaspatimiśra, Sanskrit
- Kṛtyasārasamuccaya (Amṛtanātha Jhā Śarman) — Amṛtanātha Jhā Śarman 1800, Sanskrit