Tattvaviveka 8
Tattvaviveka 8
- Language
- Sanskrit
8.184
athocyate mayā sūkṣmaṃ sphuṭakarma savāsanam
pūrvaṃ yādṛk ca siddhānte gaditaṃ raviṇā svayam
8.185
jiṣṇujāryabhaṭabhāskaramukhyairandhapūruṣaparamparayā'tra
vāsanā nijadhiyā nijatantre
nāśitā'rkaracitanavabodhāt
8.186
tattatkhagendrocitagolasaṃkhyāṃ
jñātvaiva yoktā sphuṭatā mayārtham
munyarcitā śrīraviṇā'tha saivocyate yato'nyairuditā na samyak
8.187
ravermandaparidhyaṃśāstrayodaśa kalāstathā
khasāgarāścatustriṃśalliptāstvanyāstathā vidhoḥ
8.188
paridhyaṃśāḥ kurāmāśca kalāḥ saptāgrṇavāstathā
dviditulyaviliptāśca tathā''raparidherlavāḥ
8.29
ekaliptomasārdhāgniparvatā 73
8.5
bodhanasya tu
iṣuliptāḍhyanāgāśvilavā 28
8.186-2
devagurostathā
8.160
muniliptāḍhyadantāṃśā bhṛgujasya lavā bhavāḥ
śanaiḥ ṣaḍviliptāḍhyamaryābdhyaṃśāśca māndajāḥ
8.161
(1) ojāntaparidherbhāgavargaptādṛgbhāṃśavargaṃtaḥ
tatparidhyaṃśavarge nairbhaśovargāṅkarkahṛtāt
8.162
padaṃ sadaiva rūpānte māndāḥ syuḥ paridherlavāḥ
ojāntatyatayādityaṃ bojoktyā dyatra vāsanā
8.163
dvayabdhidasrā dvayagnibhuvo dviśailāḥ khartudasrakāḥ
khābdhayaḥ paridherbhāgāḥ śaighyā bhaumāt phalāptaye
8.164
ojānte'rkoditāścaite yugmāntāddvyadhikā gurau
saikāḥ śanau jñārasatiteṣvekacidvyūnitāḥ kramāt
8.165
madhyarkakṣāvyāsadalaṃ trijyā yanmānataḥ kila
tanmānātaparidhervyāsadalaṃ cāntyaphalajyakā
8.166
dvayaṃ nṛpāḥ pañcavedā māndāntyaphalajajyakā
ravestveṣavoḍyaṣṭikhīṣavo himadīdhiteḥ
8.167
sāṅkarkapramitā bhaume vitryaṃśāḥ pavanā budhe
gurau bāṇā dviyamalāḥ ṣaḍaṃśonadvayaṃ kaveḥ
8.168
śanairaṣṭau śarā māndā kramādantyaphalajyakā
tathaivāṣṭāgnayaḥ śūnyasāgarā bhūbhavasya ca
8.169
tathā dvidimitāścāndrestathā'rkapramitā gurau
tathā savyaṃśarāmābdhipramitā bhārgave tathā
8.200
ṛtavaḥ khābdhayaḥ saure śaighyāntyaphalajajyakā
bhāṃśatrijyāpramāṇena paridheranupātaḥ
8.201
yaduccena śuddho grahastasya kendraṃ
bhavet tricibhairekamekaṃ padaṃ syāt
ayugmaṃ tu yugmaṃ kramāt tāni cakre
bhavantīha catvāri doḥkoṭisiddhyai
8.202
ayugme pade yātamaiṣyaṃ tu yugme
bhujo bāṅgahīnaṃ tribhaṃ koṭiruktā
tataḥ svasvakeṃdrotthadoḥkoṭijīve
paridhyaṃśanighnyau vibhakte ca bhāṃśaiḥ
8.203
kramāt svasvadoḥkoṭisaṃjñe phale staḥ
phalāntyajyayā vā hate trijyayā''pte
tribhajyodbhavaṃ doḥphalaṃ yadyathoktyā
phalāntyajyaikaiveha vedyā budhaiḥ sā
8.204
mṛgādikarkyādigate ca kendre
svakoṭijīvāntyaphalajyayośca
yogo'ntaraṃ koṭirihātha dorjyā
bhujastayorvargayuteḥ padaṃ syāt
8.205
śrutistathā koṭiphalatrimaurvyoryogo'ntaraṃ cātra yathoktakendre
koṭiśca taddoḥphalavargayogānmūlaṃ sa eva śravaṇo bhaveddhi
8.206
kendrasya dorjyā guṇitā hyatantyaphalajyayā karṇāhṛtāptacāpam
sūkṣmaṃ phalaṃ syādbhavatau hi madhyasphuṭāntaraṃ śūnyaśare grahasya
8.207
trijyāhṛtaṃ doḥphalameva karṇīhṛtaṃ tu taccāpamitaṃ phalaṃ vā
susūkṣmamityaṃ mṛduśīghramāryairniḥsaṃśayaṃ kāryamidaṃ grahajñaiḥ
8.208
trijyāhṛtaḥ(1) karṇahṛtaḥ kṛtaścetyathokta bhādyaḥ paridhiḥ sphuṭaḥ syāt
tatsāditaṃ doḥphalacāpameva
phalaṃ bhavedvatroktaphalena tulyam
8.206-2
trijyāhatā(1) karṇahrataiva dorjyā
sphuṭā bhavet tāṃ parigṛhya vā syāt
yathoktavaddoḥphalacāpameva
phalaṃ yathoktena phalena tulyam
8.210
trijyāhatā karṇahṛtā kṛtāntyaphalajyakaivātra bhavet sphuṭākhyā
yat taddṛśāhoḥ phalacāpametat
sūkṣmaṃ phalaṃ voktaphalena tulyam
