Somasiddhanta 9
Somasiddhānta 9
- Language
- Sanskrit
9.1
iti śrīsomasiddhānte caturthe pātādhyāyo navamaḥ
amṛtāṃśuśca bhagavānmanasālocya yajjagat
dṛśyate sarvamevaitadidaṃ vacanamabravīt
9.2
ahameva paraṃ brahma paramātmājarāmaraḥ
avyakto nirguṇaḥ sākṣī kūṭastho yo nirañjanaḥ
9.3
anādipuruṣo 'nanto hyavāṅmanasagocaraḥ
satya eva paraṃ jyotiradvitīyaśca kevalaḥ
9.4
ānandakāyakaraṇavihīno nirbhayaḥ śivaḥ
aṇoraṇīyān mahato mahīyān jñānavigrahaḥ
9.5
manasaḥ salilaṃ jātaṃ tanme sarvaṃ pratiṣṭhitam
mayyeva līyate sarvaṃ nātra kāryā vicāraṇā
9.6
anādirmama pīyūṣā prakṛtirviśvakāraṇam
proktamapyākṛtirnāmnā snānasanyāsadbhutam (1)
9.7
no bhinnaṃ nāpyabhinnaṃ ca kutaścidbhinnameva na
bhinnābhinnaṃ ca no yeṣāṃ vayaṃ vā na bhavānapi
9.8
nobhayaṃ kevalaṃ svacchaṃ brahmātmakatvadṛgrahrī
tamo nīhārakalpānti nahi vetti sphuṭāsphuṭam
9.6-2
vyoma śabdavatī mātrā bhinnaṃ tacchabdamātrataḥ
sparśa tanmātrānilobhūdrūpatanmātrapāvakaḥ (?)
9.10
rasatanmātrakādāpo gandhatanmātrabhūrataḥ
tattatsambalito mātrā etya sarvaṃ prajāyate
9.11
apañcīkṛtabhūtebhya etebhyaḥ ssrotra pañcakam
vākpañcakaṃ ca caikaṃ syādekaikaṃ jāyate punaḥ
9.12
tacca pañcamahābhūtasaṃyukto jñānaśaktitaḥ
kriyāśaktirmanaḥ prāṇaścāsīccaitaccaturvidham
9.13
prāṇo daśavidhaḥ saptadaśabhiḥ śabdapūrvakaiḥ
liṅgaṃ sūkṣmamabhūt tena bhaktārto varttate yadā
9.14
apañcīkṛtabhūtāni samāśritya paraḥ pumān
ākāśavāyutejombubhūmiravaṃ sasarja saḥ
9.15
pareṣāṃ daśame caikaṃ tattaddṛṇḍamaṣaḍmukham
mayi pañcīkṛtaṃ bhūtaṃ svalpakāryaguṇānvitam
9.16
anyai guṇaikavṛddhiḥ syānmahattvāt karaṇasya ca
karaṇātsāṃśakāryasyādhyalpatvāditi nirṇayaḥ
9.17
anantaraṃ tumutcchānāṃ proktānīyā tathā mahī (?)
bhūmīrūpātsamuttiṣṭhattadrahmātmaniśamvaryyadam (?)
9.18
haimānāmahaṇḍakādīnāṃ sarvamantastamo mataḥ
hiraṇyagarbho'haṃ nāmnā tatrāgresacaranmahān
9.19
pañcānanamahaṅkāraṃ brahmāṇaṃ sṛṣṭavān vibhuḥ
vedān varāsane tasmin sarvalokapitāmahe
9.20
sa ca svayaṃbhūḥ sarvātmā tatra gatvā vanaṃ samāḥ
svayamevātmano dhyānaṃ tadaṇḍamakarod dvidhā
9.21
tābhyāṃ sa śakalābhyāṃ ca dyāvaḍūmiṃ ca nirmame
madhye diśontarikṣaṃ ca śāśvataṃ sthānamavyayam
9.22
cakṣuṣorgirdivānāthaṃ manasā candramā api
tejobhūkhāmbuvātebhyaḥ kramāṅgāndarakādikam
9.23
sa sarvaṃ vibhide vyoma punardvādaśadhā kriyāt
cakāra nātmānamātmānamahaṃkāro bharūpiṇam (?)
