Todararaja 2: atha pratisargaḥ

Toḍararāja 2

Language: Sanskrit

2.21 — 1 part
2.23 — 1 part
2.31 — 1 part
2.50 — 2 parts
2.51 — 1 part
2.61 — 1 part
2.66 — 1 part
2.68 — 1 part
2.78 — 1 part
2.88 — 1 part
2.102 — 1 part
2.126 — 1 part
2.132 — 1 part
2.137 — 1 part
2.144 — 1 part
2.157 — 1 part
2.158 — 1 part
2.160 — 1 part
2.161 — 1 part
2.173 — 1 part
2.177 — 1 part
2.180 — 1 part
2.181 — 2 parts
2.182 — 3 parts

atha pratisargaḥ

2.1

tatra brāhmeṇa mānena varṣaśataṃ brahmaṇa āyuḥ | tatra prathamaṃ parārdhamatītaṃ
pādmaḥ kalpaḥ | tadarthe cagme dvitīyaparārdhe vārāhaḥ kalpaḥ prathamaḥ | tatra caturdaśa manavaḥ | svāyaṃbhuvasvārociṣottamatāmasaraivatacākṣuṣā iti ṣaḍatītāḥ
sāṃprato vaivasvataḥ | bhaviṣyāśca sāvarṇirbhautyaraucyamerusāvarṇyaścatvāraḥ iti
tathā ca brahmapurāṇam
svāyaṃbhuvo manuḥ pūrvaṃ manuḥ svārociṣastathā
auttasastāmasaścaiva raivataścākṣuṣastathā
vaivasvataśca bho viprāḥ sāṃprataṃ manurucyate

2.12

atha vārāhakalpasargakramaḥ || viṣṇupurāṇeparāśara uvāca
prajāḥ sasarja bhagavānbrahmā nārāyaṇātmakaḥ
prajāpatipatirdevo yathā tanme niśāmaya

2.13

atītakalpāvasāne niśāsuptotthitaḥ prabhuḥ
sattvodriktastato brahmā śūnyaṃ lokamavaikṣata

2.14

nārāyaṇaḥ paro'cintyaḥ pareyāmapi sa prabhuḥ
brahmasvarūpo bhagavānanādiḥ sarvasaṃbhavaḥ

2.15

imaṃ codāharantyatra ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati
brahmasvarūpiṇaṃ devaṃ jagataḥ prabhavāpyayam

2.16

āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ
ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

2.17

toyāntaḥ sa mahīṃ jñātvā jagatyekārṇave punaḥ
anumānāttaduddhāraṃ kartukāmaḥ prajāpatiḥ

2.18

akarotsa tanūmanyāṃ kalpādiṣu yathā purā
matsyakūrmādikāṃ tadvadvārāhaṃ vapurāsthitaḥ

2.19

vedayajñamayaṃ rūpamaśeṣajagataḥ sthitau
sthitaḥ sthirātmā sarvātmā paramātmā prajāpatiḥ

2.20

janalokagataiḥ siddhaiḥ sanakādyairabhiṣṭutaḥ
praviveśa tadā toyamātmādhāro dharādharaḥ

2.21

nirīkṣya taṃ tadā devī pātālatalamāgatam
tuṣṭāva praṇatā bhūtvā bhaktinamrā vasuṃdharā

2.21.p1

[ viṣṇu0 1 4 3-11 ]

2.22

evaṃ saṃstūyamānastu pṛthivyā pṛthivīdharaḥ
sāmasvaradhvaniḥ śrīmāñjagarja parigharghūraḥ

2.23

tataḥ samutkṣipya dharāṃ sa daṃṣṭrayā
mahāvarāhaḥ sphuṭapadmalocanaḥ
rasātalādutpalapatrasaṃnibhaḥ
samutthito nīla ivācalo mahān

2.23.p1

[ viṣṇu0 1.4.25-26 ]

2.24

sanakasanandanādistutyanantaramevaṃ saṃstūyamānastu paramātmā mahīdharaḥ
ujjahāra kṣitiṃ kṣipraṃ nyastavāṃśca mahāmbhasi