8.211
trijyāhatā karṇahṛtā bhujajyā
taccāpabāhvorvivaraṃ phalaṃ vā
jñeyo'tra bāhuḥ pratimaṇḍalasya
pūrvoditādbhinnapadaiḥ sa caivam
8.212
cāpaṃ tu yat svāntyaphalajyakāyāstribhaṃ yutononayutaṃ tu tena
padāni tānīha bhavanti teṣu
bāhuśca yātaiṣyamayugmayugme
8.213
ṣaḍbheda-† jātaṃ sakṛduktamityaṃ
tvathāsakṛt tatsamamūhyamevam
karṇānupātāt sphuṭatāṃ vihāya
sarvatra yahnoḥ phalacāpamatra
8.214
taccāsakṛt sādhitameva sūkṣmaṃ
sakṛddyathoktena phalena tulyam
evaṃ yathā'traiva sakṛtprakārādapi svamāndaṃ kila doḥphalaṃ syāt
8.215
sakṛdvayoktaśravaṇodbhavasyāsannaṃ tathā'haṃ pravadāmi samyak
gūḍhasphuṭatvānavabodhajātamūḍhabhramajñānavibhañjanārtham
8.216
paraṃ sadaikarūpaiśca paridhyaṃśaiḥ puroditaiḥ
sapta(1)bhedodbhavaṃ sādhyaṃ phalaṃ nedaṃ kathaṃ cana
8.217
trijyāguṇān karṇahṛtān kṛtvā pūrvoktavat sphuṭān
yugmaujāntaparidhyaṃśāṃstato'nupatanāt sphuṭaiḥ
8.216-2
kheṭamadhyaparidhyaṃśaiḥ phalaṃ kāryaṃ vicakṣaṇaiḥ
yugmaujāntaparidhyaṃśān māndān spaṣṭān vadāmi tān
vivadyaṃśā manavaḥ sūrye dantāstradyaṃśonitā vidhau
ojāntotthaparidhyaṃśāḥ proktā bhaumādayocyate
8.220
oje dvayagā vasuyamā radā rudrā gajābdhayaḥ
dvitīyayugmapādānte sapañcāṃśendrabhāgakāḥ
8.221
raveraṅkakaloneṣuvahvyaṃśā himadīdhiteḥ
satryaṃśā yugmanandāṃśāḥ kusute kalayaikayā
8.222
ūnāḥ sārdhakharāmāśca budhe sāṅghriśarāgnayaḥ
bhāgā gurau ca satryaṃśā bhavāṃśā bhṛgunandane
8.223
triliptonā raseṣvaṃśāḥ śanau turyapadāntaje
yugmāhvaye'tha sūryasya saṣaṣṭhāṃśākhyodaśa
8.224
vidhornandadvibhāgāśca sapañcāṃśāḥ kujasya tu
saikaliptaikaṣaṣṭistu budhe vahnikalānvitāḥ
8.225
rasahvayaṃśā gurau bhāgā liptāścāṅkadvisaṃmitāḥ
kaverviṃtryaṃśarudrāṃśāḥ vitryaṃśatryabdhibhāgakāḥ
8.226
śanaiḥ śaughreṇa khalpāntarāllāghavantaśca te
dvitīyaturyayorgādhe gṛhītāḥ paridhelaṃvāḥ
8.227
nāśaṅkanīyaṃ na cale kimitthaṃ phalavāsanā
vicitrā'sti yatastatra golasthitivibhedataḥ
8.228
yaccāsannaṃ yugmapadaṃ tadgrāhyaṃ vibudhairiha
ayugmaṃ tvekamevoktaṃ paridhijñānahetave
8.229
ojayugmāntaraguṇā bhujajyā trijyayoddhṛtā
yugmavṛtte dhanamṛṇaṃ syādojādūnādhike sphuṭaḥ (1)
8.230
karṇānupātajaspaṣṭāḥ paridhyaṃśāḥ purā kṛtāḥ
yathā sūkṣmaphalārthaṃ vai tadvadatrāpi cāhatāḥ
8.231
sarvaiḥ prakāraiḥ phalamekameva
pūrvoktabhaṅgayaiva yathā susūkṣmam
siddhaṃ bhavet tanmayakā nibaddhaṃ
jyotirvidāṃ saṃśayabhañjanārtham
8.232
yugmāntajādojapadāntajātairmadhye'nupātāt paridheḥ sphuṭatvam
phalopapattyā vihitaṃ sadasti
jānanti netthaṃ jaḍabuddhayastu
8.233
itthaṃ mayoktaṃ paridheḥ sphuṭatvaṃ
tadaiva yacchrīraviṇā mayārtham
proktaṃ svaśāstre'tha paraṃ tu tatra
saṃdṛśyate yugmapadāntapāṭhaḥ
8.234
uktādvisaṃvādatayā sa cāyaṃ
prāyo budhairaṅgaparamparākhyaiḥ
prāṅnāśitaḥ saṃprati sapramāṇaṃ
vijñaiḥ svabhaktyā nitarāṃ gṛhītaḥ
8.235
āryoditāṃ ca grahagolasaṃsthāṃ
jñātvaiva ravyāśayapāṭha uktaḥ
sthityanyathātve'nugataḥ prasiddhaḥ
sa eva yukto mama nāgraho'tra
8.236
yadrākphale'tra śravaṇānupāte
kṛte'pi saure paridheḥ sphuṭatvam
tadvāsanāvidbhagavān sa eva
nārāyaṇo maṇḍalago(1) na cānyaḥ
8.237
vastutastu na hi sauramatasya
kalpanāṃ grahabhavāmavagantum
anyathā sthitivaśādviparyayo'pi kṣamo'tra jaḍabuddhinaraḥ kaḥ
8.238
atīndriyārthavijñānaṃ pramāṇaṃ śrutireva hi
śrutiryatra pramāṇaṃ syādyuktiḥ kā tatra nārada
8.236-2
