Tattvaviveka 3
Tattvaviveka 3
- Language
- Sanskrit
3.0
guroḥ śarāḥ khaṃ 5
3.8
bhṛgutuṅgakasya
ṣaḍaṅkakā nāgamilāḥ 66
3.22
śanairdda 2
3.23
sṛṣṭyutthakalpārkakuvāsaranduvārādhimāsāvamasaṃjñakā ye
bhaktāśca te tadgatasauravarṣaiḥ
soraikavarṣe prabhavanti sarve
3.24
nijeṣṭavarṣairguṇitānyabhīṣṭavarṣodbhavānīha bhavanti tāni
svasauravarṣīyakuvāsarā ye
saptoddhatāḥ śeṣamitaṃ dinādyam
3.25
(1) vāro'rkatastacca gato'bdapaḥ syāt
tadagrimaśceti sudhībhirūhyam
ahargaṇaṃ varṣamukhāt (2) sukhārthaṃ
kṛtvā vadantyānayanaṃ grahāṇām
3.26
atra pūrvaiḥ sauravarṣāt kṛtvā'hargaṇamudgame
tatra vārasya gaṇanā kṛtā (1) cābdapateḥ sadā
3.27
ayuktā sā yatastatra varttamāno na no gataḥ
vāro'styabdapateḥ kintu svābdapāgrimato gataḥ
3.28
idamuktaṃ tadā sauravarṣavarṣaktaṃ yadā bhavet
iṣṭakāle yadaivārkaudaye'styabdapatergataḥ
3.26-2
vinaiva nirṇayaṃ tvitthaṃ sadaivābdapaterna sat
pravṛttasyaiva vāroktistajjñairyainādṛtā'sti hi
3.30
ahargaṇo madhyamasāvanena
kṛtaścalatvāt sphuṭasāvanasya
tadutthakheṭā udayāntareṇa
hīnānvitāḥ saṃvihitāḥ phalena
3.31
laṅkodaye syurna kṛtaṃ tadādyairyato'ntaraṃ taccaramalpakaṃ ca
(1)“ madhyārkabhuktā asavo nirakṣe
ye ye ca madhyārkakalāsamānāḥ
3.32
tadantaraṃ yat sphuṭamadhyayostaddyupiṇḍayoḥ syādvivaraṃ gatighnam
bhaktaṃ dyurātrāsubhirāptaliptāhīnā grahāścedasavo'lpakāḥ syuḥ
3.33
tadanyathā''ḍhyāśca nijodayaiścedbhuktāsupūrvaṃ vihitaṃ tadānīm
kṛtaṃ tathā syāccarakaṃrmamiśraṃ
karma grahāṇāmudayāntarākhyam ”—iti
3.34
itthaṃ śiromaṇau proktā yaduktamudayāntaram
tadvāsanāṃ nirākartumudyato'smi vidāṃ vara
3.36
tadantaraṃ yadalpaṃ te ravigatyā'savo matāḥ (1)
3.37
vāstavaṃ nauttavaṃ khaṇḍatrayātmakam | ahargaṇaḥ 1 saṃ0 (1) bhagaṇaḥ 1
saṃpātamadhyārkakalotpannāsavaḥ 1
avāstavaṃ tu0 ahargaṇaḥ 1 kevalabhagaṇaḥ 1 ke0 (2) madhyamārkrakalāḥ 1
atra vāstavasya avāstavena sākamantare (3) saptaviṃśatyayanāṃśakāle
tithyādiṣu ghaṭīcatuṣṭayaṃ kiṃcinnyūnamadhikaṃ vā'ntaraṃ syāt | muñjālamatānuyāyināṃ mate tvanirvvācyamantaraṃ syāditi mahadvaiṣamyam
nirayanavarṣādau kevalagatyadhikacakrakalāsvarūpasvoktamadhyamamānenaiva sāvanāhargaṇasaṅkhyā bhramatonirakṣeti spaṣṭaṃ vadadbhiḥ sāyanārkakalātulyāsuvaśāt (4) khoktiduṣṭamudayāntaramuktaṃ tadapyasat | vāstasatyāsatyāsumānābhyāmudbhamāsannakālayoḥ
bhinnapramāṇasiddhā'to vijātīyau gaṇau tava
3.38
akhantaraṃ tu tattthaṃ na hi mūḍha gaṇāntaram
vijātīyagrahāntarnāpyemakhantarodbhavam
3.36-2
māndaṃ tu nimnoccakaṭattakendraṃ
madhyo ravistaccalanāṅgavṛtte
bhāge dinaṃ varṣaminasya bhāṃgai-360
rmadhyārkagatyā kudinaṃ vadanti
3.40
yāvatyo gatayaḥ kalpe tāvantaḥ sūryasāvanāḥ
uktayuktyaiva tadyoge bhagaṇā bhabhramā api
3.41
yairvāstavaikakudināntaragaḥ svasṛṣṭerbhaikabhramaḥ savitṛmadhyagatestu kālaḥ
buddho'sti saṅgaṇitavāsanayā'tha taistu
jñāto hi madhyamaraviḥ svagateḥ samānaḥ
3.42
kālo gatergatisamaṃ calanaṃ vinā no
gatyaiva meṣavadanāccalanādihāntaḥ
madhyārkakevalagateścalanaṃ sadaikasaṅgedine'sti hi raverudayāntarājña
