Pramāṇa · Search · About · API

Avayavalakshanashastra 1

Avayavalakṣaṇaśāstra 1

Language
Sanskrit

1.1

śrīpatinābhiprabhavaḥ kanakakacchāyaḥ prayacchatu śivaṃ vaḥ
kalpādisṛṣṭihetuḥ padmāsanasaṃśrito devaḥ

1.2

sphuradekalakṣaṇamapi trailokyalakṣaṇaṃ vapuryasyāḥ
avikalaśabdabrahma brāhmī sā devatā jayati

1.3

puruṣottamasya lakṣmyā samaṃ nijotsaṃgamadhiśayānasya
śubhalakṣaṇāni dṛṣṭvā kṣaṇaṃ samudraḥ purā dadhyau

1.4

bhoktā trikhaṇḍabhūmerbhaṃktā madhukaiṭabhādidaityānām
rūpavaśīkṛtayā'sau kṣaṇamapi na viyujyate lakṣmyā

1.5

ihekṣaṇalakṣaṇayutaṃ tadaparamapi haṃta bhajati śrīḥ
viparītalakṣaṇayutatrijagatyapi kiṅkaro bhavati

1.6

atha ceha madhyaloke sakaleṣvapi satsu jaṃtujāteṣu
martyaḥ pradhānajāto yadākhyayā martyaloko'yam

1.7

utpattiḥ strīmūlā tasyā api tataḥ pradhānameṣāpi
kriyate lakṣaṇamanayoryadi tadiha syājjanopakṛtiḥ

1.7-2

anayoḥ lakṣaṇaṃ kriyate tata iha janopakṛtiḥ syāt| jo ina donoṃke lakṣaṇa
kare jāyam̐ to isalokameṃ sabakā upakāra hoya

1.8

itthaṃ vicintya suvare svahṛdi samuddeṇa samyagavagamya
nṛstrīlakṣaṇaśāstraṃ racayāṃcakre tadādi tathā

1.9

tadāpi nāradalakṣakavarāhamāṇḍavyaṣaṇmukhapramukhaiḥ
racitaṃ kacitprasaṅgātpuruṣastrīlakṣaṇaṃ kiñcit

1.10

tadanantaramiha bhuvane khyātaṃ strīpuṃsalakṣaṇajñānam
durbodhaṃ tanmahaditi jaḍamatibhiḥ khaṇḍatāṃ nītam

1.11

śrībhojanṛpasumantaprabhṛtīnāmapatopi vidyante
sāmudrikaśāstrāṇi prāyo gahanāni tāni param

1.12

khaṇḍīkṛtāni ca punaḥ piṇḍīkṛtyākhilāni tānyadhunā
sāmudrikaṃ śubhāśubhamiha kiṃcidvacmi saṃkṣepāt

1.13

sāmudramaṅgalakṣaṇamiti sāmudrikamidaṃ hi dehavatām
prathamamavāpya samudraḥ kṛtavāniti kīrtyate kṛtibhiḥ

1.14

ūru jaṭharamuraḥsthalabāhuyugaṃ pṛṣṭhamuttamāṅgaṃ ca
ityaṣṭāṅgāni nṛṇāṃ bhavanti śeṣāṇyupāṅgāni

1.15

pūrvabhavāntarajanitaṃ śubhamaśubhamihāpi lakṣyate yena
puruṣastrīṇāṃ sadbhirnigadyate lakṣaṇaṃ tadiha

1.16

dehavatāṃ tadvāhyābhyantarabhedena jāyate dvividham
varṇasvarādibāhyaṃ punarantaḥ prakṛtisattvādi

1.17

ādyaṃ tadāśrayatayā nikhileṣvapi lakṣaṇeṣu śārīram
manujānāṃ tasmādiha vakṣyāmi tadeva mukhyatayā

1.18

śarīrāvartagaticchāyāsvaravarṇavarṇagandhasattvāni
ityaṣṭavidhaṃ hayavatpuruṣastrīlakṣaṇaṃ bhavati

1.19

iha tāvadūrdhvamūlo narakalpatarurbhavedadhaḥśākhaḥ
pādatalāttadidānīṃ śārīraṃ lakṣaṇaṃ vakṣye

1.20

ādau padasya talamatha rekhāṃguṣṭhāṃgulīnakhaṃ pṛṣṭham
gulphau pālī jaṃghāyugalaṃ romāṇi jānuyugam

1.21

ūrū tathā kaṭitaṭasphigyugmaṃ tadanupāyuratha muṣkau
śiśnastanmaṇireto mūtraṃ śoṇitamatho vastiḥ

1.22

nābhiḥ kukṣī pārśvaṃ jaṭharaṃ madhyaṃ tataśca valayosmin
hṛdayamuraḥ kucacūcukayugmaṃ jatruhṛdayaṃ skandhau

1.23

aṃsau kakṣe bāhū pāṇiyugaṃ tasya mūlapṛṣṭhatalam
mīnāvyākṛtirekhāṃgulīkaṃ nakhāḥ kramaśaḥ