2.25

tasyopari jalaughasya mahatī nauriva sthitā
vitatatvāttu dehasya na mahī yāti saṃplavam

2.26

tataḥ kṣitiṃ samāṃ kṛtvā pṛthivyāṃ so'cinodgirīn
yathāvibhāgaṃ bhagavānanādiḥ parameśvaraḥ

2.27

prāksargadagdhānakhilānparvatāṃtpṛthivītale
amoghena prabhāveṇa sasarjāmodhavāñchitaḥ

2.28

bhūvibhāgaṃ tataḥ kṛtvā sapta dvīpānyathātatham
bhūrdyāṃścaturo lokānpūrvavatsamakalpayat

2.29

brahmarūpadharo devastato'sau rajasāvṛtaḥ
cakāra sṛṣṭiṃ bhagavāṃścaturvaktradharo hariḥ

2.30

nimittamātramevāsau sṛjyānāṃ sarvakarmaṇām
pradhānakāraṇībhūtā yato vai sṛjyaśaktayaḥ

2.31

nimittamātraṃ muktvāaikaṃ nānyatkiṃcidapekṣyate
nīyate tapatāṃ śreṣṭha svaśaktyā vastuvastu tam

2.31.p1

[ viṣṇu0 1 4 45-52 ]

2.32

sṛṣṭiṃ cintayatastasya kalpādiṣu yathāpuram
avuddhipūrvakaḥ sargaḥ prādurbhūtastamomayaḥ

2.33

tamo moho mahāmohastāmisro'thāndhasaṃjñitaḥ
avidyā pañcaparvaiṣā prādurbhūtā mahātmanaḥ

2.34

pañcadhā saṃjñitaḥ sargo dhyāyato'pratibodhavān
bahirantaḥprakāśaśca saṃvṛtātmā nagātmakaḥ
mukhyā nagā yataḥ proktā mukhyasargastatastvayam

2.35

taṃ sṛṣṭvā sādhakaṃ sargamamanyadaparaṃ punaḥ
tasyābhidhyāyataḥ sargastiryaksroto'bhyavartata
yasmāttiryakpravṛttaḥ sa tiryaksrotastataḥ smṛtaḥ

2.36

paśvādayaste vikhyātāstamaḥprāyā hyavedinaḥ
utpathagrāhiṇaścaiva te'jñāne jñānamāninaḥ

2.37

ahaṃkṛtā ahaṃmānā aṣṭāviṃśatidhātmakāḥ
antaḥprakāśāste sarve āvṛtāśca parasparam

2.38

tamapyasādhakaṃ matvā dhyāyato'nyastato'bhavat
ūrdhvasrotastṛtīyastu sāttvikordhvamavartata

2.39

teṣu suprītibahulā bahirantaśca nāvṛtāḥ
prakāśā bahirantaśca ūrdhvasrotodbhavāḥ smṛtāḥ

2.40

tuṣṭyātmakastṛtīyastu devasargastu yaḥ smṛtaḥ
tasminsarge'bhavatprītirniṣpanne brahmaṇastadā

2.41

tato'nyaṃ sa tadā dadhyau sādhakaṃ sargamuttamam
asādhakāṃstu tānjñātvā mukhyasargādisaṃbhavān

2.42

tathābhidhyāyinastasya satyābhidhyāyinastataḥ
prādurbhūtastadā vyaktādarvāksrotastu sādhakaḥ
yasmādarvāgvyavartanta tato'rvāksrotasastu te

2.43

te ca prakāśabahulā [stamodriktā rajodhikāḥ
tasmātte duḥkhabahulā ] bhūyobhūyaśca kāriṇaḥ
prakāśā bahirantaśca manuṣyāḥ sādhakāstu te

2.44

ityete kathitāḥ sargāḥ ṣaḍeva munisattama
prathamo mahataḥ sargo vijñeyo brahmaṇastu saḥ

2.45

tanmātrāṇāṃ dvitīyaśca bhūtasargo hi sa smṛtaḥ
vaikārikastṛtīyastu sarga aindriyakastu saḥ