3.43
akṣātmakaṃ yat tvasadasyaco tadvaśādayaṃ siddha iti prakalpya
mithyaiva kheṭe'ntaramāmananti
prāyo'tra golaṃ na vidanti te'jñāḥ
3.44
phalārthaṃ yugamanvādikalpanā kadināditaḥ
sṛṣṭyāderna hi kintārha(2) grahādyānayanaṃ tataḥ
3.45
kadinādeḥ kathaṃ cinna kāryaḥ kheṭādinirṇayaḥ
ityarkaśāstramāṇyāt spaṣṭaṃ jñeyaṃ vijānatā
3.46
kṛtānte'smin brahmadinādgatā ye sauravatsarāḥ
projjhya sṛṣṭestataḥ kālaṃ saurābdaiḥ śeṣasaṃmitāḥ
3.47
kṛtānte sṛṣṭivaktrāt syuḥ saurābdāste gatā amī
khacatuṣkayamāgnyagniśararandhraniśākarāḥ
3.48
madhyamānayanaṃ kāryamato'nupatanāntaraiḥ
kṛtānte tena kheṭāḥ syurmadhyamā ravipūrvakāḥ
3.46-2
vinendupātamandoccānmeṣādau tulyatāmitāḥ
itthaṃ brahmadinādirna bhavet sṛṣṭyabdabhedataḥ
3.50
dvādaśaghnā guroryātā bhagaṇā varttamānakaiḥ
rāśibhiḥ sahitāḥ śuddhāḥ ṣaṣṭyā syurvijayādayaḥ
3.51
sphuṭārkasya saṃkrāntayo meṣavaktrāt
kramāt tāsvamāntadvayāntastadānīm
viśuddhāśca caitrakramāccāndramāsāḥ
sadā saṃjñayodāhṛtāḥ prāṅmunīndraiḥ
3.52
asaṃkrāntimāso hi cāndro'dhimāso
dvisaṃkrāntimāsaḥ kṣayākhyastadānīm
kṣayākhyaḥ kadā cit tataḥ prāk ca paścādavaśyaṃ hi tatrādhimāsadvayaṃ syāt
3.53
(1)sphuṭairlaṅghanairyairayaṃ tāni sarveṣvapi syurmadhoścāndramāseṣu kāle
ato'yaṃ kṣayaḥ sarvacāndreṣvapītyaṃ
na jānanti sahāsanārjñānaśūnyāḥ
3.54
idānīṃtanārthaṃ na śāstraṃ pravṛttaṃ
na sat kārttikāditrayotthaṃ taduktam
suyuktā na munyuktirapyatra śāstre
bhavet kāryavaryasya yāhagviruddhā
3.55
ataḥ paraṃ śrījagadīśvarasya
brahmāṇḍasṛṣṭirviyatīnapūrvaiḥ
atīndriyaiścaiśca sadaikarūpoditā'tha tāṃ vacmi gurūpadeśāt
3.56
tāvadbrahmāṇḍagolo'yaṃ svarṇābho'ntastamovṛtaḥ
vedakhrṣṭābhanāgābhradastra ndvayaṣṭabhūmayaḥ
3.57
prayutaghnā varīvartti yasya kakṣā khakañcikā
yasyāntaḥ sarvadā raśmiprasāro'sti raverdhruvam
3.58
tadantaḥ pravahaIkāyavāyugolo dhruvāśrayāt
paścimābhimukhaṃ śaśvadbhramatyarkaikakeṇa saḥ
3.56-2
dinena tau dhruvāvaca yāmyottaragatau sthirau
diksthānarūpau satataṃ bhagavacchaktitaḥ sthitau
3.60
dhruvasthānāt tu tadgole vṛttaṃ yat khāṅgabhāgakaiḥ
viṣuvanmaṇḍalaṃ tat syāt tataḥ svasvāpamāṃśakaiḥ
3.61
ahorātrākhyavṛttāni dhruvamadhyādbhavanti hi
saumyadhruvāt kadambasya sthānaṃ yāmye jināṃśakaiḥ
3.62
yāmyadhruvāt kadambasya sthānaṃ saumye jināṃśakaiḥ
evaṃ kramānmithaḥ ṣaḍbhāntaritau tau kadambakau
3.63
saumyayāmyau tu tanmadhyāt tadgole pravahābhidhe
maṇḍalaṃ khāṅgabhāgairyat tat sthiraṃ krāntimaṇḍalam
3.64
viṣuvatkrāntivṛttaikyāt sthirā dvādaśa rāśayaḥ
meṣādyastathā bhāni kalpitāni sthirāṇi ca
3.65
saptaviṃśatisaṅkhyāni prākkramāt krāntimaṇḍale
tadgolodaragole tu saṃlagnò'nyo hi golakaḥ
3.66
bhagolākhyaḥ sthūlasūkṣmāṇyasaṃkhyānīha bhāni ca
tasmim̐stiṣṭhanti golo'yaṃ kadambābhyāṃ calo'niśam
3.67
saptaviṃśatibhāgaistu paścāt prāk sṛṣṭitaḥ kramāt
kadambamadhyāt tadgole vṛttaṃ yat khāṅgabhāgakaiḥ
3.68
tanmukhyaṃ (1) krāntivṛttaṃ syādbhagolacalanāñcalam
samā dvādaśa bhāgāśca tasya dvādaśa rāśayaḥ
3.70
meṣādayastathā tulyāḥ saptaviṃśatibhāgakāḥ