1.24

pṛṣṭhaṃ kṛkāṭikātha grīvā cibukaṃ saṃkūrcahanugaṇḍam
vadanoṣṭhadaśanarasanā tālu tato ghaṃṭikā hasitam

1.25

nāsākṣutamakṣiyugaṃ pakṣmāṇi tato nimeṣarudite ca
bhūśaṅkhakarṇabhālaṃ tallekhā mastakaṃ keśāḥ

1.26

ityāpādatalakeśaprāntamihānukrameṇa śārīram
aṅgopāṅgavibhaktaṃ lakṣaṇavidbhirnṛṇāṃ jñeyam

1.27

asvedamuṣṇamaruṇaṃ kamalodarakānti māṃsalaṃ ślakṣṇam
snigdhaṃ samaṃ padatalaṃ nṛpasaṃpattiṃ diśati puṃsām

1.28

pādacarasyāpi caraṇatalaṃ yasya komalaṃ tanna
pūrṇasphuṭordhvarekhā sa viśvambharādhīśaḥ

1.29

vaṃśacchide kupādaṃ dvijahatyāyai vipakvamṛtsadṛśam
pītamagamyārataye kṛṣṇaṃ syānmadyapānāya

1.30

pāṇḍuramabhakṣyabhakṣaṇakṛte talaṃ laghudaridratāya syāt
rekhāhīnaṃ kaṭhinaṃ rūkṣaṃ duḥkhāya visphuṭitam

1.31

talamantaḥ saṃkṣiptaṃ strīkārye mṛtyumādiśati puṃsām
rogāya vigatamāṃsaṃ mārgāya jñeyamutkaṭakam

1.32

rekhāḥ śaṃkhacchatrām̐kuśakuliśaśaśidhvajādisaṃsthānāḥ
acchinnā gambhīrāḥ sphuṭāstale bhāgyadheyavatām

1.33

tāḥ śaṃkhādyākṛtayaḥ paripūrṇā madhyabhedato yeṣām
śrībhogabhājanaṃ te jāyante paścime vayasi

1.34

tā godhāsairibhajaṃbukamūṣakakākakaṃkasamāḥ
rekhāḥ syuryasya tale tasya na dūre'tidāridryam

1.35

vṛtto bhujagaphaṇākṛtiruttuṃgo māṃsalaḥ śubhoṃguṣṭhaḥ
saśiro hrasvaścipiṭo'cakro'vipulaḥ sa punaraśubhaḥ

1.36

ślakṣṇā vṛttāmṛdavo ghanā dalānīva padmasya
ṛjavo'ṅgulayaḥ snigdhāḥ saibhasaṃkhyānvitaṃ dadhati

1.37

viralāścipiṭikāḥ śuṣkā laghavò vakrāḥ khaṭāḥ padāṃgulayaḥ
yasya bhavanti śirālāḥ sakiṅkaratvaṃ karotyeva

1.38

strīsambhogānnāpnotyaṃguṣṭhadīrghayā pradeśinyā
prathamamaśubhaṃ ca gṛhiṇīmaraṇaṃ vā hrasvayā ca kalim

1.39

āyatayā madhyamayā kāryavināśo hrasvayā duḥkham
ghanayā samayā putrotpattiḥ stokaṃ nṛṇāmāyuḥ

1.40

yasyānāmikā dīrghā sa prajñābhājano manujaḥ
hrasvā syādyasya punaḥ sakalatraviyojito nityam

1.41

dīrghā kaniṣṭhikāpi syādyasya svarṇabhājanaṃ sa naraḥ
yadi sāpi punarlaghvī paradāraparāyaṇaḥ sartatam

1.42

yasya pradeśinī kaniṣṭhikā bhaveddhruvaṃ sthūlā
śiśubhāve tasya punarjananī paṃcatvamupayāti

1.43

vimalāḥ pravālarucayaḥ snigdhāḥ kūrmonnatā nakhāḥ ślakṣṇāḥ
śukurākārāḥ sūkṣmāḥ saukhyaṃ yacchaṃti manujānām

1.44

sthūlairnakhairvidīrṇaiḥ śūrpākāraiśca dīrghanakhaiḥ
asitaiḥ sitairdaridrā bhavanti tejorucārahitaiḥ

1.45

māṃsopacitaṃ snigdhaṃ gūḍhaśiraṃ komalaṃ caraṇapṛṣṭham
romasvedaiḥ rahitaṃ sthūlaṃ kamaṭhonnataṃ śastam

1.46

aṃtargūḍhā gulphāḥ sarojamukulopamāḥ śriyaṃ dadate
sūkaravatte viṣamāḥ śithilāḥ prathayanti vadhabaṃdhau

1.47

mahiṣasamānairgulphaiścipiṭairvā duḥkhasaṃyutāḥ puruṣāḥ
tairapi romopagatairnityamapatyena parihīnāḥ

1.48

kandaḥ pādāmburuhasyeva bhavedvartulā pārṣṇiḥ
taṃ naramanurāgādiva niyataṃ ramayati ramā rāmā

1.49

samapārṣṇiḥ sukhasahito dīrghāyuḥ syānnaro mahāpārṣṇiḥ
svalpāyuralpapārṣṇiḥ pronnatayā vinirjayo bhavati