9.24
vibhajya kṛtavān sūkṣmaṃ tato viśvaṃ carācaram
nirmame devapūrvaṃ tu guṇakarma tadādikam
9.25
samantādaṇḍamadhye 'smin bhūgolo vyomni tiṣṭhati
tadantare puṭāḥ sapta jñeyāḥ pātālabhūmayaḥ
9.26
nirayāstadvadhodho vā aṣṭāviṃśatikoṭayaḥ
tadūrdhvaṃ ṣaḍbhuvarlokāḥ śobhante tasya pārśvataḥ
9.27
grahatārādilokāste tatra tatra svarāśayaḥ
tiṣṭhantyādhāraśaktyā ca tattadarhajanānvitāḥ
9.28
bhūgolamadhyago meruśubhayatra vinirgataḥ
manvindravedamunaya ūrdhvāḥ srotāṃsa uttamāḥ
9.29
ūrdhvaśṛṅge vasantyete madhyaśṛṅge mahāsurāḥ
adhaḥ srotāṃsa evānye madhyasrotasthito giriḥ
9.30
lavaṇāmdhirgāṃ paritya sthito'syā mekhaleva hi
tanmadhye yamakoṭiśca purī laṅkā ca romakam
9.31
pūrvādyā ca siddhapurī bhūpādāntaritāśca tāḥ
puromevāntaraṃ viddhi bhūpādaṃ viddhi śaunakam
9.32
sarveṣūrdhvasthitākāśādalpakāyāśca bhūta lam
paśyanti cakrākāraṃ tu na kapitthopanaṃ mune
9.33
uparyātmānamapare tiryaganye mahītale
adhogānaṃ kalpayanti teṣāṃ kvordhvaṃ kva cāpyadhaḥ
9.34
uktānāṃ viṣuvatyūrdhvaṃ purāḥ kheṭā vrajantyamī
na tāsu viṣuvacchāyā vyakṣadeśaḥ sa tu smṛtaḥ
9.35
tataḥ sthānādṛ dhruvo merorūrdhvasthopi ca lakṣyate
sthitāviva pratīyete merostadvanmaṇḍalam
9.36
dhruvonnatiṃ bhacakrasya natirakṣamitiḥ parā
lambatulyātvabhimukhaṃ yāvadviddhi tadunnatim
9.37
bhacakradhruvayormadhye prakṣiptāḥ pravahrānilaiḥ
vrajantyajasraṃ sannaddhā grahakakṣā yathākramam
9.38
paścādvrajanto'tijavānnakṣatraiḥ satataṃ grahāḥ
jīyamānāstu lambante tulyameva svamārgagāḥ
9.36-2
prāggatitvamatasteṣāṃ bhagaṇaiḥ pratyahaṅgatiḥ
pariṇāhavaśādbhinnāstaddaśāṅgāni bhuñjate
9.40
savyaṃ bhramati devānā mapasavyaṃ suradviṣām
upariṣṭādbhagolo'yaṃ vyace paścānmukhaḥ sadā
9.41
cumbakobhraminyāyena uccapātā adṛrśanāḥ
grahā nānāgatiṃ kuryurdevatā bhagaṇāśritāḥ
9.42
pravahaḥ śvasanaścaitān khoccābhimukhamīrayet
evaṃ yat prāṅmukhaṃ yānti taddanaṃ ṛkṣamanyathā
9.43
dūrasthitaḥ svaśīghroccāṅgahaḥ śithilaraśmibhiḥ
savyetarākṛṣṭatanurbhavedvakragatistadā
9.44
nṛpaṣaḍvargapañcābhra ityaṣṭīṣurasaiḥ kujāt
antyakendrāṃśanīcāṃśairvakriṇo yānti pātavat
9.45
vakrānuvakrā kuṭilā mandā mandatarā samā
tathā śīghrātiśīghrākhyā grahāṇāmaṣṭadhā gatiḥ
9.46
mandādipañcasaṃjñāśca vakre cānyeḥ prakīrtitāḥ
pātopabhogaḥ kheṭānāmuttarābhimukhaṃ nayet
9.47
grahāḥ prāgbhagaṇārddhasthā dakṣiṇābhimukhaṃ tathā
pātābhyāmapakṛṣyante śīghroccaṃ budhaśukrayoḥ
9.48
tacchīghrākarṣaṇāttau tu vikṣipyete yathoktavat
ante grahasya kṣepānte svakrāntyantātprasāryate
9.49
bhṛvṛttaṃ krāntibhāgaghnaṃ bhagaṇāṃśavibhājitam
avāptayojanairvyakṣāduparistho graho vrajet (?)
9.50
meṣādāvuditaḥ sūryyastrīn rāśīnudaguttaraḥ
sañcaran prāgaharmadhyaṃ pūrayenmeruvāsinām
9.51
kakryādīn sañcaraṃstadvadahaḥ paścāddhaṃmeva saḥ
tulādīṃstrīn mṛgādīṃstrīṃstadvadeva suradviṣām
9.52
ato dinakṣaye sāyamayanānto viparyayāt
vyakṣoṅgamaṃ ca tiryaktvāntriṃśatā ca kṣapāpyahaḥ
9.53
purato bhūcaturthāṃśaṃ svasthānādbhāsayadraviḥ
tattaddigbhyāṃ tattaddiśāmukhaṃ sañcarayannapi (?)