2.46

ityeṣa prākṛtaḥ sargaḥ saṃbhūto buddhipūrvakaḥ
mukhyasargaścaturthastu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ

2.47

tiryaksrotaśca yaḥ proktastairyagyonyaḥ sa ucyate
tato'rdhvasrotasāṃ ṣaṣṭho devasargastu sa smṛtaḥ

2.48

tato'rvāksrotasāṃ sargaḥ saptamaḥ sa tu mānuṣaḥ
aṣṭamo'nugrahaḥ sargaḥ sātvikastāmasaśca yaḥ

2.49

pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtāstu trayaḥ smṛtāḥ
prākṛto vaikṛtaścaiva kaumāro navamaḥ smṛtaḥ

2.50

ityete vaḥ samākhyātā nava sargāḥ prajāpateḥ
prākṛtā vaikṛtāścaiva jagato mūlahetavaḥ
sṛjato jagadīśasya kimanyacchrotumicchasi

2.50.p1

iti

2.50.p2

[ viṣṇu0 1 5 3–24 ]

2.51

eṣāṃ pratyekaṃ viśeṣamāhakarmabhirbhāvitāḥ pūrve kuśalākuśalaistathā
khyātyā tayā hyanirmuktāḥ saṃhāre hyupasaṃhṛtāḥ
sthāvarāntāḥ surādyāśca prajā brahmaṃścaturvidhāḥ

2.51.p1

[ viṣṇu0 1|5|26-28 ]

2.52

brahmaṇaḥ kurvataḥ sṛṣṭiṃ jajñire mānasīstu tāḥ
tato devāsurapitṝnmanuṣyāṃśca catuṣṭayam

2.53

sisṛkṣurambhāṃsyetāni svamātmānamasīsṛjat
yuktātmanastamomātrā udriktā'bhūtprajāpateḥ

2.54

sisṛkṣorjaghanātpūrvamasurā jajñire tataḥ
utsasarja tatastāṃ tu tamomātrātmikāṃ tanum
sā tu tyaktā tanustena maitreyābhūdvibhāvarī

2.55

sisṛkṣuranyadehasthaḥ prītimāpattataḥ surāḥ
sattvodriktāḥ samudbhūtā mukhato brahmaṇo dvija

2.56

tyaktā sāpi tanustena sattvaprāyamabhūddinam
tato hi balino rātrāvasurā devatā divā

2.57

sattvamātrātmikāmeva tato'nyāṃ jagṛhe tanum
pitṛvanmanyamānasya pitarastasya jajñire

2.58

utsasarja pitṝnsṛṣṭvā tatastāmapi sa prabhuḥ
sā cotsṛṣṭābhavatsaṃdhyā dinarātryantarā sthitiḥ

2.59

rajomātrātmikāmanyāṃ jagṛhe sa tanuṃ tataḥ
rajomātrotkaṭā jātā manuṣyā dvijasattama

2.60

tāmapyāśu sa tatyāja tanumādyaḥ prajāpatiḥ
jyotsnā samabhavatsāpi prāksaṃdhyā yābhidhīyate

2.61

jyotsnodgame tu balino manuṣyāḥ pitarastathā
maitreya saṃdhyāsamaye tasmādete bhavanti vai

2.61.p1

[ viṣṇu0 1 5 27-37 ]

2.62

jyotsnā rātryahanī saṃdhyā catvāryetāni vai prabho
brahmaṇastu śarīrāṇi triguṇopāśrayāṇi ca

2.63

tamomātrātmikāmeva tathānyāṃ jagṛhe tanum
tataḥ kṣud brahmaṇo jātā jajñe kopastayā tataḥ

2.64

kṣutkṣāmānandhakāre'tha so'sṛjadbhagavāṃstataḥ
[ virūpāḥ ] śmaśrulā jātāste'bhyadhāvanta taṃ prabhum

2.65

maivaṃ bho rakṣyatāmeṣa yairuktaṃ rākṣasāstu te
ūcuḥ khādāma ityanye ye te yakṣāstu yakṣaṇāt