aśvinyādīni bhāni syuḥ phalārthaṃ prākkramāt kila
aśvinyāderayaṃ cātra revatyantabhinoditaḥ
bhagaṇānto hi vijñeyaḥ sthirapauṣṇāntago na hi
3.71
kadambacalito golo bhacakraṃ tārakāśrayam
pravahānilabaddhaṃ saddruvamadhyavaśena tat
3.72
bhramatītyāśayo'rkasya (2) nyathā svīkṛtya taṃ balāt
nāśitāḥ svoktayo mūḍhairyathārthākā śagolake
3.73
sṛṣṭyādau viṣuvadvṛtte meṣādiḥ krāntivṛttagaḥ
bhagolacalanāt krāntivṛttasya calanādayam
3.74
avaśyaṃ calabhāgaistu paścāt prāk calati kramāt
evaṃ bhagolake vṛttaṃ kadambādyajjināṃśakaiḥ
3.75
dhruvavṛttaṃ tu tajjñeyaṃ bhagolacalanāccalam
atha tadvṛttagaṃ yadyadbhaveṭṭabhaṃ svahatibhramāt
3.76
dhruvasthānasthitaṃ tattaddhruvabhaṃ svasvakālajam
calāṃśābhāvakāle tu yadbhaṃ dhruvagataṃ tataḥ
3.77
idānīṃ calitaṃ taddhi calāṃśaiḥ svahṛtau(1) kila
pūrvaratrau tu tadyatra pratyakṣaṃ dṛśyate'tha tat
3.78
pararātrau na tatrasthaṃ(2) dṛśyate bhamatī balāt
dhruvatārāṃ sthirāṃ granthe manyante te kubuddhayaḥ
3.79
sākaṃ taistu vivādo'pi satāṃ mūḍhatvameva hi
dhruvasthānasthitaṃ yadyat kadambabhramaṇena bham
3.80
tattat khamadhyagaṃ(3) merau nirakṣe garbhabhūrjagam
ityasti sauraśāstroktiḥ sadaiva sthūlasṛṣṭibham
3.81
dhruvarkṣaṃ kalpayitvā'nyāḥ pravadantyadhunā sthiram
evamukto bhagolo'yaṃ tadgolāntaragāśca ye
3.82
grahāṇāṃ golakāḥ sapta tānanyāṃśca vadāmyaham
svasvaśaighyākhyamāndākhyavipātākhyabhapātajāḥ
3.83
paroccaparanīcākhya-(1)golāḥ spaṣṭakriyocitāḥ
tatsarvāśraya evaiko grahagolo'sti khe mahān
3.84
tata ūrdhvaṃ tataścādhaḥ kathañcinna graho bhavet
evamākāśagolāste pavanākhyā grahāśrayāḥ
3.85
adho'dhaḥ kramato jñeyāḥ śaneścandrāvadhisthitāḥ
ādau śanirgurustasmāt tato bhaumastato raviḥ
3.86
tataḥ śukno budhastasmāt tata induriti sphuṭam
dvayordvayorantare tu siddhavidyādharādijāḥ
3.87
ākāśagolāstiṣṭhanti tvarūpāṅgāśca ye sadā
sarvatra(2) lagnagoleṣūrdhvaṃgaḥ svacalanāddruvam
3.88
adhaḥsthaṃ cālayatyeva(3) madhyasthaḥ svordhvagaṃ na hi
svagatyā calitasyādhaḥ sthitasyāpyūrdhvataṅgateḥ
3.86-2
vaśataścalanāt tasya cāviruddhagatidvayam
svagatyā calitasyaivamūrdhvasthasya kathaṃ cana
3.60-2
nādhaḥsvagatitastasya calanaṃ tvanyarodhataḥ
bhagolāntarato'dho'dhaḥsaṃlagnā eva te'khilāḥ
3.61-2
jñeyāḥ kadambasambandhādbhagole calite sati
calitāste'pi kheṭānāṃ golāḥ syustadvaśāt tathā
3.62-2
parasparaṃ tadākāśasambandhādatha cendrataḥ
dūre'ntare hi vahnestu golo'vyaktastvadhaḥsthitaḥ
3.64-2
bhūminirgatavahnestu yo'tyūrdhvagamanāvadhi
golo'sau vahni (1) golākhyastadūrdhvaṃ so'nalo na hi
vahnayūrdhvaṃ khe maharloko janastasmāt tatastapaḥ
tadūrdhvamanavadyaḥ satyaḥ santi te vai sanātanāḥ
3.65-2
bhuvaṃ vinā'nyānakhilānadhaḥsthānatīśaśaktyā pravahaḥ parāśām
pracālayatyeṣa bhagolako'pi
tathā'ti (2) śaktyā svaparāmvarasthān
3.66-2
sarvānadhaḥsthānayanāṃśagatyā
tadanyagolā na tathā svaśaktyā
te katralaṃ svāmbaragabhramārthamanyāmbarasthabhramaṇāya na syuḥ
3.67-2
sthiraṃ pratyakcalaṃ bhāti khasthaṃ prāgbhūbhramānnṛṇām