jijñāsoryuktiriṣṭā'sti yadi śrutyanusāriṇī
itthaṃ śākalya evāha brahmoktasvanibandhane
8.240
ityaṃ kṛtaistaiḥ paridhisphuṭāṃśairyathoktavaddoḥphalacāpameva
phalaṃ ca karṇodbhavavat sakṛt syājjyotirvidāṃ (1) saṃvyavahārayogyam
8.241
ārṣoktagūḍhasphuṭatāmabudhvā māndadoḥphalam
sakṛdevoditaṃ svoktau bhāskarādyairna(2) sacca tat
8.142
tulādimeṣādigate ca kendre
phalaṃ dhanarṇaṃ kramaśaśca vedyam
susaṃskṛto mandaphalena madhyo
mandasphuṭaḥ syādatha vā sphuṭākhyaḥ
8.143
karṇānupātaprabhavā khamāndakendrasya dorjyā vihitā'sti pūrvam
taccāpamuccena yutaṃ hi mandasphuṭo'tha vetthaṃ ravicandrayorhi
8.144
paraṃ tu taccāpamihādyapāde
cāpaṃ tathā dvayādipadakrameṇa
vihīnitaṃ cakradalāt tadeva
cakrārdhayuktaṃ viyutaṃ tu cakrāt
8.245
mṛdusphuṭāveva sadā'rkacandrāvevaṃ sphuṭau staśca tayorabhāvāt
śīghroccakasyātha kujādikānāṃ
sphuṭakriyāṃ vacmi mṛdudrutābhyām
8.246
svamandaphalasaṃskārānmadhyamaḥ syānmṛdusphuṭaḥ
svaśīghraphalasaṃskārāt syāt sakṛt sa sphuṭagrahaḥ
8.247
madhye śīghraphalasyārdhaṃ māndamardhaphalaṃ tathā
madhyagrahe māndaphalaṃ sakalaṃ śīghrameva ca
8.248
itthaṃ saurakramaprāmāṇyātaḥ spaṣṭakriyoditā
tatphaladvayamevāhuḥ pūrgāmārṣavirodhinaḥ
8.246-2
atrāpi cenmāndavadantyaśīghrakendrasya dorjyā kriyate sphuṭā'syāḥ
cāpaṃ tu yat svīyapadodbhavaṃ taccaloccayuktaṃ sphuṭakhecaro vā
8.250
asakṛt sādhitaṃ māndaṃ phalamevaṃ sphuṭārkataḥ
spaṣṭasūrye vilomena saṃskṛtaṃ madhyamo bhavet
8.251
itthaṃ saurocitaṃ proktaṃ sakṛddoḥphalameva cet
svīyaṃ kevalamarke'tra sphuṭaṃ vāmaṃ sa madhyamaḥ
8.252
athopapattiṃ śṛṇu madhyamasvakakṣāsthitavyāsaḍale tribhajyā
aṅkayā tadaṅke maṃduśīghravṛttavyārārdhaṃke svāntyaphalajyakeha
8.253
yathā bhagolo'sti kadambamadhyād
bhamaṇḍalaṃ khāṅgalavaiḥ kukendrāt
svākābhagogole'pi tathaiva kakṣāḥ
khe-gāmināṃ tatsamasūtrataḥ syuḥ
8.254
paraṃ tu yat prāgbhramaṇāt khagasya
kendrasya bhuktyā bhramatīha vimbam
tadvṛttakendraṃ kṣitigarbhaṃgaṃ no
kintvantare'to'ntyaphalajyakāgre
8.255
bhūkendramādyaṃ ca tato dvitīyaṃ
kendraṃ bhavet svāntyaphalajyakāgre
tābhyāṃ vidheye tribhajīvayaiva
madhyasvakakṣāpratimaṇḍalākhye
8.256
kramādyathādyāhaju tadvitīyaspṛk sūtramūrdhvaṃ kṛtamuccasaṃjñam
tathaiva yaccādharadeśayātaṃ
nīcābhidhaṃ sūtramittvāsukendrāt
8.257
yatroccasūtraṃ pratimaṇḍale'sti
tatra grahoccaṃ parikalpanīyam
tathaiva nīcaṃ kila nīcasūtraṃ
svakakṣikāyāmapi tadvadeva
8.258
uktaṃ hi saṃjñādvitayaṃ kugarbhāddūrasthitatvāntikaṭasthitatvāt
tadvṛttayoḥ kendragate(1)'tha tiryaggate ca sūtre sudhiyā vidheye
8.259
tayoryadūrdhvādharamantarālaṃ
sarvatra tat svāntyaphalajyakākhyam
nīcoccasūtrācca samāntareṇa
tadvṛttayorantaragaṃ ca sūtram
8.260
ūrdhvādharasvāntyaphalajyakākhyaṃ
sarvatra taccāpi vidā'vabodhyam
grahasya bimbaṃ pratimaṇḍale'sti
tanmaṇḍalaṃ ca bhramatīndrakāṣṭhām
8.261
kendrasya bhuktyaikadine'tha tena
bimbabhramaḥ svapratimaṇḍalāt syāt
yatheṣṭakāle bhramaṇācca bimbaṃ
bhavecca tatspṛk kṣitigarbhataḥ syāt
8.262
sūtraṃ bhacakre kila yatra tatra
meṣāditaḥ spaṣṭakhagaḥ phalārtham
prakalpitaḥ pūrvamatīndriyattvaistatsādhanārthaṃ ca vadāmi yuktim
8.263
uccādvilomaṃ khalu tuṅgabhāgairmeṣādirasmāt khacaro'nulomam
jñeyastaduccāntaramatra kendraṃ
tajjyā bhujajyā khacarāvadhi syāt
8.264
tiryak khanīcoccakasūtrataśca
bāhustathā koṭirihātha vedyā