2.66

apriyaiṇāsya tāndṛṣṭvā keśāḥ śīryanta vedhasaḥ
hīnāśca śiraso bhūyaḥ samārohanta te śiraḥ
sarpaṇātte'bhavansarpā hīnatvādahayaḥ smṛtāḥ

2.66.p1

[ viṣṇu0 15 37-42 ]

2.67

tataḥ kruddho jagatsraṣṭā krodhātmāno vinirmame
varṇena kapilenogrā bhūtāste piśitāśinaḥ

2.68

dhayato gāṃ samudbhūtā gandharvāṃstasya tatkṣaṇāt
pibanto jajñire vācaṃ gandharvāste tato dvija

2.68.p1

[ viṣṇu0 15 43-44 ]

2.69

etāni sṛṣṭvā bhagavān brahmā tacchaktinoditaḥ
tataḥ svacchandato'nyāni vayāṃsi vayaso'sṛjat

2.70

avayo vakṣasaścakre mukhato'jāḥ sa sṛṣṭavān
sṛṣṭavānudarādgāśca pārśvābhyāṃ ca prajāpatiḥ

2.71

padbhyāṃ cāśvānsa mātaṅgāñśarabhāngavayānmṛgān
uṣṭrānaśvatarāṃścaiva nyaṅkūṃnyāśca jātayaḥ
oṣadhyaḥ phalamūlinyo romabhyastasya jajñire

2.72

tretāyugamukhe brahmā kalpasyādau dvijottama
sṛṣṭvā paśūnvauṣadhīḥ samyagyuyoja sa tadādhvare

2.73

gaurajaḥ puruṣo meṣa aśvāśvataragardabhāḥ
etāngrāmyānpaśūnāhurāraṇyāṃśca nibodha me

2.74

śvāpado dvipado hastī vānarāḥ pakṣipaścamāḥ
audakāḥ paśavaḥ ṣaṣṭhāḥ saptamāśca sarīsṛpāḥ

2.75

iti
gāyatraṃ ca ṛcaścaiva trivṛtsāma rathantaram
agniṣṭomaṃ ca yajñānāṃ nirmame prathamānmukhāt

2.76

yajūṃṣi traiṣṭubhaṃ chandaḥ stomaṃ pañcadaśaṃ tathā
bṛhatsāma tathokthyaṃ ca dakṣiṇādasṛjanmukhāt

2.77

sāmāni jagatī chandaḥ stomaṃ saptadaśaṃ tathā
vairūpyamatirātraṃ ca paścimādasṛjanmukhāt

2.78

ekaviṃśamatharvāṇamaptoryāmāṇameva ca
anuṣṭubhaṃ savairājamuttarādasṛjanmukhāt

2.78.p1

[ viṣṇu0 1 5 55 ]

2.79

tathā—
uccāvacāni bhūtāni gātrebhyastasya jajñire
devāsurapitṝnsṛṣṭvā manuṣyāṃśca prajāpatiḥ

2.80

tataḥ punaḥ sasargādau sa kalpasya pitāmahaḥ
yakṣānpiśācāngandharvānsṛṣṭvaivāpsarasāṃ gaṇān
narakiṃnararakṣāṃsi vayaḥpaśumṛgoragān

2.81

avyayaṃ ca vyayaṃ caiva yadidaṃ sthāṇujaṅgamam
tatsasarja tadā brahmā bhagavānādikṛdvibhuḥ

2.82

teṣāṃ ye yāni karmāṇi prāksṛṣṭyāṃ pratipedire
tānyeva pratipadyante sṛjyamānāḥ punaḥ punaḥ

2.83

hiṃsrāhiṃsre mṛdukrūre dharmādharmāvṛtānṛte
udbhāvitāḥ prapadyante tasmāttattasya rocate

2.84

indriyārtheṣu bhūteṣu śarīreṣu ca sa prabhuḥ
nānātvaṃ viniyogaṃ ca dhātaiva vyasṛjatsvayam