pravaho vyartha ityā(1)ryabhaṭoktaḥ śliṣyahottaram
3.68-2
(2)yat sarvato nirādhāraṃ svordhvadeśagataṃ guru
svasthāna eva tannūnaṃ patatītyapi nirṇaye
3.99
asadyūbhramaṇaṃ caindrayāmanāṣaṃ svīkṛtaṃ tu yat
bhūmāvapi dhruvāyogāt tat tucchaṃ pravarhe gate
3.100
evaṃ hi kālabodhārthaṃ golāḥ sapta grahodbhavāḥ
golo'ṣṭamo bhagolākhyo navamaḥ pravāhābhidhaḥ
3.101
pravahādagniparyantaṃ pavanākhyāmbarodbhavāḥ
golāḥ svacchatarāstadvaddṛḍhā rūpavivarjitāḥ
3.103
yathā virūpo bhūvāyustathendoḥ pravahāntajāḥ
virūpā nirmalākāśā api syuḥ pavanābhidhāḥ 102
viralā viralāṅgo tāvanekaikagatimramau
pavanau ye'nilākāśāḥ proktaśūnyāmbaretarāḥ
3.104
jātyā'bhinnāśca te sarve'mūrttāḥ svasthānagāścalāḥ
svagatyā paragatyā ca bhramantyeṣvakhileṣvapi
3.105
dṛgarkiṃkaraṇānāṃ tu nāvarodhaḥ kathaṃ cana
raverāsannakiraṇāstatprabhāvo mahām̐stataḥ
3.106
dūre cālpa iti jñeyastāratamyāt karodbhavaḥ
evaṃ bhagolāvadhikastatprakāśastato(1) na saḥ
3.107
brahmāṇḍagāndhakārasthā golāḥ sarve'tha teṣu ca
bhagolāntaṃ tamo naṣṭaṃ bhavedyācca tadūrdhvagam
3.108
yathāsthitaṃ svataḥ śyāmamasamparkakarānvitam
nīlaṃ saṃdṛśyate'tratyaistama evāmbarasthitam
3.106-2
loke nīlaṃ nabha iti pratītiriha sambhramā
samantāllagnagolā ye brahmāṇḍādagnigolakam
3.110
kendraṃ teṣāmekameva sarvakendraṃ taducyate
tatkendrato yasya kendraṃ bhinnamasti sa eva kau
3.111
jalagolo mahān svacchataro jñeyo mahārṇavaḥ
yaṃ bhittvordhvaṃ sadā'rkasya karā gacchanti cāmbaram
3.112
yathā yathā bhramatyuccaṃ raveścāyaṃ tathā tathā
jalārṇavo'pi satataṃ bhramatītyaṃ(1) vadanti hi
3.113
mṛdambvagnyanilākāśapiṇḍo'yaṃ pāñcabhautikaḥ
kapitthaphalavadvṛttaḥ sarvakendre'khilāśrayaḥ
3.114
sthiraḥ pareśaśaktyaiva sarvagolādadhaḥsthitaḥ
madhye(2) samantādaṇḍasya bhūgolo vyomni tiṣṭhati
3.115
bibhrāṇaḥ paramāṃ śaktiṃ brahmaṇo dhāraṇāmbhikām
nānyaścādhāro(1)'tha mūrttaścet tasyādhāro'tha tasya ca
3.116
anyastato'nya evetyamanavasthābhayāt kila
ante gatvā ca yā śaktiḥ kalpyā'vaśyaṃ sadaiva sā
3.117
ādāveva prakalpyeśaśaktirlāghavato bhuvi
gurutvāt patanaṃ bhūmermanyante te kubuddhayaḥ
3.118
adho'dhaḥkramato bauddhāḥ kṣiptaṃ yadvaru kheḍatha tat
bhūmiṃ yātīti dṛṣṭvā'pi pravadantyanyathā yataḥ
3.119
kuta ūrdhvaṃ kutaścādho vṛtte bhūmeḥ samāmbare
acaleyaṃ sadā viśvambharāsṛṣṭiranantajā
3.120
yathāyathottaradiśaṃ naraḥ svasthānātaḥ kila
yāti bhūmau dhruvaṃ coccaṃ paśyatīha tathātathā
3.121
varttulatvaṃ(2) tu nirṇītaṃ tajjñaistena kugolake
alpakāyatayā lokāḥ svasthānāt sarvato diśam
3.122
paśyanti vṛttamapyenāṃ cakrākārāṃ vasundharām
jalādūrdhvaṃ jalāntaśca kupṛṣṭhaṃ tvardhameva tat
3.123
uditaṃ vibudhaiḥ satyaṃ yāvanaṃ tūcyate matam
jalārṇavasya golo'sti mahānalpastataśca saḥ
3.126
bhūgolo jalamagno'sti jalādbahirapi sthitaḥ
tatrādhiko jalāgtaḥstho bahiḥ svalpo'sti golavit
jalārṇavasya bhramaṇādyadbahistajjalāntare
yajjalāntaḥ sthitaṃ tat tu bahiḥ syādbhūbhikhaṇḍakam
jalādūrdhvamardhaṃ kupṛṣṭhaṃ yadā syāt
tadā bhūmipiṇḍo'mbupṛṣṭhordhvago'lpaḥ