1.50

piśitāntargatanalikā kuraṃgajaṃghopamā śriyaṃ puṃsām
aviralamṛdutararomā datte kramavartulā jaṃghā

1.51

lakṣmīṃ diśati keśarimīnavyāghropamā nṛṇām
jaṃghā ṛkṣasadṛśā vadhabaṃdhau niḥsvatāṃ prāyaḥ

1.52

sthūlā dīrghā mārgaṃ vitaratyudvaddhapiṃḍikā jaṃghā
śvaśṛgālakarabharāsabhavāyasajaṃghopamā tvaśubhā

1.53

lalitāni snigdhāni bhramaraśyāmāni deharomāṇi
jāyante bhūmibhujāṃ mṛdūni vilasanti sūkṣmāṇi

1.54

śubhago romayutaḥ syādidvānghanaromasaṃyuto manujaḥ
udvṛttaromabhiḥ punaraṃgaiśca bahubhiśca vittasaṃkalitaḥ

1.55

romaikaikaṃ nṛpateriṃdaṃ śrotriyadhanāḍhyabuddhimatām
ādīnyetāni punarniḥsvānāṃ mūrdhajeṣvevam

1.56

romarahitaḥ parivrāṭ syādadhamaḥ sthūlarūkṣakhararomā
pāpaḥ piṃgalaromā niḥsvaḥ sphuṭitāsyaromāpi

1.57

kuñjarajānurmanujo bhogayutaḥ pīnajānuravanīśaḥ
saṃśliṣṭasaṃdhijānurvarṣaśatāyurbhavetprāyaḥ

1.58

prāyaḥ varṣaśatāyurbhavati )
nimnaḥ strīparavaśagaḥ śaśivṛttairgūḍhamāṃsalai rājyam
dīrghairmahadbhirāyuḥ subhagatvaṃ jānubhiḥ svalpaiḥ

1.59

diśati videśe maraṇaṃ manujānāṃ jānu māṃsaparihīnam
kumbhanibhaṃ durgatatāṃ tālaphalābhaṃ tu bahuduḥkham

1.60

jānudvitayaṃ hīnaṃ yasya sadā sevate sa vadhabaṃdhau
idameva yasya viṣamaṃ sa punaḥ prāpnoti dāridryam

1.61

ūrū yasya samāṃsau raṃbhāstaṃbhabhramaṃ vitanvāte
komalatanuromacitau sa jāyate bhūpatiḥ prāyaḥ

1.62

snigdhāvūrū mṛdulau krameṇa pīnau prayacchato lakṣmīm
vikaṭau strīvallabhatāṃ guṇavatāṃ saṃhatau kṛtau bhavataḥ

1.63

sthūlāyau madhyanatau syātāṃ mārgānusaṃdhinau puṃsām
kaṭhinau cipiṭau vipulau nirmāṃsau durbhagatvāya

1.64

yasya kaṭiḥ syāddīrghā pīnā pṛthulā bhavetsa vittāḍhyaḥ
siṃhakaṭirmanujendraḥ śārdūlakaṭiśca bhūnāthaḥ

1.65

romaśakaṭirdaridro hrasvakaṭirdurbhago bhavati manujaḥ
śunamarkaṭakarabhakaṭirduḥkhī saṃkaṭakaṭiḥ pāpaḥ

1.66

maṃḍūkasphik nṛpatiḥ siṃhasphik maṃḍaladvayādhipatiḥ
ghanamāṃsasphigghanavānvyāghrasphiṅmaṃḍalādhipatiḥ

1.67

uṣṭrapṛṣṭhavaṃgamāsphigdhanadhānyavivarjitaḥ pumānniyatam
pīnasphiḍ niḥsvo hūrddhasphigvyāghramṛtyuḥ syāt

1.68

yatamāṃso gambhīraḥ sukumāraḥ saṃvṛtaḥ śoṇaḥ
pāyuḥ śubho narāṇāṃ punaraśubho bhavati viparītaḥ

1.69

muṣkāḥ svayaṃ pralambā jāyante supariṣṭhitā yasya
sa bhavati bhartā niyataṃ bhūmeḥ saptābdhivalayāyā:

1.70

ślakṣṇaiḥ samairvṛṣaṇaiḥ ciramāyurbhavati lambitairvṛṣaṇaiḥ
jalamaraṇamadvitīyairmanujānāṃ kulavināśopi

1.71

strīlolatvaṃ viṣamaiḥ prākputrodkṣiṇonnatairvṛṣaṇaiḥ
vāmonnataiśca tairapi duḥkhena samaṃ bhavati duhitā

1.72

niḥsvaḥ śuṣkasthūlairvṛṣaṇaiḥ ramyaramaṇīratāsturaṃgasamaiḥ
punararddhārddhairvṛṣaṇairbhavaṃti na cirāyuṣaḥ puruṣāḥ

1.73

śiśnamāninnasamunnatamadīrghalaghususaṃyutaṃ mṛdulam
uṣṇaṃ dhanadhānyavatāmaślathamṛdurvartulaṃ viśiram