2.85

nāma rūpaṃ ca bhūtānāṃ kṛtyānāṃ ca pravarttanam
vedaśabdebhya evāsau devādīnāṃ cakāra saḥ

2.86

ṛṣīṇāṃ nāmadheyāni yathā vede śrutāni vai
yathāniyogayogyāni sarveṣāmapi so'karot

2.87

yathartuliṅgāni nānārūpāṇi paryaye
dṛśyante tāni tānyeva tathā bhāvā yugādiṣu

2.88

karotyevaṃvidhāṃ sṛṣṭiṃ kalpādau sa punaḥ punaḥ
sisṛkṣāśaktiyukto'sau sṛjyaśaktipraṇoditaḥ

2.88.p1

[ viṣṇu0 1 5 56–65 ]

2.89

evaṃ bhūtāni sṛṣṭāni sthāvarāṇi carāṇi ca

2.90

yadāsya tāḥ prajāḥ sarvā na vyavardhanta dhīmataḥ
athānyanmānasānputrāṃtsaddaśānātmano'sṛjat

2.91

bhṛguṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratumaṅgirasaṃ tathā
marīcimatriṃ dakṣaṃ ca vasiṣṭhaṃ caiva mānasāt

2.92

nava brahmāṇa ityete purāṇe niścayaṃ gatāḥ
sarve te'nāgatajñānā vītarāgā vimatsarāḥ

2.93

teṣvevaṃ nirapekṣeṣu lokasṛṣṭau mahātmanaḥ
brahmaṇo'bhūnmahānkrodhastrailokyadahanakṣamaḥ

2.94

tasya krodhātsamudbhūtajvālāmālāvidīpitam
brahmaṇo'bhūttadā sarvaṃ trailokyamakhilaṃ mune

2.95

bhrukuṭīkuṭilāttasya lalāṭakrodhadīpitāt
samutpannastadā rudro madhyāhnākasamaprabhaḥ

2.96

ardhanārīśvaravapuḥ pracaṇḍo'tiśarīravān
vibhajātmānamityuktvā taṃ brahmāntardadhe punaḥ

2.97

tathokto'sau dvidhā strītvaṃ puruṣatvaṃ tadākarot
bibheda puruṣatvaṃ ca daśadhā caikadhā ca saḥ

2.98

saumyāṃsaumyaistathā śāntāśāntaiḥ strītvaṃ ca sa prabhuḥ
bibheda bahudhā devaḥ svarūpairasitaiḥ sitaiḥ

2.99

tato brahmātmasaṃbhūtaṃ pūrvaṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhum
[ ātmānameva kṛtavānprajāpālaṃ manuṃ dvija

2.100

śatarūpāṃ ca tāṃ nārīṃ taponirdhūtakalmaṣām
svāyaṃbhuvo ] manurdevaḥ patnyarthaṃ jagṛhe vibhuḥ

2.101

tasmācca puruṣāddevī śatarūpā vyajāyata
priyavratottānapādau prasūtyākṛtisaṃjñitam
kanyādvayaṃ ca dharmajña rūpaudāryaguṇānvitam

2.102

dadau prasūtiṃ dakṣāyayāthākṛtiṃ rucaye purā
prajāpatiḥ sa jagrāha tayoryajñe sudakṣiṇaḥ

2.102.p1

[ viṣṇu0 1 7 3-18 ]

2.103

ityādisargaḥ svāyaṃbhuvamanvantare | cākṣuṣe tu viśeṣaḥ brahmāṇḍapurāṇe
vāmanapurāṇe | sūta uvāca
‘pūrve saptarṣayaḥ proktā ye vai svāyaṃbhuve'ntare
manorantaramāsādya punardevasyataṃ kila

2.104

bhavābhiśāpātsaṃkruddhā aprāptāste tadā tapaḥ
upapannā jane loke samudvāgamanāstu te

2.105

ūcuḥ sarve tadānyonyaṃ janaloke maharṣayaḥ
eta eva mahābhāgā vāruṇe vitate'dhvare

2.106

sarve vayaṃ prasūyāmaścākṣuṣasyāntare manoḥ
pitāmahātmajāḥ sarve tatra śreyo bhaviṣyati