adhaḥstho'dhikaśceti yuktyedamṛktaṃ
mataṃ yāvanaṃ cāpi devarṣyābhinnam
3.127
bhūgatābdhijalaṃ kṣāraṃ lavaṇāryāvasaṃjñakam
tadvelāvalayasthānāṃ samantādyatra kutra cit
3.128
dhruvaunnyamata evātra dṛśyate na samaṃ kila
nirakṣavṛttatīragatānāṃ tatsamasthitiḥ
3.126-2
idānīṃ tadvisaṃvādādārṣoktaṃ sṛṣṭirja hi tat
bhūmyantarapuṭāḥ sapta nāgāsurasamāśrayāḥ
3.130
sarvvauṣadhiśatopetā ramyāḥ pātālabhūmayaḥ
anekaratnanicayo jāmbūnadamayo giriḥ
3.131
bhūgolamadhyago merurubhayatra vinirgataḥ
upariṣṭāt sthitāstatra kendreśādyā maharṣayaḥ
3.132
adhaḥsyādamurāstadvaddviṣanto'nyonyamāśritāḥ
bhūmau merornavatyaṃśairnirakṣābhidhamaṇḍalam
3.133
tatra laṅkāṃ tu bhūmadhye prakalpyātha tataḥ sadā
prācyāṃ tu yamakoṭiḥ syāt paścime romakābhidham
3.134
adhaḥ siddhapuraṃ saumye sumeruryāmyago'paraḥ(1)
bhṛvṛttapādavivarāṇyevaṃ sthānāni ṣaṭ sadā
3.135
paryātmānamanyonyaṃ kalpayantyeṣu sarvadā
sama(2)sūtrasthitādhaḥstādevaṃ sarvatra bhūtau
3.136
manyante khe yato golastasya kordhvaṃ kva cāpyadhaḥ
merudvayasthānarekhāvṛttaṃ yacca svadeśagam
3.137
taddhi yāmyottaraṃ jñeyaṃ svadeśasthaṃ ca tadvaśāt
sudhiyā prākpare jñeye nityaṃ deśavibhāgaGenerictaḥ
3.138
vyaktāttare tu sarveṣāṃ sumeruḥ saumyadiksthitaḥ
yāmye'pyevaṃ paro meruḥ kusaṃjño yāmyadiksthitaḥ
3.136-2
laṅkāyāmudayo'rkasya yamakoṭyāṃ tadā bhavet
dinārdhamastakālastu siddhapuryāṃ tadā bhavet
3.140
rātryardhaṃ romake cetthaṃ vyaktadeśe sadaiva hi
evaṃ nirakṣadeśeṣu yataḥ prācyāṃ tu yadbhavet
3.141
tatastacca pratīcyāṃ ca niyataṃ golavidvara
bhūhattaturyabhāge tūjjayinyāḥ prāk sadā bhavet
3.142
yamakoṭistataḥ paścādavantī naiva kintu sā
laṅkauva paścime caivaṃ vyakṣādanyatra dṛśyate
3.143
athātra golaparidherjñānaṃ vyāsāvabodhataḥ
paridhijñānataścaivaṃ vyāsajñānaṃ phalaṃ tathā
3.144
gaṇitādvacmyahaṃ sūkṣmaṃ sūryasiddhāntasaṃmatam
yanmānataḥ paricchinne vyāse jñāte tataḥ kila
3.145
na jñāyate tatparidhiścaivaṃ paridhibodhataḥ
naiva vijñāyate vyāsastanmānena kathaṃ cana
3.146
susūkṣmārotitaḥ prājñairvargapadavaddhruvam
ataḥ kṛpālunā'tra śrīsūryeṇaivānyathā kṛtam
3.147
vyāsavargāddaśaguṇāt padaṃ (1) bhūparidhirbhavet
vyāsaḥ syāt paridhervargāddigbhaktācca padaṃ tviha
3.148
rudrāhatavyāsavalotthavṛtte
vyāsotkramajyāvaśataḥ kramajyā
yā tatsamo'yaṃ (2) paridhiḥ susūkṣmo
vyāsaikamānāddaśamūlarūpaḥ
3.146-2
diksaṃguṇāvyāsakṛtiryayoḥ syāt
ghātastayoryo gadalotthavṛtte
tadalpatulyotkramaśiñjinīṃ ca
datvā kramajyāmitarekhikā yā
3.150
syāt tatsamo vā paridhistvanekotkramajyayā'pyatra sa eva bodhyaḥ
anekatadvṛttavaśādbudhendraistadekaghātotthapadaprasiddhā
3.151
samaśrutestulyacaturbhujasya
kṣetrasya yasyāsti phalaṃ khacandrāḥ
tadbāhurekhāsama eva rūpavyāse'tisūkṣmaḥ paridhirmadiṣṭaḥ
3.152
(1) rūpavyāse khāṅgatulyān vibhāgān
kṛtvā vṛttaṃ bhāskarīyairvilikhyam
tatra tribhravyāsasūtrapramāṇaṃ
vṛttaṃ tyaktvā śeṣakāṃ yacca tanna
3.28-2
kiñcinnyūnaiḥ sārdhanāgai-8
3.36-3
45
3.153
rvibhāgairnītaḥ samyak bhāskarāktaprakāraḥ