ūrdhvādharā madhyamakakṣikāsthatiryaksthasūtrāt khacarāvadhisthā
8.265
sā koṭijīvāntyaphalajyayoḥ syādyaugāntarābhyāṃ mṛgakarkikendre
tadbāhukoṭyoḥ kṛtiyogamūlaṃ
karṇaḥ kugarbhāt khacarāvadhi syāt
8.266
yathātra tanmadhyamakakṣikāyāṃ
tatkoṭisūtraṃ kila yatra tatra
madhyo graho yatra ca karṇasūtraṃ
tatra sphuṭastatra phalaṃ tadantaḥ
8.267
tatsādhanaṃ ca grahavimbakendrādadhomukhe te śrutikoṭisūtre
kugarbhatiryaggatasūtragā syāt
kendrasya dorjyaiva bhujastadantaḥ
8.268
bimbāt tathaivāntyaphalajyakākhyaśrutāvapi svīyaphalāya jātyam
tatkarṇasūtre ca bhujajyakā dostathā svabimbāllaghukarṇasūtre
8.266-2
adhomukhe madhyamakheṭavimbāntarasvarūpāntyaphalajyakākhye
kā syāt phalajyetyanupātataḥ
syādāyaprakāro'yamihopapannaḥ
8.270
madhyagrahaṃ madhyamakakṣikāsthaṃ
kendraṃ prakalpyāntyaphalajyayā vā
nīcoccavṛttaṃ kuru madhyamaspṛk
kugarbhatastadvṛtigaṃ ca sūtram
8.271
ūrdhvādharaṃ tadvṛtigordhvapālau
lagnaṃ ca tadyatra bhavet taduccam
nīcaṃ tathā'dhaḥsthitapālilagnaṃ
tiryaksthasūtraṃ ca tayośca madhye
8.272
nīcoccavṛttaprativṛttayoge
vimbaṃ varīvartti sadaiva yasmāt
nīcoccamadhye paridhau tu bhāṃśāditi svavimbāvadhi tuṅgadeśāt
8.273
kendrāṃśakāḥ svaprativṛttajātā
evātha tajje bhujakoṭijīve
nīcoccasaṃjñāt paridhipramāṇāt
te eva doḥkoṭiphalāhvaye staḥ
8.274
kramāt tadūrdhvādharasūcatastu
tiryaksthasūtrācca tathā kumadhye
tiryaksthasūtraṃ bhavatīha tasmānnīcoccatiryaggatasūtrakaṃ hi
8.275
samāntarasthaṃ tribhajīvayā syādato'tha kendre mṛgakarkisaṃjñe
trijyā tadūrdhvādharasaṃsthitatvāt
tribhajyakākoṭiphalāhvayośca
8.276
yogāntarābhyāṃ bhavatīha koṭiḥ
kumadhyatiryaksthitasūtrataśca
ṛjvyā doḥphalameva tābhyāṃ
karṇaḥ sa evāsti kuvimbamadhye
8.277
madhyākhyakakṣāgatamadhyakheṭādyāvat kukendraṃ śravaṇastribhajyā
koṭistathā koṭiguṇo bhujajyā
bāhustvidaṃ jātyamadhomukhaṃ syāt
8.278
tathordhvagaṃ svāntyaphalajyakaiva
karṇaḥ svabimbāvadhi madhyakheṭāt
koṭistathā koṭiphalaṃ ca bāhustaddoḥphalaṃ ceti sajāti jātyam
8.276-2
trijyākarṇe dorbhujajyā tadā kā
khāntyajyākhyordhvaśrutau doḥphalaṃ syāt
yadvā madhyāddṛgbhāṃgavṛtte tu dorjyā
kā syānnīcoccābhidhe labdhatulyam
8.280
yāvat svabimbaṃ śravaṇo dvitīyaprakārajaitra kṣitigarbhataḥ syāt
koṭistayordoḥphalameva madhye
bāhustathā svīyaphalārthamanyat
8.281
tatkarṇakoṭyudbhavasañcayoḥ syānmadhye phalaṃ madhyamakakṣikāyām
tat tu tribhajyāśravaṇe kumadhyādataḥ phalaṃ syācchravaṇānupātāt
8.282
ceddoḥphalaṃ svaśravaṇe bhujo'sti
tadā tribhajyāśravaṇe kathaṃ syāt
jātā phalajyā'tha ca tatsvarūpadvayaṃ tvidaṃ doḥphalabhedajātam
8.283
trijyākaṇaum̐ guṇaharau tyaktvā yaccheṣakaṃ tviha
asti taddoḥphalaṃ tena trijyāghnaṃ karṇahṛcca tat
8.284
karṇānupātāt phalitājjātaṃ doḥphalameva hi
phalajyā syāt paridhyantyaphalajyābhyāṃ prakārataḥ
8.285
jñātadvidhā doḥphalataḥ phalajyāṃ
dvidhopapannāṃ kathayanti santaḥ
evaṃ yathoktāt paridhestathā'ntyaphalajyakāyāstriguṇo guṇo'sti
8.286
karṇo harastatphalitānupātāt
sphuṭīkṛtābhyāṃ ca sadaiva tābhyām
saṃsādhitaṃ doḥphalameva sūkṣmā
pratyakṣataḥ saiva phalajyakā syāt
8.287
karṇānupātāt paridheḥ sphuṭatvaṃ
vinaiva tajje mṛdudoḥphalākhye
karṇānupāto na kṛtaḥ khayogyo'pyalpāntarāṅgīkaraṇāt sukhārtham
8.288
itīritaṃ tanna hi yuktiyuktaṃ
saduktiyuktyā paribādhitatvāt
aho kathaṃ te racayanti śāstraṃ