1.74

sthūlagranthiratisukhī keśanigūḍho mahīpatiḥ śiśnam
vyāvrahayasiṃhatulyo bhogī syādīśvaraḥ prāyaḥ

1.75

spaṣṭaśirānicitatvagghīnaṃ mehanaṃ kṛśaṃ vimalam
laghumṛdusurabhiparimalaṃ puṃsāṃ saubhāgyavittakaram

1.76

liṅge laghuni dhanāḍhyo nirapatyo vā śirāyute'lpasutaḥ
dakṣiṇavinate putro vāmanate kanyakājanakaḥ

1.77

yaḥ samacaraṇaniṣaṇṇo gulphau natu śephasā parispṛśati
sa sukhī jñeyo yadi punaravanitalaṃ prāyaśo duḥkhī

1.78

sthūlo'dho vinataḥ syāttīkṣṇāgro dīrghonnataḥ śithilaḥ
samalo dhanahīnānāṃ śiśno bhugnaḥ sadonmiṣitaḥ

1.79

sthūlaśireṇa viśālacchidravatā prajananena dāridryam
atikomalena labhate naraḥ pramehādinā maraṇam

1.80

haritāṃjanābharekho mahāmaṇirjāyate samottānaḥ
manthānakapuṣpanibho yasya sa bhartā bhuvo bhavati

1.81

maṇibhirdhanino raktaiḥ smerajapāpuṣpasannibhairbhūpāḥ
ślakṣṇaiḥ snigdhaiḥ sukhino madhyottānaiśca paśumantaḥ

1.82

kaladhautarajatamuktāphalapravālopamā mahāmaṇayaḥ
yeṣāṃ bhavanti dīptāste sajaladhibhūmibhartāraḥ

1.83

dāridracajuṣaḥ paruṣaiḥ paruṣābhairvipāṇḍurairmaṇibhiḥ
madhyonnatairbahukanyā jāyante duḥkhinaḥ sphuṭitaiḥ

1.84

vidrumahemopamayā mahāmaṇaurekhayā naro dhanavān
daurbhāgyavān śabalayā dhūsarayā jāyate niḥsvaḥ

1.84-2

aneka raṃga aura dhūlake raṃgakīsī rekhā hoyam̐ tau abhāgī aura daridrī hoya

1.85

retasi puṣpasugandhini rājā yajvā naraḥ surāgandhe
madhugandhe bahuvittaḥ sukhadhanavān mīnagandhe syāt

1.86

surabhidravyasugandhe śriyo'nyagandhe tu dāridracam
lākṣāgandhe putryo naiḥ sve bhogī punaḥ piśitagaṃdhe

1.87

jambūvarṇena sukhī dugdhasavarṇena retasā nṛpatiḥ
dhūmreṇa duḥkhasahitaḥ syādyuḥ sthaḥ śyāmavarṇena

1.88

yasya cyavate reto laghumaithunagāmino bahusnigdham
dīrghāyuḥ saṃpattiṃ putrānapi vindate sa pumān

1.89

na patati śukraṃ stokaṃ ciramaithunasaṃgatasyāpi
dāridryaṃ solpāyurbahukanyājanakatāṃ bhajate

1.90

dvitricaturdhārābhiḥ pradakṣiṇāvartajātimūtraṃ syāt
piṅgalavarṇaṃ nṛpatiḥ sukhino valitaikadhārādyam

1.91

kṛtaśabdamekadhāraṃ nṛpasya mūtraṃ dvidhāramādye ca
niḥśabdaṃ bahudhāraṃ tadapi daridrasya vijñeyam

1.93

tathā niḥśabdaṃ bahudhāraṃ vijñeyam ) daridrīkā mūtra ādimeṃ do dhāra śabda saha
snigdhaṃ pravālatulyaṃ yasyāṅke bhavati śoṇitaṃ na ciram
sa vahati svakīyabhujayā manujo nikhilāmbudhimekhalāṃ vasudhām 92
rudhiraṃ yasya śarīre raktāmbujavarṇasaṃmitaṃ bhavati
bhujavallikaṅkaṇaraṇatkārā tamanusarati rājyaśrīḥ

1.94

kiṃcit pītaṃ śoṇaṃ śoṇitamiha bhavati madhyame puṃsi
īṣatkṛṣṇaṃ raktaṃ tattu jaghanye parijñeyam

1.95

śaktā bastiḥ puṃsāṃ vistīrṇā māṃsalonnatā snigdhā
śuktā vikaṭā kaṭhinā dāridryaṃ diśati vā bahuduḥkham

1.96

śvaśṛgālakarabhasauribhatulyā bastirnatā bhavati yeṣām
saṃkīrṇakṣitrā te dhanahīnāḥ syurnarāḥ prāyaḥ

1.97

pṛthuruccasthā nābhirgabhīrā cāṇḍākṛtiḥ saukhyam
vidadhāti dhanaṃ medhāṃ manujānāṃ dakṣiṇāvartā

1.98

śatapatrakarṇikābhā nābhiḥ syādyasya manujamātrasya
prāpnoti sapadi sa pumān sasuvarṇāṃ sārṇavāmavanim