2.107

evamuktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ
brahmaṇo juhvataḥ śukramagnau pūrvaṃ prajepsayā
ṛṣayo jajñire pūrvaṃ dvitīyamiti viśrutam

2.108

bhṛguraṅgirā marīciśca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ
atriścaiva vasiṣṭhaśca aṣṭau te brahmaṇaḥ sutāḥ

2.109

hute cāgnau samudbhūto jvālayā midhitaḥ kaviḥ
hiraṇyagarbhastaṃ dṛṣṭvā jvālāṃ bhittvā vinirgatam
bhṛgustvamiti hovāca yasmāttasmātsa vai bhṛguḥ

2.110

mahādevastathodbhūtaṃ dṛṣṭvā brahmāṇamabravīt
mamaiṣa putrakāmasya dīkṣitasya tvayā prabho
vijajñe'tha bhṛgurdeva mama putro bhavediti

2.111

tatheti samanujñāto mahādevaḥ svayaṃbhuvā
putratve kalpayāmāsa mahādevastadā bhṛgum
vāruṇā bhṛgavastasmāttadapatyaṃ ca sa prabhuḥ

2.112

dvitīyaṃ tu tataḥ śukramaṅgāreṣvavapatprabhuḥ
aṅgāreṣu tato'ṅgāni saṃhatāni tato'ṅgirāḥ

2.113

saṃbhūtiṃ tasya tāṃ dṛṣṭvā vahnirbrahmāṇamabravīt
retodhāstubhyamevāhaṃ dvitīyo'yaṃ mamāstviti

2.114

evamastviti so'pyukto brahmaṇā sadasatpatiḥ
tasmādāṅgirasāścāpi āgneyā iti naḥ śrutam

2.115

yadbhūtavastu punaḥ śukre brahmaṇā lokakartṛṇā
hute samabhavaṃstatra ṣaḍ brahmāṇa iti śrutam

2.116

marīciḥ prathamaṃ tatra marīcibhyaḥ samucchritaḥ
kratau tasminkraturjajñe yatastasmātsa vai kratuḥ

2.117

ahaṃ tṛtīya ityatristasmādatriḥ sa kīrtyate
kāśaistu nicito yasmātpulastyastena sa smṛtaḥ
keśailam̐gdhaiḥ samudbhūtastasmātsa pulahaḥ smṛtaḥ

2.118

vasumadhyātsamutpanno vasīyānvasumānsvayam
vasiṣṭha iti tajjñaiḥ sa procyate brahmavādibhiḥ

2.119

ityete brahmaṇaḥ putrā mānasāḥ ṣaṇmaharṣayaḥ
lokasya saṃtānakarāstairimā vardhitāḥ prajā
prajāpataya ityete paṭhyante brahmaṇaḥ sutāḥ

2.120

apare pitaro nāma etaireva maharṣayaḥ
utpāditā devagaṇāḥ saptalokeṣu viśrutāḥ

2.121

mārīcā bhārgavāścaiva tathaivāṅgirasāstathā
paulastyāḥ paulahāścaiva vāsiṣṭhāścaiva viśrutāḥ

2.122

vaivasvate tu vārkṣeyyāṃ māriṣāyāṃ daśapracetobhyo dakṣo jātaḥ
tadutpattimabhidhāya | viṣṇupurāṇe —
prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā
yathā sasarja bhūtāni tathā śṛṇu mahāmate

2.123

mānasānyeva bhūtāni pūrvaṃ dakṣo'sṛjattadā
devānṛṣīnsagandharvāīnasurāmpannagāṃstathā

2.124

yadāsya vipra mānasyo na vyavardhanta tāḥ prajāḥ
tataḥ saṃcintya sa punaḥ sṛṣṭihetoḥ prajāpatiḥ

2.125

maithunenaiva dharmeṇa sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ
asiknīmāvahatakanyāṃ vīraṇasya prajāpateḥ
sutāṃ sutapasā yuktāṃ mahatīṃ lokadhāriṇīm

