Siddhantashekhara 1.3
Siddhāntaśekhara 1.3
- Language
- Sanskrit
1.3
pādottaraṃ śaśadharagrahaṇaṃ vadanti ..“
ityuktaoṃ saptacandrasujāṃśeṣu 19, 8, 3, 4 sameṣu , caturthāṃśo'dhaṃ pādonaṃ, sampūrṇa
ca grahaṇaṃ bhavatauti proktavān śrīpatiḥ. gaṇitarītyā vicāraṇīyo'yaṃ viṣayaḥ .
candragrahaṇa sambandhipraśnamekaṃ kṛtvā taduttaraṃ prakārābhyāmuktamiti viśeṣaḥ.
mamādarśapakṣakayoḥ ‘dikkuñjarasta- jaladhipramitaistadaṃ śaiḥ ” iti samānam parasada kaścin vātottaraḥ iti
pāṭhe'sti 'aḍole khastu nāve va tena lokasyāsyānyādṛśo'pyāśayo bhavitumarhati .
granthaparicayaḥ
31
(8) pātādhyāyo brahmaguptalallayoḥ sadṛśa evotaḥ śrīpatinā . atra ca
“triskandhavidyanipuṇaikamallo tallo'pi yatrāpratibho babhūva .
jātepi kiñcidbhaṇitādhikārapratādhikārei maṃma nādhikāraḥ ..“
iti gaṇakānāṃ madhye viditaḥ lokaḥ pateḥ sambandhe'pi tādṛśa evati
bhāskarācāryeṇa ‘atra trinavabhavanajatā krāntirityādinā śekharoktalakṣaṇena'
iti pratipadoktayā śrīpayuktapātādhyāyaḥ khaṇḍito'pyasti .
(8) udayāstādhyāye --prācīnatamāyanaṃ dṛkkarma prakārābhyāmu-
“‘khanabho'tibhiḥ samāhṛtaṃ prathamaṃ dṛkphalamāyanāśrayam .
yucaraścitabhodayāsubhirvihataṃ spaṣṭamiha prajāyate .. “
ityanena tasya sphuṭīkaraṇaṃ śrīpatiūtamālokya bhāskarācāryeṇa ‘āyanaṃ valanama-
sphuṭeṣuṇe' tyādinā tadevoktamiti madauya vivaraṇe spaṣṭameva . anye'pi tattrayoktā
viṣayāḥ sphuṭatayā śrīpatinot iti .
(10) candrādhyāye varāha brahmaguptala lācāryāṇāṃ bahavaḥ ookā anūditāḥ
śrīpatineti vastuto nāsti kaścidviśeṣaḥ . kevalaṃ candrasya spaṣṭacarānayane
Commentaries (1)
- Gaṇitabhūṣaṇa — Makki Bhaṭṭa, Sanskrit
Linked texts (1)
- History of Technology in India, Vol. I: From Antiquity to c. 1200 A.D. — A. K. Bag, English