vyāsādvṛttasyoditaḥ samyagasmādārṣokto diggekhikāmūlarūpaḥ
3.154
cakraliptāvṛttau ke cidrūsādmaṣṭāṅga-6876 vistaram
niyataṃ kalpayitvā'jñāḥ saure sthūlatvadūṣaṇam
3.155
vadanti śilpicitprīkṛṣṭavṛttaṃsamāpanādiha (1)
śuddhasaurapratītyarthaṃ kuru tanmukhabhañjanam
3.156
vyāsasya vargavargācca pañcaghnādaṣṭabhājitāt
padaṃ kṣetraphala (2) jñeyaṃ phalādvyāso vilomataḥ
3.157
atha vā paridhervargavargāt khāṅgendubhājitāt
padaṃ kṣetraphalam (1) cā'smāt paridhistu vilomataḥ
3.158
padaṃ (2) rekhātmakaṃ grāhyaṃ vāstavaṃ yadi cāntarāt
padasyānayanaṃ sveṣṭaṃ tarhi tadgaṇitāt kuru
3.159
rāmā (3) navābdhyabhrayo'rkā daśanānāṃ mūlamucyate
rūpavyāse tu paridhirdaśamūlamitaḥ sa tu
3.160
iṣṭavyāsena guṇitaḥ sveṣṭavyāse prajāyate
śūnyaṃ (1) saptābhrayastarkadaṃsrā rāmāḥ phalaṃ bhavet
3.161
rūpavyāse nijavyāsavargaghnaṃ khasya tadbhavet
'śūnyaṃ (2) rāmeṣavaḥ śūnyayamā vedeṣavo hatāḥ
3.162
vyāsena tatkṛtirvā'tra phalamevamanekadhā
kathaṃ cinniyatavyāse paridhirniyato (1) na hi
3.163
yojanāni śatānyaṣṭau bhūyāṃso dviguṇāni tu
nandeṣukheṣava-5056 khāṣṭāgnayo 38 bhūparidhirbhavet
3.164
purāṇasaurāgambhūḥ sadaikā
tadyojanānāṃ kila mānabhedāt (2)
saṅkhyāvibhedaḥ kathitaḥ (3) svatntraiḥ(4)
śiromaṇau tūktamidaṃ virodhāt (5)
3.165
yalloge (6) kabhūyojanakānupātānītaṃ tadārṣaṃ kila bhūmimānam
ye'lpannatulyai pravadanti te'tra
jānanti nārṣaṃ gaṇitaprakāram
3.166
yāmyottaraṃ svadeśasthaṃ nirakṣābhidhamaṇḍale
vṛttaṃ yaca vilagnaṃ syānnirakṣaḥ khasya tat sthalam
3.167
yāvat svadeśādakṣāṃśāḥ svakīyayāmyottare tvatha
meroryāvallambabhāgāstathā tailaṃmbabhāgakaiḥ
3.168
merumadhyācca yadbhūmī vṛttaṃ bhūparidhiḥ sphuṭaḥ
lambajyāghnasrijīvāpto'taḥ svabhūparidhiḥ sphuṭaḥ
3.166-2
evaṃ merudvayasthānādvṛttaṃ laṅkāgataṃ hi tat
svarekhānagarārāṃ tu vṛttaṃ rekhābhidhaṃ kila
3.170
yatra svākṣāṃśakaistulyā rekhāvṛtte'kṣabhāgakāḥ
svīyaṃ tadeva rekhākhyaṃ nagaraṃ netarat tataḥ
3.171
spaṣṭabhūparidhau svīyaṃ sthānaṃ yāvacca yojanaiḥ
svīyaṃ deśāntaraṃ jñeyamatha taccocyate'nyathā
3.172
paścimai romakākhyācca didbhi·32 bhāgaiḥ puraṃ kila
khāladāttābhidhaṃ cāsti vyaktasthaṃ tadgataṃ kila
3.173
merudvayasthānasaktarekhāvṛttaṃ ca yat tataḥ
svadeśāvadhi tū(1)lāṃśāḥ spaṣṭabhūparidhau svakāḥ
3.174
evaṃ svarekhānagare tūlāṃśāśca sadaiva hi
arkendvo113'tha sākṣāḥ svasvadeśasthānajā ime
3.175
laṅkāyāṃ śūnyamakṣāṃśā lambāṃśāḥ khāṅgasaṃmitāḥ
arkendavo'tha tūlāṃśā merau khaṃ lambabhāgakāḥ
3.176
tūlāṃśakāśca khāṅgāstu palāṃśāḥ saṃbhavantyataḥ
rekhāsvadeśayostūlāntaraṃ(1) gatikalāguṇam
3.177
khaṣaḍrāmairhṛtaṃ tat syāt svīyaṃ deśāntaraṃ kila
kajñādyaṃ tu dhanarṇaṃ syādrekhātūle'dhikonake
3.178
svasvatulādgrahe tvitthaṃ tithau tu daśasaṃguṇam(1)
tulāntarapalāni syurdhanarṇāni vilomataḥ
3.179
ekaḥ svamadhyāhnatāṃāśavedhādrekhāsthito'nyo gaṇitāt sphuṭo'rkaḥ
tadeka(2)meṣojjhavayorviliptāntaraṃ tu tadbhuktikaloddhṛtaṃ vā
3.180
ghaṭyādi deśāntarakaṃ dhanarṇamūne'dhike vedharavau tithau tat
ṣaḍaṅgaṃ lavāstaistithivṛddhirudrāḥ 112