2.126

atha putrasahastrāṇi vairiṇyāṃ pañca vīryavān
asiknyāṃ janayāmāsa sargahetoḥ prajāpatiḥ

2.126.p1

[ viṣṇu0 1. 15. 87–93 ]

2.127

ete ca nāradavacasā bhuvaḥ sarvato'ntardarśanāya gatā nādyāpi nivṛttā
ityādyuktam | tataśca—
ṣaṣṭiṃ dakṣo'sṛjatkanyāṃ vīriṇyāmiti naḥ śrutam

2.128

dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa
saptaviṃśatiḥ somāya catasro'riṣṭanemine

2.129

dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase tathā
dve kṛśāśvāya viduṣe tāsāṃ nāmāni me śṛṇu

2.130

arundhatī vasuryāmyā lambā bhānurmarutvatī
saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca tā daśa

2.131

dharmapatnyo daśa hyetāstāsvapatyāni naḥ śṛṇu
viśvedevāstu viśvāyāḥ sādhyā sādhyānvajāyata

2.132

marutvatyāṃ marutvanto vasostu vasavastathā
bhānostu bhānavastāta muhūrtāyāṃ muhūrtajāḥ

2.132.p1

[ viṣṇu0 1.15.103-108 ]

2.133

muhūrte'dhiṣṭhātṛtvena jāyante || tathā—
lambāyāṃ caiva ghoṣo'tha nāgavīthī tu yāmijā
pṛthivīviṣayaṃ sarvamahaṅgatyāṃ vyajāyata
saṃkalpāyāṃ ca sarvātmā jajñe saṃkalpa eva hi

2.134

ye tvanekevasuprāṇā devā jyotiḥpurogamāḥ
vasavo'ṣṭau samākhyātāsteṣāṃ vakṣyāmi vistaram

2.135

āpo dhruvaśca somaśca dharaścaivānilo'nalaḥ
pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo nāmabhiḥ smṛtāḥ

2.136

āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaḥ śānto dhruvastathā
dhruvasya putro bhagavānkālo lokaprakālanaḥ

2.137

somasya bhagavānvarcā varcasvī yena jāyate
dharasya putro draviṇo huto havyavahastathā
manoharāyāṃ śiśiraḥ prāṇo'tha ramaṇastathā

2.137.p1

[ viṣṇu0 1.15.109–114 ]

2.138

ete dharasyaiva
anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putraḥ purojavaḥ
avijñātagatiścaiva dvau putrāvanilasya tu

2.139

agniputraḥ kumārastu śarastambe vyajāyata
tasya śākho viśākhaśca naigameyaśca pṛṣṭhajaḥ
apatyaṃ kṛttikānāṃ tu kārtikeya iti smṛtaḥ

2.140

pratyūṣasya viduḥ putramṛṣiṃ nāmnā tu devalam
dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau

2.141

bṛhaspatestu bhaginī varastrī brahmacāriṇī
yogasiddhā jagatkṛtsnamasaktā vicaratyuta

2.142

prabhātasya tu yā bhāryā vasūnāmaṣṭamasya tu
viśvakarmā mahābhāgastasyāṃ jātaḥ prajāpatiḥ

2.143

kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vārdhakiḥ
bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartā śilpavatāṃ varaḥ

2.144

sarveṣāṃ yo vimānāni devānāṃ ca cakāra ha
manuṣyāścopajīvanti yasya śilpa mahātmanaḥ

2.144.p1

[ viṣṇu0 1 15 115-121]

2.145

prabhāsasya putrānanyetyānāha —
ajaikapādahirbudhnyastvaṣṭā rudraśca vīryavān
tvapuścāsyātmaja putro viśvarūpo mahātapāḥ

2.146

haraśca bahurūpaśca tryambakaścāparājitaḥ
vṛṣākapiśca śaṃbhuśca kapardī raivatastathā

2.147

mṛgavyādhaśca śarvaśca kapālī ca mahāmune
ekādaśaite kathitā rudrāstribhuvaneśvarāḥ
śata bhostatsamākhyāta rudrāṇāmamitaujasām