svābhīśiyābodhavaśāt taduktyā
8.286-2
karmānupātāt paridheḥ sphuṭatvaṃ
tyaktvā pare (1) vyatyayato'nupātāt
tatspaṣṭatāṅgīkaraṇādabodhānmithyā''dyatulyaṃ phalamāmananti
8.260-2
śrībrahmaguptapramukhā na tat sat
sadgolayuktyā gaṇitajña yasmāt
karṇāgrasiddhe mṛduvṛttakendre
karṇāgragaṃ vimbamidaṃ kathaṃ syāt
8.261-2
ke cit tu do-(2)rjyāntyaphalajyakākhyakarṇāstayoktāstriguṇāgragāste
jñātvā'tha mandaśravaṇāgragām̐stān
yahoḥphalaṃ syutyanupātajaṃ tat
8.262-2
yvā(1)dyoditaṃ doḥphalameva nāśe
kṛte samatvādguṇahārayoḥ syāt
ityaṃ hi dṛṣṭvāḥ pravadanti tucchaṃ
mataṃ tadīyaṃ pratibhāti yasmāt
8.263-2
karṇāgradorjyāntyaphalajyakākhyahṛtau tu hārastri-(2)guṇo gṛhītaḥ
no mandakarṇo mṛdudoḥphalārthamityuktayuktyaiva hi tannirāsaḥ
8.264-2
karṇānupātādiha dorjyakāyā
api sphuṭatvaṃ parikalpya caivam
yaddoḥphalaṃ tatkṣamasūkṣmarūpaphalajyakāyāmiha me kṣatirna
8.265-2
phalajyā madhyakheṭotthā sūkṣmakarṇānupātajā
spaṣṭakendrodbhavenaiva doḥphalena samā sadā
8.266-3
itthaṃ bhaṅgyā kṣetrarītyā yathā niḥsaṃśayaṃ tathā
vadāmyahaṃ nṛṇāṃ tuṣṭyai saṃśayagrastadehinām
8.267-2
kalpyaṃ kukendrabimbāntaḥ śravaṇo madhyasūcakam
madhyakakṣāsthitānmadhyagrahacihnādyathā bhavet
8.268-2
koṭisūtraṃ tathā tatsthaspaṣṭacihnādapīha tat
koṭisūtraṃ tayostiryak samānaṃ cāntaraṃ sadā
8.266-4
madhyotthakoṭisūtrasthaṃ bimbaṃ syāt prativṛttagam
uccādvimbāvadhi svīyaṃ madhyamaṃ kendramasti ca
8.300
spaṣṭotthakoṭisūtrasthaṃ pratimaṇḍaladeśagam
uccāt spaṣṭaṃ bhavet kendraṃ tatra madhyākhyasūtrataḥ
8.301
tatkoṭidvayasambandhāt koṇau yau viṣamau ca tau
ekarūpau tayorjyātye tulye tulyaśrutervaśāt
8.302
itthaṃ śilpajña buddhemāṃ vāsanāṃ śṛṇu tattvataḥ
bimbādanyaphalajyāgratulyakarṇo tu dorjyakā
8.303
madhyakheṭajacihnādyā kṛtā madhyākhyasūtragā
bhujaḥ svīyaphalajyā syānmadhyakakṣāvṛttau tathā
8.304
tadvṛttagaspaṣṭacihnānmadhyasvenāhatādapi
uktāvahroḥ phalaṃ kalpyaṃ bhinnaṃ nīcoccavṛttaḥ
8.305
prativṛttasthatatspaṣṭakoṭisūtrāvadhisthite
karṇe svāntyaphalajyāgre bāhuḥ syānmadhyasūtrataḥ
8.306
doḥphalaṃ spaṣṭakendrotthaṃ tulyaṃ pūrvaphalajyayā
samatvājjātyayoritthaṃ copapannamasaṃśayam
8.307
jñātācca karṇādanupātajātaṃ
sphuṭatvamekaṃ phalasaṃskṛtādvā
jñātagrahāt kendrajadorjyakāyāḥ
sphuṭatvamanyadvividhaṃ tadittham
8.308
ajñātakarṇe phalasaṃskṛtotthasphuṭasvakendrodbhavadoḥphalaṃ syāt
sakṛtphalajyaiva paraṃ tvasādhyā
pūrvaṃ tadajñānavaśācca sā'tra
8.306-2
ato'tra madhyagrahameva pūrvaṃ
prakalpya kheṭaṃ phalasaṃskṛtaṃ tam
tadudbhavaprasphuṭakendradorjyāhṛārodbhavaṃ doḥphalacāpamasmāt
8.310
susaṃskṛtāt khecarato yathoktyā
muhuḥ kṛtaṃ doḥphalacāpameva
yathoktavat sūkṣmaphalaṃ samaṃ tat
sakṛtkṛtena śravaṇodbhavena
8.311
evaṃ tu yugmaujapadasphuṭatvadvārā sphuṭatvaṃ paridhestu kṛtvā
tattvāṃ sādhitaṃ doḥphalamuktarītyā
phalajyakā syāt sakṛdeva cātra
8.312
yadvā karṇavyāsakhaṇḍena vṛttaṃ
kakṣāvṛttaṃ kheṭajaṃ bhūmigarbhāt
pūrvaṃ (1)yat syānmadhyakheṭasya cihnaṃ
tatspṛk cordhvaṃ bhūmikendrācca sūtram
8.313
kakṣāvṛtte yatra lagnaṃ ca tatra
madhyaḥ kheṭaḥ karṇasūtre sphuṭaḥ syāt
bimbasthāne tadvṛttau cakraliptā
bhāṃśāścātra vyāsakhaṇḍaṃ trimūjyā
8.314
atrāpi tuṅgāt kila tuṅgabhāgairmeṣādirasmāt khacaraḥ sphuṭaḥ syāt
bimbāvadhisthaḥ sphuṭamadhyamāntaḥ
phalaṃ tu tajjyodbhavasūtrakaṃ (1) yat
8.315