9.54
tattatpaścimabhūpāde udaṅ merostu dakṣiṇe
madhyāhnāīrātrāstakālān kuryādraviḥ kramāt
9.55
anyatra devabhāge tu hānivṛddhī divāniśoḥ
anena pratyahaṃ yāmye vyastaṃ deve'nyathānyathā
9.56
bhūmaṇḍalāt pañcadaśe bhāge saumyāyane dvayoḥ
nāḍīṣaṣṭyā sakṛdrātrirdeve 'nyatra divā bhavet
9.57
anyathā ayanātpātoparatoyaṃ bhasañcayaḥ (?)
vartate viparīto hi spaṣṭakrāntyudbhavo hyudak
9.58
yāmyaṃ ceti punastasmānmeroḥ santi yojanaiḥ
parato vāsarasyāpi sadā vṛddhikṣayo bhavet
9.56-2
astotnmaṇḍalamūrdhvasthāḥ pitaro darśanirgame
svoparyarrkaṃ prapaśyanti tanmāsaṃ paitṛkaṃ dinam
9.60
kalpendubhagaṇāḥ kṣuṇṇāḥ khatrayābdhidviśāyakaiḥ
ākāśakakṣā sā kakṣā bhaktā kalpabhasañcayaiḥ
9.61
kalpabhūvāsaraiḥ sarvabhuktiyojanameva sā
yuktā gatikalāḥ ṣaṣṭhiḥ kṣmākarkakakṣā ca paścimaḥ
9.62
vyāsārddhayuktasaṃghātī karṇāddornā tadunnatiḥ
saṅgyeva jyotiṣāṃ yogāddhṛtakalpā phalāya sā
9.63
kṛtvā samantu bhūgolamabhīṣṭaṃ dāravantataḥ
ādhārakakṣādvitayaṃ kakṣā viṣuvatī tathā
9.64
bhagaṇāṃśāṅgulaistatra krāntyantāṅgulairapi
ayanādayanaṃ krāntiḥ kakṣānte svadhruvādikam
9.65
ācchādya śuklavastreṇa yantrayuktān grahādikān
nyastakṣitijadṛṣṭaṃ ca kṛtvā yantraṃ ca kālavit
9.66
bhūmiṃ yadaṅgabhiryantraṃ pratyakṣeṇākhilaṃ gatam
yasya kṛtvopari sthānamātmanastatra saṃsthitiḥ
9.67
kālānte bhagnamakhilaṃ kṛtvā dṛṣṭvā grahādikam
naṣṭe dive divā rātrau lokatritayage kṣaye
9.68
śete brahmā svayaṃ patre nyagrodhasya kṣapāvyaye
mahāniva divāpūrṇau mahī saṃmudritākhilā
9.66-2
sṛṣṭvā punarjagat sarvaṃ kariṣyati yathātatham
śaktimātraṃ ca śeṣaṃ tat jagacca pratisañcaret
9.70
svasvakarmānurūpaṃ tu yathāpūrvaṃ tathodbhavam
brahmaṇaḥ śaradāṃ pūrṇe śataśo yāti tajjagat
9.71
sarvaṃ kāryaṃ kāraṇe sve līyate sarvakāraṇam
māyāśabalitaṃ brahma punaḥ sṛṣṭiṃ kariṣyati
9.72
tattvamasyādivākyairyat samyagjñānaṃ prajāyate
tena naśyati sā māyā nānyathā koṭikarmabhiḥ
9.73
vinaṣṭovyākṛtaṃ svasthānirūpaparamāmṛtam (?)
kūṭasthamokṣa ityuktaṃ citraṃ tatra vicāraya
9.74
samādhimārga evāyaṃ saṃsārajayakāraṇam
etaddhyāyan buddhimān syāt (?) kṛtakṛtyaḥ sa eva hi
9.75
iti guhyatamaṃ śāstraṃ bhuktimuktiphalapradam
adhigamya tataḥ somācchaunakaḥ pūrṇamānasaḥ
9.76
labdhadehāśca dehaiśca pūrṇacakṣuḥ punaḥ punaḥ
namaskṛtvā miṣāddevyā vivaśo gadgadasvaraḥ
9.77
tuṣṭāva śāntaḥ svaguruṃ śāntaṃ savigrahaṃ munim
jaya candrāmṛtāṃśo bho jaya śaṅkarabhūṣaṇa
9.78
jaya sarvajña sarvātman jaya sarveśvara prabho
kṛtārtho'haṃ kṛtārtho'haṃ puṇyo'haṃ pūtavigrahaḥ
9.79
dhanyo'haṃ vītaśoko'hamityevaṃ brāhmāhameva ca
acchedyo'hamadāhyo'hamamakaṃ hamahaṃ śivam (?)
9.80
ahaṃ viṣṇurahaṃ brahmā śakro'hamahamaṃśumān
ahamagnirahaṃ vyoma sarvametadahaṃ jagat
9.81
tvatprasādāṅga hṛṣṭeṣṭha evametadvaimyaham
trāhi māmiti saṃprārthya praṇipatya punaḥ punaḥ
9.82
guruṃ samarcayāmāsa gandhapuṣpākṣatādibhiḥ
dakṣiṇāṃ ca hiraṇyaṃ ca vastrabhūṣaṇapūrvakam
9.83
abhivādya namaskṛtya (1)
jñātvedaṃ munayaḥ sarve somālayamanoratham
9.84
pratipadyāpurityanyaṃ jñānaṃ papracchurādarāt
sa tebhyaḥ pradadāt prītaḥ samyagjñānamaninditam
9.85
tadeva devastaddbrahma vedacakṣuḥ paraṃ śubham
adhyetavyaṃ sadā viprairuttamairvedavādibhiḥ
Linked texts (1)
- Sūryasiddhānta — Maya, Sanskrit