2.148

iti daśadharmapatnīnāmapatyābhidhānam
atha kaśyapasyāpatyāniaditirditirdanuścaiva ariṣṭā surasā rasā
surabhirvinatā caiva tāmrā krodhavaśā khasā
kadrurmuniśtha dharmajña tadapatyāni me śṛṇu

2.149

pūrvamanvantare śreṣṭhā dvādaśāsansurottamāḥ
tuṣitā nāma te'nyonyamūcurvaivatasvate'ntare

2.150

upasthite'tiyaśasaścākṣuṣasyāntare manoḥ
samavāyakṛtā sarve samāgamya parasparam

2.151

āgacchata druta devā aditi saṃpraviśya vai
manvantare prabhūyāmastanna śreyo bhavediti

2.152

evamuktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ
mārīcātkaśyapājjātāste'dityā dakṣakanyayā

2.153

tatra viṣṇuśca śakraśca jajñāte punareva ca
aryamā caiva dhātā ca tvaṣṭā pūṣā tathaiva ca

2.154

vivasvānsavitā caiva mitro varuṇa eva ca
aṃśo bhagaścātitejā ādityā dvādaśa smṛtā

2.155

cākṣuṣasyāntare pūrvamāsanye tuṣitāḥ smṛtāḥ
vaivasvate'ntare te vai ādityā dvādaśa smṛtāḥ

2.156

saptaviṃśatiryā proktā somapatnyo mahāvratāḥ
-tasyāmapatyānyabhavandīptānyamitatejasaḥ

2.157

ariṣṭanemipatnīnāmapatyānīha ṣoḍaśa
bahuputrasya viduṣaścatasro vidyuta smṛtāḥ
pratyaṅgirasajā śreṣṭhā ṛco brahmarṣisatkṛtāḥ

2.157.p1

[ viṣṇu0 1 15 125-135]

2.158

kṛśāśvasya tu devarṣerdevapraharaṇāḥ smṛtāḥ

2.158.p1

[ viṣṇu0 1 15 135 ]

2.159

ete yugasahasrānte jāyante punareva hi
sarve devagaṇāstāta trayastriṃśattu kāmajāḥ

2.160

teṣāmapīha satata nirodhotpattirucyate
yathā sūryasya maitreya udayāstamayāviha
evaṃ devanikāyāste saṃbhavanti yuge yuge

2.160.p1

[ viṣṇu0 1 15 136-137 ]

2.161

diteḥ putradvayaṃ jajñe kaśyapāditi naḥ śrutam
hiraṇyakaśipuścaiva hiraṇyākṣaśca vīryavān
siṃhikā cābhavatkanyā vipracitteḥ parigrahaḥ

2.161.p1

[ viṣṇu0 1 15 138-139 ]

2.162

nābhakālanābhādayaḥ putrāḥ | teṣāmuttarottaramapatyānīti daityavaṃśaḥ | danośca
vipracitterdvimūrdhaśaṅkukarṇahayaśiraḥ prabhṛtayaḥ śataṃ sutāsteṣāmapatyānīti
dānavāḥ
tathā—
pada sutāḥ sumahāsattvāstāmrāyāḥ parikīrtitāḥ
tā āha
śukī śyenī ca bhāsī ca sugrīvī śucigṛdhrikā

Linked texts (19)

Viṣṇupurāṇa (critical edition) — Sanskrit
Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Mārkaṇḍeyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Critical edition (BORI) — Sanskrit
Garuḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
Narasiṃhapurāṇa — Sanskrit
Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Varāhapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Critical edition (BORI) — Sanskrit
Ṭoḍarānanda — Ṭoḍaramalla 1564, Sanskrit
Liṅga — Sanskrit
Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit
Prakriyāpāda — Sanskrit
Purāṇasāra (Mādhava Vidyāraṇya) — Mādhava Vidyāraṇya, Sanskrit
Purāṇasāra — Sāyaṇa, Sanskrit

Todararaja 2: atha pratisargaḥ

Contents

atha pratisargaḥ