taddoḥphalākhyaṃ śravaṇapramāṇāt
siddhiṃ na tacca triguṇānupātāt
karṇānupātatriguṇotthavṛtte
yā jyā'tha taccāpamitaṃ phalaṃ syāt
8.316
evaṃ ca tanmadhyamakakṣikākhyadvārā svakakṣāṣṭitijaṃ yadatra
tatkrāntivṛttodbhavameva vedyaṃ
śūnye śare golavidā susūkṣmam
8.318
madhyādagre sphuṭe tat syādṛnaṃ pṛṣṭhe ṛṇaṃ khataḥ
pratyak prāk taṅgaṣaṭkasthe tuṅgādimbe bhavet kramāt
māndaṃ phalaṃ kevalamasti yasya
tadvāsanā proktavidā sadocyā
phaladvayaṃ yasya mate'tha śaighyavṛttasya kendraṃ kila tanmate tu
8.318-2
sadaiva māndapratimaṇḍalasthaṃ
tadvṛttapālau khagavimbakendram
śaighyābhidhe'pi pratimaṇḍale'sti
tatra sphuṭasyānayanaṃ kilaivam
8.320
susaṃskṛto mandaphalena madhyo
mandasphuṭaḥ svāśuphalena so'pi
susaṃskṛtaḥ spaṣṭakhagaḥ sakṛt syādityaṃ khato golavido vadanti
8.321
phalārdhābhyāṃ phalābhyāṃ ca saṃskārāt sphuṭatā bhavet
tadvāsanā golabhedairārṣatattvavidāṃ sphuṭā
8.322
veda eva ravitantramathāsya
vāsanākathanamalpadhiyāṃ hi
doṣa eva na guṇo raviṇoktaṃ
tena yuktiyutameva madyocyam
8.323
rekhāsvarūpāṇyuditāni yāni
vṛttāni yadgolabhavāni tāṃśca
vadāmi golān phalasetubhūtān
mūrttān dṛḍhākāśabhavān virūpān
8.324
uccanīcābhidhau karṇau vimbārdhena yutonitau
paroccaparanīcākhyau jñeyau golavidā'tra tau
8.325
paroccamāndaśravaṇāntareṇa
kugarbhataḥ syāt paramoccagolaḥ
tathaiva māndāt paranīcakarṇādvyāsārdhataḥ syāt paranīcagolaḥ
8.326
paranīcākhyagolādhaḥ paroccādgolato bahiḥ
naivārkavimbasaṃcārastayormadhye tu so'sti hi
8.327
paroccakarṇo ravimāndajāntyaphalajyayonaḥ khalu pṛṣṭhakarṇaḥ
sa cārkavimbīyasugolakasya
vyāsonvitaścodarasaṃjñakarṇaḥ
8.328
tatkarṇavistāradalena siddhau
pṛṣṭhodarākhyau (1) kila yasya golau
sa ca prasiddhaḥ pratimaṇḍalākhyo
golo'tha pṛṣṭhodaragolamadhye
8.326-2
syāt tasya piṇḍo ravibimbagolavyāsonvito'styatra ca vimbagolaḥ
sthirī ravestatprativṛtta(1)pṛṣṭhagole tu ye staḥ khalu pṛṣṭhakendre
8.330
mithaśca ṣaḍbhāntarite tato yat
khāṅkaistu vṛttaṃ pratimaṇḍalaṃ syāt
pṛṣṭhe tathaivodaragolake tanmadhye tu yat tat pratimaṇḍalākhyam
8.331
vadanti mukhyaṃ ravikendrayogānmadhyākhyakakṣāpramitaṃ budhendrāḥ
nīcoccagavyāsabhavaṃ hi rekhātmakaṃ tu yadvyāsadalaṃ(2) vibhajyā
8.332
khodhvaṃsthitākāśakadambakābhyāmapyarkamāndatyaphalāṃśakaistu
sugandhadeśau bhavataḥ prasiddhau
yayornibaddhaṃ saralaṃ ca sūtram
8.333
yathā kadambadvayabaddhasūtrāt
sarvatra māndāntyaphalajyayā syāt
samāntarasthaṃ tvatha pṛṣṭhakendre
sugandhadeśadvayage tathā''yam
8.334
golaścalo'sti pratimaṇḍalasya
tadvyāsakhaṇḍe(1) prativṛttakendram
kugarbhataścāntyaphalajyakāgre
sadā sugandhadvayabaddhasūtre
8.335
kadambakasthairyavaśādbhagolasvalāṃśagatyā calatīha tadvat
paroccagolo'pi calatyajasramaindyāṃ svaśaktyaiva nijoccabhuktyā
8.336
sugandhajasthairyavaśāt tathā'yamaindyāṃ calo'sti prativṛttagolaḥ
dūnotthayā madhyamakendrabhuktyā
tadgolamagnārkajabimbagolaḥ
8.337
calatyajasraṃ prativṛttagolabhramāt tathaivātra tathaiva gatyā
evaṃ hi yatra bhramaṇācca bimbaṃ
kugarbhahaksūtravaśādbhacakre
8.338
sphuṭagraho meṣamukhāt sa tatra
svārthaiḥ phalārthaṃ parikalpito hi
mūrtī paroccaprativṛttagolau
kakṣābhidhaḥ kalpita eva golaḥ
8.336-2
atho bhavedyaḥ prativṛttadeśo
dūre bhuvastasya kṛtoccasaṃjñā
nīcaṃ tathā''sannatarastaduccādvyastaṃ tadaṃśairajavakramatra
8.340
paroccagolamadhyasthaḥ prativṛttasya golakaḥ