1.99

puṃsāṃ nābhirdīrghā yathākramaṃ pārśvayostadūrdhvamadhaḥ
dīrghā purīśvaratvaṃ gosvāmitvaṃ sadā tanute

1.100

viṣamā valirmadhyasthā naiḥsvaṃ śūlaṃ karoti nīcasthā
tuṅgā svalpā kreśaṃ vāmāvartā nṛṇāṃ śāṭhyam

1.101

kṣoṇipatistanukukṣiḥ śūro bhogānvitaśca samakukṣiḥ
dhanahīna uccakukṣirmāyāvī syādviṣamakukṣiḥ

1.102

kukṣiryasya gabhīrā vinipātaṃ sa labhate naraḥ prāyaḥ
uttānā yasya punarnārīvṛttena jīvate sopi

1.103

pārśveṃ māṃsopacite pradakṣiṇāvartaromāṇi mṛdūni
yasya bhavetāṃ vṛtte niyataṃ jagatīpatiḥ sa syāt

1.104

niḥsnehabhojyaviyuktāḥ pārśvaiḥ piśitojjhitairdhanavihīnāḥ
sthūlāsthibhiḥ pumāṃsaḥ kuṭilaiḥ puruṣāḥ parapreṣyāḥ

1.105

jaṭharaṃ yasya samaṃ syādabhitaḥ sa pumānmahārthāḍhyaḥ
siṃhanibhaṃ yasya punaḥ prāpnoti sa cakravartitvam

1.106

bhekodaro narapatirvṛṣabhamayaḥ paradārabhogī ca
vṛttodaraḥ sukhī syānmīnavyāghrodaraḥ subhagaḥ

1.107

piṭharajaṭharo daridro ghaṭajaṭharo durbhagaḥ sadā duḥkhī
bhujagajaṭharo bhujiṣyo bahubhojī jāyate manujaḥ

1.108

śvavṛkodaro daridraḥ śṛgālatulyodaro daropetaḥ
pāpaḥ kṛśodaraḥ syānmṛgabhuksahaśodaraścauraḥ

1.109

jāyeta yasya madhyaṃ muśalodarasodaraṃ tanutvena
sa pumānnṛpatirjñeyo viparyayo bhavati viparīte

1.110

praharaṇamaraṇaṃ ramaṇībhogānācāryapadamanekasutatān
ekadvitricaturbhiḥ krameṇa valibhiḥ pumāṃllabhate

1.111

avalirnṛpatiḥ sukhabhākparadārarato hi nūnaṃ syāt
saralavaliḥ pāparato nityamagamyābhigamanamanāḥ

1.112

abhyunnatena māṃsopacitena susaṃhatena bhūmibhujaḥ
hṛdayena mahārthabhuṣaḥ pṛthunā dīrghāyuṣaḥ puruṣāḥ

1.113

sthūlaśirāparikalitaṃ khararomasamanvitaṃ puṃsām
hṛdayaṃ punaḥ sakaṃpaṃ niḥsvatvaṃ śaśvadādadate

1.114

pṛthula bhavatyuraḥ sthalamacalaśilākaṭhinamunnataṃ nṛpateḥ
mṛganābhīpatralatāsamānamuroromarājicitam

1.115

urasā ghanena dhanavānpīnena bhaṭastathordhvaromṇā syāt
niḥsvastanunā viṣameṇākālamṛtirakiṃcanaśca naraḥ

1.116

vṛttāḥ stanāḥ praśastāḥ susnigdhāḥ komalāḥ samāḥ puṃsām
viṣamāḥ paruṣā vikaṭāḥ prāyo duḥkhāya jāyante

1.117

māṃsopacitairbhūpāḥ subhagāḥ syuścūcukairapi dvaṃdvaiḥ
pīnaiḥ sukhino viṣamāyataiḥ sadā niḥsvatābhājaḥ

1.118

pīnena dhanādhipatirjatruyugenonnatena bhogī syāt
viṣamonnatena duḥkhī natāsthibaṃdhena dhanahīnaḥ

1.119

skandhāvanukramato mūle pīnau samunnatau kiṃcit
vṛṣakakudasamau hrasvau lakṣmīṃ dṛḍhasaṃhatiṃ vahataḥ

1.120

huḍavaddīrghau skaṃdhau nirmāṃsau bhāravāhakau puṃsām
kuṭilau kṛśāvatitanū khedakarau romaśau bahuśaḥ

1.121

bhugnau māṃsavihīnābaṃsau nataromaśau kṛśau yasya
nirlakṣaṇena lakṣmyā nāmāpi nākarṇitaṃ tena

1.122

atyucchratau ca aṃsau kiṃcidbāhvoḥ samunnati dadhataḥ
suśliṣṭasaṃdhibandhau vapuṣordhanijharayoḥ syātām

1.123

mṛdutanurome kakṣe prasvedamalojjhite surabhigandhī
pīnonnate dhanavatāmatonyathā vittahīnānām

1.124

bāhū vāmavivalitau vṛttāvājānulaṃbitau pīnau
pāṇī phaṇachatrākau karikaratulyau samau nṛpateḥ

1.125

gopucchākṛtipīnaṃ hīnaṃ khararomabahularomabhirdīrgham
nirmagnaśirāsandhi praśasyate bhujayugaṃ puṃsām