saṃskāritāstūlalavāḥ svadeśe
3.181
proktarekhākhyavṛtte tu sthānānyarkoktaśāstrataḥ
rākṣasālayadevaukaḥśailayormadhyasaṃsthitāḥ
3.182
rohitakamavantī ca tathā saṃnihitaṃ saraḥ
evamanyānyapi jñeyānyanyaśāstrapramāṇataḥ
3.183
tatra deśāntarajñānaṃ sauroktaṃ yojanairyathā
(1) atītyonmīlanādindorhāksiddhirgaṇitāgatāt
3.184
yadā bhavet tadā prācyāṃ svasthānaṃ madhyato bhavet
aprāpya vā bhavet paścādevaṃ vā'pi nimīlanāt
3.185
tayorantaranāḍībhirhanyādbhūparidhiṃ sphuṭam
ṣaṣṭyā vibhajya taddeśāntaraṃ syādyojanaiḥ svakam
3.186
bhūmeḥ spaṣṭaparidhyāptaṃ liptāgatiguṇaṃ ca tat
kalādi tat phalaṃ prācyāṃ grahebhyaḥ praviśodhayet
3.188
rekhāpratīcīsaṃsthānāt prakṣipet syuḥ svadeśajāḥ
ṣaṣṭi vargai3600guṇāṃ (2) tāni palāni vyatyayāt tithau
svabhūmipṛṣṭhasthitadṛṣṭicchedāt
khāṅkai60stu vṛttaṃ kṣitigarbhabhūjam
svīyaṃ pṛthivyāṃ ca tataśca bhūmivyāsārdhamā nāntaritaṃ kuvṛttam
3.186-2
tat svīyabhūpṛṣṭhakujaṃ tadatra
sṛṣṭvaiva yat svīyakupṛṣṭhacchedāt
sūtraṃ tu yāvadgrahagolakaṃ tad
bhrameṇa vṛttaṃ grahagolake'pi
3.160-2
tat svīyapṛṣṭhakṣitijaṃ ca tatra
sthitaṃ tu bimbaṃ khacarasya nūnam
draṣṭā svabhūpṛṣṭhajacihna eva
paśyatyato nāntaritaṃ kathaṃ cit
3.161-2
svabhūmipṛṣṭhordhvagatadṛṣṭicihnāt
spṛṣṭvaiva yadbhūmijapṛṣṭhavṛttam
gataṃ samantādgrahagolagarbhe
tadvṛttamastodayajaṃ kujaṃ hi
3.163-2
tathā tato'pyagradṛṣṭisūtravaśena nīlāmbaragolake'pi
samantatastadbhramena vṛttaṃ yat pūrvavṛttāt samasūtrasiddham
tathaiva yadbhūmijapṛṣṭhavṛttasparśena vṛttaṃ vihitaṃ ca bhūmau
vṛttaṃ tadastodayajaṃ vadanti
janastu bhūbhūpagameva bimbam
3.164-2
nīlāmbarīyakṣitijasvarūpāsaktāṃ sadā paśyati dṛṣṭirjaikyāt
nīcoccabhūmervaśataḥ kusaṃsthodayāstabhūjaṃ hi vibhinnamasmāt
3.166-3
avanau gaganaṃ samantataḥ satataṃ lagnamivāvalokyate
kṣitipṛṣṭhanivāsimānuṣakṣitijaṃ tadguravo vadantyataḥ
yathāyathorddhvaṃ svakṛṣṭhacihnāt
svadṛṣṭicihnaṃ ca tathātathā hi
svapṛṣṭhabhūjādadha eva bhūjamastodayākhyaṃ bhavatīha nūnam
3.167-2
svabhūmipṛṣṭhasthitadṛṣṭicihnaṃ
yasyātha tasya svakṛṣṭhabhūjam
tadeva dṛgjaṃ tu sadodayākhyakujaṃ svadṛkcihnavibhedato'nyat
3.168-2
vicitradṛkcihnavaśādasādhyaṃ
khasthagrahāṇāṃ gaṇitaṃ ca tena
svalpāntarāt tadvibudhaiḥ kṛṣṭhādevoditaṃ dṛkphalanirṇayārtham
3.166-4
ūrddhvaṃ kugolādadha eva cāgnerbhū vāyurastyatra sadaiva śītam
mahat kutaḥ(1) kairapi yojanaistadvāṣpāmbudādyaṃ janayatyapūrvam
3.200
tadbāṣparūpaṃ kathayāmi samyagyato'nyavaicitryamapīha khastham
agnyambuvāyuprabhavāḥ sadīrdhvaṃ
vāṣpāḥ kṛṣṭādgaganaṃ prayānti
3.201
anekavarṇaṃ viyatīndracāpaṃ
grahāt samantāt pariveṣa uktaḥ
tathaiva bhānāṃ patanaṃ ca vidyut
tathaiva gandharvanagaraṃ vicitram
3.202
ye ketavo riṣṭaphalapradāḥ khe'mbudāśca bhūkampa ihāsti loke
mārī mahākhyā karakāprapātādyaṃ sarvamitthaṃ kila vāṣpato'tra
3.203
viralāvayavairvāṣpairmiśritaiḥ sūryaraśmibhiḥ
adho'dhaḥsaṃsthitaiścitrān varṇān paśyanti bhūsthitāḥ
3.204
vāṣpaiḥ sākaṃ gandhakādiparāgā api bhūmitaḥ
gacchantyūrdhvaṃ tataścāgniprayogādagniśastravat