tathā tadgolamadhye'pi ravivimbasya golakaḥ
8.341
athānyathā vā kathayāmi samyagyasya sphuṭasyaiva suyuktimatra
paroccagolaṃ paranīcagolādūrdhvaṃ paroccāmbaragolapiṇḍaḥ
8.342
vimbasya saṃcāravaśāt sa eva
kakṣākhyagolo'sti sahasraraśmeḥ
vyāsaśca (1) tatpiṇḍasamo'sti yasya
nīcoccavṛttasya parasya golaḥ
8.343
tadgolakendraṃ kṣitigarbhataśca
madhyasthakakṣāśravaṇāntare (1) syāt
tatpṛṣṭhakendre tu kadambakābhyāṃ
(2) khordhvasthitākāśagataikapārśve
8.344
madhyākhyakarṇāntaritakhagandhapradeśasakte bhavatastathā'yam
nīcoccagolo'sti hi gandhayugmasūtraṃ kadambadvayasūtrataśca
8.345
sarvatra madhyaśravaṇāntareṇa
samāntarasthaṃ kila tacca siddham
yathā kadambadvayato bhagolaḥ
paroccagolo'pi calastathaiva
8.346
gandhadvayasthairyavaśācca golo
nīcoccasaṃjñaḥ paradikñcalaḥ syāt
(1) tasyāśrayasyāśraya uccagatyā
prācyāṃ calo'tastalamuccamuktam
8.347
nīcoccasaṃjño'sti yadantarasthaḥ
sa svāśrayāntaścalatīha cendrayām
kadambakābhyāṃ nijakendragatyā
khāntargataṃ taṃ paridhiṃ gṛhītvā
8.348
svayaṃ tu nīcoccakavṛttagolaḥ
kendrasya gatyaiva hi paścimāyāṃ
(2) calo'sti gandhādiha taṃ gṛhītvā
khāntargataṃ khecaravimbagolam
8.346-2
gandhāt paridhya (3) ṅgilavāntare'sya
pṛṣṭhe raverasti hi vimbagolaḥ
sthirastadākāśanimagna eva
nīcoccagolabhramaṇādbhramo'sya
8.350
(4) tadgolavṛttārdhadalena gandhādpratimaṇḍalādravyākāśagolasvarūpam
u
ra
bhū
udrago. vṛ.
pratimaṇḍalam
vṛ. go. vṛttam
uvago.
kakṣā
parāggo.
nīcoccavṛttaparidhirvā ravyākāśagolasvarūpam
u
ra
nī. vṛ
ka. vṛ
bhū
bimbāśrayādyadbhavatīta vṛttam
nīcoccavṛttaṃ paridhiṃ vadanti
nīcoccadeśāviha pūrvavat staḥ
8.351
nīcoccavṛttāt parikalpaneyaṃ
kṛtvā samatvāt prativṛttabhaṅgyā
dṛśyaṃ grahaṇe bhavatau hi yatra
kugarbhadṛksūtravaśāt sphuṭaḥ saḥ
8.352
atrārkavaccandraphalopapattirjñeyā'tha tadvacca kujādikānām
(1)mṛdudrutārdhādiphalaprasiddhau
tadardhagolādyamapīha bodhyam
8.353
bhamannatho madhyamakakṣikāyāṃ
madhyo grahaḥ saṃjanayatyabhīṣṭam
mṛdusphuṭākhyaṃ (2) raviratra (3) bimbayogāt sphuṭaḥ syānmṛduvarṇavṛtte
8.354
naivaṃ kujādiḥ sa mṛdusphuṭo'tra
tacchīghravṛttasya ca kendramasti
bimbaṃ tu tadvṛttagataṃ tadatra
mandasphuṭānmadhyamataḥ subodham
8.355
(1) yadvacca māndāt paridhestu kendrānmadhyagrahāt tatparidhisthabimbe
tatkarṇavṛtte hi mṛdusphuṭākhyamācāryavaryāḥ pravadanti kheṭam
8.356
kecit tu madhyaḥ kila madhyakakṣāvṛtte'tha mandaśravaṇotthavṛtte
mandasphuṭaḥ spaṣṭakhagastu śīghrakarṇotthavṛtte nijakakṣikāyām
8.357
tena sphuṭasyānayanāya śaighryaṃ
phalaṃ tu mandasphuṭarūpamadhyāt
vijñāyate'to mṛdukakṣikaiva
madhyākhyakakṣā sudhiyā prakalpyā
8.358
tatrāśudorjyāparidhiśrutīnāṃ
jñānādbhavedāśuphalaṃ subodham
paraṃ tu tāśca triguṇītyavṛtte
no mandakarṇotyavṛttau tu siddhāḥ
8.359
ato'tra mandaśravaṇāhatāstāstribhajyayā saṃvihatāḥ sphuṭāḥ syuḥ
svamandakarṇodbhavakattikāyāṃ
sadā phalasyānayanāya yogyāḥ
8.360
svenāhate paridhineti ku(1)bhāskaroktyā
spaṣṭīkṛtācca paridhermṛdukarṇataśca
yaddoḥphalaṃ bhavati sā'tra phalajyakaiva
spaṣṭā tataḥ sphuṭabhujajyakayā yathoktyā
8.361
kṛtaṃ svaśīghrāntyaphalajyakāyāḥ
spaṣṭīkṛtāyā iha doḥphalaṃ yat
sphuṭāśukaraṇānupātatastacchaighryaṃ phalaṃ bhāskarasaṃmataṃ syāt
8.362
kakṣāprabhedena phalaprabhedāt
svārṣavirodhānnijabuddhimauḍhyāt
itīritaṃ tanna hi yuktiyuktaṃ