1.126

duṣṭaḥ srodvaddhabhujo bahuromā bahubhujiṣyaḥ syāt
viṣamabhujaścauryaratiḥ samapīnabhujo nage duḥstha

1.127

pāṇī nṛpateḥ ślakṣṇau niḥsvedau māṃsalau tathācchidrau
aruṇāvakarmakaṭhināvuṣṇau dīrghāṅgulī snigdhau

1.128

vistīrṇo tāmranakhau syātāṃ kapivatkarau dhanāḍhyasya
śārdūlavadvirūkṣau vikṛtau niḥsvasya nirmāṃsau

1.129

rekhābhiḥ pūrṇābhistisṛbhiḥ karamūlamaṃkitaṃ yasya
dhanakāṃcanaratnayutaṃ śrīḥ patimiva bhajati lubdheva

1.130

karamūlaiornigūḍhaiḥ suhṛdaṃ suśliṣṭasaṃdhibhirbhūpāḥ
niḥsvāḥ ślathaiḥ saśabdaiḥ pāṇicchedāvivartairhīnāḥ

1.131

avahastaṃ karapṛṣṭha vistīrṇaṃ pīnamunnataṃ snigdham
vinigūḍhaśiraṃ paritaḥ kṣoṇipateḥ phaṇiphaṇākāram

1.132

maṇibandhasamaṃ nimna nirmāṃsaṃromasaṃcitaṃ saśiram
karapṛṣṭhaṃ niḥsvānāṃ rūkṣaṃ paruṣa vivarṇa syāt

1.133

saṃvṛttanimnena dhanī pāṇitalenonnatena dānaruciḥ
nimnena janakavittatyakko viṣameṇa dhanahīnāḥ

1.134

aruṇenāḍhacaḥ pītenāgamyastrīratiḥ karatalena
sitāsitena daridro nīlenāpeyapāyī syāt

1.135

bahurekhāparikalitaṃ pāṇitalaṃ bhavati yasya manujasya
yadi vā rekhāhīnaṃ solpāyurduḥkhito niḥsvaḥ

1.136

adhunā mīnādyākṛtirekhāṇāṃ lakṣaṇaṃ sphuṭaṃ vakṣye
vāmakare nārīṇāṃ dakṣiṇakare narāṇāṃ tu

1.137

jīvitamaraṇaṃ lābhālābhaṃ sukhaduḥkhamiha jagatyakhilam
kararekhābhiḥ prāyaḥ prāpnoti naro'thavā nārī

1.138

antarmukhena mīnadvayena pūrṇena pāṇitalamadhyam
yasyāṅkitaṃ bhavediha sa dhanī sa cāprado manujaḥ

1.139

acchinnā gaṃbhīrā pūrṇā raktābjadalanibhā mṛdulā
antarvṛttā snigdhā kararekhā śasyate puṃsām

1.140

madhupiṅgābhiḥ sukhinaḥ śoṇābhistyāgino gabhīrāḥ syuḥ
sūkṣmābhirdhīmantaḥ samātamūlābhiratha subhagāḥ

1.141

pallavitā vicchinnā viṣamāḥ puruṣāḥ samāsphuṭitarūkṣāḥ
vikṣitāśca vivarṇā haritāḥ kṛṣṇāḥ punaraśubhāḥ

1.142

paḍḍhavitāyāṃ kreśaśichinnāyāṃ jīvitasya sandehaḥ
viṣamāyāṃ dhananāśaḥ paruṣāyāṃ kadaśanaṃ tasyām

1.144

āpāṇikaramūlabhāgānniḥsṛtyāṃguṣṭhatarjanīmadhye
ādyā bhavanti tisro gotradravyāyuṣāṃ rekhāḥ 143
pravicchinnābhicchinnābhiḥ svalpāni bhavanti kuladhanāyūṃṣi
rekhābhirdīrghābhirviparītābhirbhavati viparītam

1.145

maṇibandhanādirgacchati rekhā yasya pradeśinīmūlam
bahubandhujanākīrṇaṃ tasya punarjāyate'bhijanaḥ

1.146

laghvyā punarnarāṇāṃ laghuriha dīrgho'tha dīrghayā vaṃśaḥ
paribhinno vijñeyaḥ pratibhinnayā cchinnayā cchinnaḥ

1.147

rekhā kaniṣṭhikāyā jyeṣṭhāmullaṃghya yasya yāti param
acchinnā paripūrṇā sa naro vatsaraśatāyuḥ syāt

1.148

yāvanmātrāśchedājjīvitarekhā sthirā bhavanti nṛṇām
apamṛtyavo'pi tāvanmātrā niyataṃ parijñeyāḥ

1.149

puṃsāmāyurbhāge pratyekaṃ paṃcaviśatiḥ śaradām
kalpyāḥ kaniṣṭhikāṅgulimūlādiha tarjanīparataḥ

1.150

rekhā maṇibandhādyadi yātyaṃguṣṭhapradeśinīmadhyam
ṛddhiyutaṃ khyāpayati vijñāmavicakṣaṇaṃ puruṣam