3.205
tārārūpāḥ sugolāgnikaṇā bhūmiṃ prayānti hi
tathā śaityaprayogeṇa bāṣpā eva ghanā ghanāḥ
3.206
itastato vāyuvaśādgacchanti viyati sthitāḥ
pāṣāṇaiḥ kaṭhinā bhūmiryatra tatra kuto balāt
3.207
bāṣpāniḥsaraṇāt kampaḥ śabdo'pi satataṃ bhuvi
ata evānyabhūmau tu vinā''yāsāt kutaḥ kila
3.208
vāṣpaniḥsaraṇe tatra kadāciddṛṣṭado'pi saḥ
bhūkampaḥ parvatādau sarvadaiveti nirṇayaḥ
3.206-2
duṣṭadṛṣṭa (1) vaśādbhūmyaviṣasambandhato'tra ye
vāṣpā nṛdeha lagnāstadvaśena maraṇaṃ yataḥ
3.210
mahāmārīti nāmnā vai khyātā loke prajāyate
atha vāṣpāmbugaṃ vimbamudaye'rkasya paśyati
3.211
tena dṛśyaṃ bhavedraktarakṇiṃ bhūpṛṣṭhagasya tat
velāhonaṃ kālahīnaṃ khagajaṃ grahaṇādikam
3.212
kadācit kutracidvā'nyotpātavat taddhi vāṣpajam
velāhīne'ntaraṃ yat tadbījaṃ matvaiva kālajam
3.213
karmāhaṃ khacaraṃ śuddhaṃ nāśayantyadhamā balāt
itthaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ vistaro'syānyaśāstrataḥ
3.214
nirantaraṃ kālavaśādbhramantaḥ
sarve grahendrā iha sṛṣṭikalpe
ādyantakālāntarato bhramanti
samaistu yadyojanakaistu tāni
3.215
brahmāṇḍagolasyadṛteḥ pramāṇaṃ
pūrvoditaṃ cāmbarakakṣākāvyam
paraṃ jñaśukrau na yatastayośca
bhinnārani kalpabhramayojanāni
3.216
khakaccikā yojanamānataśca
svakragrakakṣāpramitāni santi
kalpasthitai ryairbhagaṇairgṛhotyaistaduddhṛtaṃ syādbhamaṇaṃ ca tasya
3.217
madhyakṣakakṣābhidhamevametadvibhājitaṃ khaiḥ kudinaiśca sā syāt
dinodbhavā yojanajā grahāṇāṃ
gatistayā(1) pratyahamāvrajanti
3.218
atha svasvagolasthitākāśamadhyaṃ
kukendrācca yāvadbhutaṃ yacca sūtram
bhavenmadhyakarṇābhidhaṃ tanmitena
bhavadvyāsakhaṇḍena yanmaṇḍalaṃ khe
3.219
tadeva svamadhyākhyakakṣābhidhaṃ tatpramāṇaṃ śṛṇuktārkaśāstrādgrahāṇām
sadā yatpramāṇādinendrocca bimbāśrayaṃ maṇḍalaṃ madhyagatyā calaṃ prāk
3.220
“ kha(1)cayābdhidvidahanāḥ kakṣā tu himadīdhiteḥ
candrajñakhāṅkakhadvitrikṛtaśūnyendvastataḥ
3.221
bhṛgujasya ca saptāgnirasābdhirasaṣaḍyamāḥ
sitaccenduccasaṃsiddheḥ saure tatkāñcikoditā
3.222
tato'rkasya khakhāthaikacitrivedāḥ kujasya tu
aṅka śūnyāṅkaṣadvedabhūnāgāḥ kathitāstathā
3.223
kṛtartumunipañcādriguṇonduviṣayā guroḥ
pañcabāṇāgnināgarturasādmarkāḥ śanestataḥ
3.224
bhānāṃ(2) khakhaśūnyāṅkavasurandhraśarāśvinaḥ ”
kakṣā tīkṣṇarucereva bhramaṇaṃ ṣaṣṭisaṅguṇam
3.225
sarvopariṣṭādbhramati yojanairṛkṣamaṇḍalam
tataḥ pravahapṛṣṭhastho brahmāṇḍasyāsti golakaḥ
3.226
"ū(1)rdhvasthitasya mahatī kakṣā'lpā'dhaḥsthitasya ca
mahatyā kakṣayā bhāgā mahānto'lpāmtathā'lpayā
First 200 of 293 passages. Read on
Linked texts (9)
- Siddhāntatattvaviveka — Kamalākarabhaṭṭa 1633, Sanskrit
- Sūryasiddhānta — Maya, Sanskrit
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vaṭeśvarasiddhānta — Vaṭeśvara, Sanskrit
- Sārvabhaumasiddhānta — Munīśvara, Sanskrit
- Upapattiśekhara — Durgāprasād Dvivedi, Sanskrit
- Golādhyāya (Bhāskarācārya II) — Bhāskarācārya II, Sanskrit
- Nāradopapurāṇa — Sanskrit
- Golādhyāya of Siddhāntaśiromaṇi — Bhāskarācārya, Sanskrit