pratyakṣayuktyā paribādhitatvāt
8.363
yato'tra mandaśravaṇāgrasaṃstho
yo mandakheṭo'sti taduktarītyā
yathoktatadddvākparidhestu kendra(1)svarūpasiddhyā sa tu suprasiddhaḥ
8.364
karṇāgragaścet paridhiryathoktaḥ
karṇāgrake tatkaraṇaṃ tvayuktam
cennaiva tarhyatra kṛte'pi mandakarṇānupāte paridhau sphuṭo na
8.365
uktastraśaighyaḥ paridhiryato'tra
mṛduśrutivyāsadlotthavṛtte
bhāṃśān vibhāgān parikalpya no tadvibhāgamānāt paridhermitiḥ sā
8.366
evaṃ hi dorjyāntyaphalajyakātatkarṇo api spaṣṭataro na yogyaḥ
ya(1)dvṛttagaṃ taddhṛtibhāṃśamānādyoyaṃ paridhyādi na cānyamānāt
8.367
kiṃ cātha mandaśravaṇotthavṛtte
bhāṃśā api spaṣṭatarāḥ kṛtā ye
cet tadvaśāt tvaṃ vadasi sphuṭatvaṃ
pūrvoditaṃ tarhi vibhinnajātyā
8.368
khadoḥphalārthaṃ tvanupāta uktaḥ
svabhāṃśakaistrijyakayā kathaṃ saḥ
yuktaḥ sphuṭāt tatparidheḥ sphuṭāntyaphalajyakāttaḥ sphuṭadorjyakāttaḥ
8.369
kheneti padyānnijabhāskaroktyā
kiṃ cātha pūrvaṃ paridhiḥ sphuṭo yaḥ
tadgītito nāntyaphalajyakā'tra
sphuṭeti maukhyāduditaṃ na sat tat
8.370
yadguṇo hi paridhiḥ paridhiścet
tadguṇā gaṇaka vistṛtireva
vistṛtirbhavati vāsanayā'yaṃ
taddidāṃ hi niyamo'sti suyuktaḥ
8.371
svamandakarṇāṅgajavṛttabhāṃśapramāṇataśca kriyate puroktam
nīcoccavat(1) svāntyaphalasphuṭatve
yathoktamevetyaviśeṣa eva
8.372
saṃsādhane śīghraphalasya kakṣābhede'pyato gauravata(2)staduktam
yadatra tannādaraṇīyamāryaiḥ
svārṣāviruddhaiḥ phalatattvabhedāt
8.373
(1) mithyā''śayaṃ bhāskarasatkṛteśca
yaḥ svānukūlaṃ vivṛṇoti tantre
aśuddhapakṣāśrayaṇādvinaṣṭaḥ
svayaṃ paraṃ nāśayatīha taṃ ca
8.374
itthaṃ siddhāḥ sphuṭāḥ kiṃ te bhavṛtte vā vimaṇḍale
saṃśayagrastaviduṣāṃ nirṇayaṃ taṃ vadāmyaham
8.375
bhavṛttasaṃsthapratimaṇḍalasya
bhrameṇa tatsthaṃ ravimaṇḍalaṃ hi
bhavṛttagaṃ sat prakarotyajādergṛhāṃśaliptāvikalādibhogam
8.376
vimaṇḍalasthapratimaṇḍalasya
bhrameṇa caivaṃ vidhupūrvavimbam
vivṛttagaṃ sat prakarotya (2) jādergṛhāṃśaliptāvikalādibhogam
8.377
vivṛttagāt tatpratimaṇḍalācca
vimbasya bhogo bhavatau na tadvat
bhavṛttagāt tatpratimaṇḍalādvā
bimbaṃ vivṛtte na bhavet kathaṃ cit
8.378
yato yadvṛttasaṃsthena prativṛttena yo bhramaḥ
vimbasya so'tra tadvṛttasaṃsthityaiva bhaveddhruvam
8.376-2
vimbaṃ yeṣāṃ vivṛtte syāt te syuḥ spaṣṭā vimaṇḍale
pātasthānādvivṛtte yadvimbāvadhyantaraṃ tu yat
8.380
sapātakheṭatulyaṃ syāt karṇarūpaṃ śarastviha
koṭiḥ kadambavṛtte syāccharāgrāvadhi pātataḥ
8.381
bhavṛtte bāhuritthaṃ yaccāpajātyaṃ bhavediha
sapātakheṭabāṇābhyāṃ(1) bāhuścāpātmakastu yaḥ
8.382
gaṇitādbhavṛttau so'tra kāryaḥ svoyapadakramāt
pātodito golarītyā bhacakre sa sphuṭagrahaḥ
8.383
ato yathoktarītyaiva candrādyā ye sphuṭagrahāḥ
vimaṇḍalagatāste ca vijñeyā bhavṛttau na hi
First 200 of 322 passages. Read on
Linked texts (11)
- Sūryasiddhānta — Maya, Sanskrit
- Vaṭeśvarasiddhānta — Vaṭeśvara, Sanskrit
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Siddhāntatattvaviveka — Kamalākarabhaṭṭa 1633, Sanskrit
- Upapattiśekhara — Durgāprasād Dvivedi, Sanskrit
- Gaṇitādhyāya (Bhāskara) — Bhāskara, Sanskrit
- Siddhāntaśiromaṇi — Bhāskara II, Sanskrit
- Nāradopapurāṇa — Sanskrit
- Golādhyāya of Siddhāntaśiromaṇi — Bhāskarācārya, Sanskrit
- Golādhyāya (Bhāskarācārya II) — Bhāskarācārya II, Sanskrit
- Sārvabhaumasiddhānta — Munīśvara, Sanskrit