1.151

cedaṃguṣṭhaṃ gacchati saivaṃ tato vitanute mahīśatvam
yadi saiva tarjanīṃ vā sāmrājyaṃ maṃtripadamathavā

1.152

niṣkrāntā maṇibandhātprāptā yadi madhyamāṃgulīrekhā
nṛpatiṃ senādhipatiṃ sā kurute vā tamācāryam

1.153

na cchinnā na sphuṭitā dīrghatarā vigatapallavā pūrṇā
ūrdhvā rekhā kurute sahasrajanapoṣameko'pi

1.153-2

ūrdhvaṃ rekhā ṭūṭī phūṭī na hoya aura laṃbī baḍī aura śākhā na lāgī hoya pūrī
hoya tau vaha hajāra manuṣyoṃkā pālana karanevālā hoya

1.154

sā brāhmaṇasya rekhā vedakarī kṣatriyasya rājyakarī
vaiśyasya mahārthakarī saukhyakarī bhavati śūdrasya

1.155

karamūlāntriyātā yadi rekhānāmikāṃgulīmeti
vidadhāti sārthavāhaṃ sārthāḍhyaṃ nṛpatimānyam

1.156

niṣkramya pāṇitalātprāpnoti kaniṣṭhikāṃgulī rekhā
dhanakanakāḍhyaṃ śreṣṭhinamiha kurute sā yaśoniṣṭham

1.157

ālikhita kākapadaṃ dhanarekhāyāṃ tu sahaśato yasya
arjayati dhanāni punastatkṣaṇamapi sa vyayaṃ kurute

1.158

triparikṣepā vyaktā yavamālā yasya maṇibandhe
niyataṃ mahārthapatiḥ sa sārvabhaumo narādhipatiḥ

1.159

karamūle yavamālā dviparikṣepā manoharā yasya
manujaḥ sa rājamaṃtrī vipulamatirjāyate matimān

1.160

śubhagaikaparikṣepā yavamālā yasya pāṇimūle syāt
sa bhavati dhanadhānyayutaḥ śreṣṭhijanapūjito manujaḥ

1.161

yadi tiryagyavamālā maṇibaṃdhādubhayato viniḥsṛtya
pariveṣṭayanti yasya pṛṣṭhaṃ tadadhikatamamiha phalaṃ jñeyam

1.162

iha tābhiḥ pūrṇābhiḥ pūrṇāṃ prāpnoti saṃpadaṃ sadasi
madhyābhirvā madhyāṃ hrasvābhirvā pumān hrasvām

1.163

āyurlekhānāmāṃgulimūlānnirgatā bhaveddūrdhvā
yasya vyaktā rekhā sa dharmanirataḥ satataṃ syāt

1.164

yadi rekhā sarvāṃgulisamastaparvāntare sthitā vyaktā
spaṣṭo yavopi puṃsāṃ mahīyatāṃ tanmahīśatvam

1.165

rekhā kaniṣṭhikāyurlekhāmadhye narasya yāvatyaḥ
tāvantyo mahilāḥ syurmahilāyāḥ punarapi manuṣyāḥ

1.165-2

jisa puruṣakī kaniṣṭhā aṃgulīkī āyukī rekhāke bīcameṃ jitanī rekhā hoyam̐
utanī hī strī athavā vivāha hone cāhiyeṃ aura strīke hoyam̐ tau utanehī
puruṣa jāniyeṃ

1.166

rekhābhirviṣamābhirviṣamā samābhiratha sudīrghābhiḥ
subhagā sūkṣmābhiḥ syātsphuṭitābhirdurbhagā nārī

1.167

mūleṃguṣṭhasya nṛṇāṃ sthūlā rekhā bhavanti yāvantyaḥ
tāvantaḥ putrāḥ syuḥ sūkṣmābhiḥ tābhiḥ putrikāstābhiḥ

1.168

yāvantyo maṇibaṃdhāyuleṃkhāntaḥpratīkṣitāḥ sthūlāḥ
tāvatsaṃkhyākānveātṝn vadanti sūkṣmāḥ punarbhaginīḥ

1.169

rekhābhiśchinnābhirbhinnābhirbhāvimṛtyavo jñeyāḥ
yāvantyastāḥ pūrṇā niyataṃ jīvanti rekhābhistābhiḥ

1.170

mīno makaraḥ śaṃkhaḥ padmo vāṃtarmukhaḥ sadā phaladaḥ
pāṇau bahirmukho yadi tatphalaṃ paścime vayasi

1.171

mīnāṃkaśatabhāgī sahasrabhāgī sadaiva makarāṃkaḥ
śaṃkhāṃko lakṣapatiḥ koṭipatirbhavati padmāṃkaḥ

1.172

chinnairbhinnaiḥ sphuṭitairavyaktaiḥ kimapi nāsti phalametaiḥ
rahitairavimukhā jāyaṃtepāṇitale prāyo'mī sārvabhaumānām

1.173

śailaḥ prāṃśustale yasya visphuṭaḥ sphurati sa pumān
prāyo rājyaṃ labhate nijabhujasahāyo'pi

1.174

rathayānakuṃjaravājivṛṣādyāḥ sphuṭāḥ kare yeṣām
parasainyajayanaśīlāste sainyādhipatayaḥ puruṣāḥ

1.175

uḍupo vā beḍī vā poto vā yasya karatale pūrṇaḥ
dhanakāṃcanaratnānāṃ pātraṃ sāṃyātrikaḥ sa syāt

1.176

śrīvatsābhā sukhināṃ cakrābhā bhūbhujāṃ kare rekhā
vajrābhā vibhavatāṃ humedhasāṃ mīnapucchābhā

1.177

vāpīkūpajalādyairdharmaparaḥ syāttrikoṇarekhābhiḥ
sīreṇa naraḥ kṛṣimānulūkhalaprabhṛtibhiryajvā

1.178

karavālāṅkuśakārmukamārgaṇaśaktyādayaḥ kare yasya
niyataṃ sa kṣoṇipatirvīraḥ śatrubhirajeyaḥ syāt

1.179

jāyante śrīmantaḥ prāsādairdāmabhiḥ sphuṭaṃ manujāḥ
nidhināyakāḥ kamaṇḍalukalaśasvastikapatākābhiḥ

1.180

yasya sadaṃḍaṃ chatraṃ cāmarayugmaṃ pratiṣṭhitaṃ pāṇau
so'mbudhiraśanāvāsāṃ bhunakti bhūmiṃ bhujiṣyo'pi:

1.181

viprasya yasya yūpo vedanibhaṃ brahmatīrthamapi haste
viśvādhipatirniyataṃ sa bhavedathavāgnihotrīśaḥ

1.182

bhāgyena bhavanti yavāḥ puṃsāmaṃguṣṭhaparvasu spaṣṭāḥ
poṣaviśeṣanimittaṃ karmakaraṃ yaśasturaṃgaḥ syāt

1.183

sutavaṃtaḥ śrutavanto jāyanteṃ'guṣṭhamūlagaistu yavaiḥ
madhyagatairdhanakāñcanaratnāḍhyā bhoginaḥ satatam

1.184

triparikṣepā mūleṃ'guṣṭhagatā bhavati yasya yavamālā
dvipasusamṛddhaḥ sa pumānrājā vā rājasacivo vā

1.185

yasya dviparikṣepā saiva naro rājapūjitaḥ sa syāt
yasyaikaparikṣepā yavamālā sopi vittāḍhyaḥ

1.186

yasyāṃguṣṭhādhastātkākapadaṃ bhavati vispaṣṭam
sa naraḥ paścimakāle śūlena vipadyate sadyaḥ

1.187

avyaktāḥ syustanavaḥ khaṃḍā rekhāśca kare sthitā yasya
tigmāṃśoriva rajanī śrīstasya palāyate satatam

1.188

evamaparāpi pāṇau śubhasaṃsthānā śubhāvahā rekhā
kiṃbahunā manujānāmaśubhā punaraśubhasaṃsthānā

1.189

ṛjuraṃguṣṭhaḥ snigdhastuṃgo vṛttaṃ pradakṣiṇāvarttaḥ
aṃguṣṭhe'pi dhanavatāṃ sughanāni samāni parvāṇi

1.190

satataṃ bhavaṃti valitāḥ saubhāgyavatāṃ sumedhasāṃ sūkṣmāḥ
pāṇyaṃgulayaḥ saralā dīrghā dīrghāyuṣāṃ puṃsām

1.191

niyataṃ kaniṣṭhikāṃguliranāmikāparva ullaṃghya
yadyadhikatarā puṃsāṃ dhanamadhikaṃ jāyate prāyaḥ

1.192

dīrghāyuraṃgulībhiḥ saubhāgyayutaḥ sudīrghaparvābhiḥ
viralābhiḥ kuṭilābhiḥ śuṣkābhirbhavati dhanahīnaḥ

1.193

sthūlā dhanojjhitānāṃ śastrānvitānāṃ bahirnatāḥ puṃsām
hrasvāṅgulyaścipiṭāśceṭānāṃ hanta jāyante

1.194

aṃguṣṭhāṃgulayo vā saṃkhyā nyūnādhikāḥ sphuṭaṃ yasya
dhanadhānyaiḥ parihīnaḥ so'lpāyurbhūtale bhavati

1.196

chidraṃ mithaḥ kaniṣṭhānāmāmadhyapradeśinīnāṃ syāt
vṛddhatve tāruṇye bālye kramaśo narasya sukham

1.196-2

vidrumarucayaḥ ślakṣṇāḥ pāṇinakhā kacchaponnatāḥ snigdhāḥ
saśikhāḥ krameṇa vipulāḥ parvārddhamitā mahīśānām

1.197

dīrghāḥ kuṭilā rūkṣāḥ śukranibhā yasya karanakhā viśikhāḥ
tejobhṛjāvihīnāḥ sa hīyate dhānyadhanabhogaiḥ

1.198

puṣpayutairduḥśīlā śvetaiḥ śramaṇāstuṣopamaiḥ krīvāḥ
paratarkakā vivarṇaiścipiṭaiḥ sphuṭitairnaḥsvāḥ

First 200 of 302 passages. Read on

Linked texts (5)