Pramāṇa · Search · About · API

Tattvaviveka 8

Tattvaviveka 8

Language
Sanskrit

8.184

athocyate mayā sūkṣmaṃ sphuṭakarma savāsanam
pūrvaṃ yādṛk ca siddhānte gaditaṃ raviṇā svayam

8.185

jiṣṇujāryabhaṭabhāskaramukhyairandhapūruṣaparamparayā'tra
vāsanā nijadhiyā nijatantre
nāśitā'rkaracitanavabodhāt

8.186

tattatkhagendrocitagolasaṃkhyāṃ
jñātvaiva yoktā sphuṭatā mayārtham
munyarcitā śrīraviṇā'tha saivocyate yato'nyairuditā na samyak

8.187

ravermandaparidhyaṃśāstrayodaśa kalāstathā
khasāgarāścatustriṃśalliptāstvanyāstathā vidhoḥ

8.188

paridhyaṃśāḥ kurāmāśca kalāḥ saptāgrṇavāstathā
dviditulyaviliptāśca tathā''raparidherlavāḥ

8.29

ekaliptomasārdhāgniparvatā 73

8.5

bodhanasya tu
iṣuliptāḍhyanāgāśvilavā 28

8.186-2

devagurostathā

8.160

muniliptāḍhyadantāṃśā bhṛgujasya lavā bhavāḥ
śanaiḥ ṣaḍviliptāḍhyamaryābdhyaṃśāśca māndajāḥ

8.161

(1) ojāntaparidherbhāgavargaptādṛgbhāṃśavargaṃtaḥ
tatparidhyaṃśavarge nairbhaśovargāṅkarkahṛtāt

8.162

padaṃ sadaiva rūpānte māndāḥ syuḥ paridherlavāḥ
ojāntatyatayādityaṃ bojoktyā dyatra vāsanā

8.163

dvayabdhidasrā dvayagnibhuvo dviśailāḥ khartudasrakāḥ
khābdhayaḥ paridherbhāgāḥ śaighyā bhaumāt phalāptaye

8.164

ojānte'rkoditāścaite yugmāntāddvyadhikā gurau
saikāḥ śanau jñārasatiteṣvekacidvyūnitāḥ kramāt

8.165

madhyarkakṣāvyāsadalaṃ trijyā yanmānataḥ kila
tanmānātaparidhervyāsadalaṃ cāntyaphalajyakā

8.166

dvayaṃ nṛpāḥ pañcavedā māndāntyaphalajajyakā
ravestveṣavoḍ‌yaṣṭikhīṣavo himadīdhiteḥ

8.167

sāṅkarkapramitā bhaume vitryaṃśāḥ pavanā budhe
gurau bāṇā dviyamalāḥ ṣaḍaṃśonadvayaṃ kaveḥ

8.168

śanairaṣṭau śarā māndā kramādantyaphalajyakā
tathaivāṣṭāgnayaḥ śūnyasāgarā bhūbhavasya ca

8.169

tathā dvidimitāścāndrestathā'rkapramitā gurau
tathā savyaṃśarāmābdhipramitā bhārgave tathā

8.200

ṛtavaḥ khābdhayaḥ saure śaighyāntyaphalajajyakā
bhāṃśatrijyāpramāṇena paridheranupātaḥ

8.201

yaduccena śuddho grahastasya kendraṃ
bhavet tricibhairekamekaṃ padaṃ syāt
ayugmaṃ tu yugmaṃ kramāt tāni cakre
bhavantīha catvāri doḥkoṭisiddhyai

8.202

ayugme pade yātamaiṣyaṃ tu yugme
bhujo bāṅgahīnaṃ tribhaṃ koṭiruktā
tataḥ svasvakeṃdrotthadoḥkoṭijīve
paridhyaṃśanighnyau vibhakte ca bhāṃśaiḥ

8.203

kramāt svasvadoḥkoṭisaṃjñe phale staḥ
phalāntyajyayā vā hate trijyayā''pte
tribhajyodbhavaṃ doḥphalaṃ yadyathoktyā
phalāntyajyaikaiveha vedyā budhaiḥ sā

8.204

mṛgādikarkyādigate ca kendre
svakoṭijīvāntyaphalajyayośca
yogo'ntaraṃ koṭirihātha dorjyā
bhujastayorvargayuteḥ padaṃ syāt

8.205

śrutistathā koṭiphalatrimaurvyoryogo'ntaraṃ cātra yathoktakendre
koṭiśca taddoḥphalavargayogānmūlaṃ sa eva śravaṇo bhaveddhi

8.206

kendrasya dorjyā guṇitā hyatantyaphalajyayā karṇāhṛtāptacāpam
sūkṣmaṃ phalaṃ syādbhavatau hi madhyasphuṭāntaraṃ śūnyaśare grahasya

8.207

trijyāhṛtaṃ doḥphalameva karṇīhṛtaṃ tu taccāpamitaṃ phalaṃ vā
susūkṣmamityaṃ mṛduśīghramāryairniḥsaṃśayaṃ kāryamidaṃ grahajñaiḥ

8.208

trijyāhṛtaḥ(1) karṇahṛtaḥ kṛtaścetyathokta bhādyaḥ paridhiḥ sphuṭaḥ syāt
tatsāditaṃ doḥphalacāpameva
phalaṃ bhavedvatroktaphalena tulyam

8.206-2

trijyāhatā(1) karṇahrataiva dorjyā
sphuṭā bhavet tāṃ parigṛhya vā syāt
yathoktavaddoḥphalacāpameva
phalaṃ yathoktena phalena tulyam

8.210

trijyāhatā karṇahṛtā kṛtāntyaphalajyakaivātra bhavet sphuṭākhyā
yat taddṛśāhoḥ phalacāpametat
sūkṣmaṃ phalaṃ voktaphalena tulyam

8.211

trijyāhatā karṇahṛtā bhujajyā
taccāpabāhvorvivaraṃ phalaṃ vā
jñeyo'tra bāhuḥ pratimaṇḍalasya
pūrvoditādbhinnapadaiḥ sa caivam

8.212

cāpaṃ tu yat svāntyaphalajyakāyāstribhaṃ yutononayutaṃ tu tena
padāni tānīha bhavanti teṣu
bāhuśca yātaiṣyamayugmayugme

8.213

ṣaḍbheda-† jātaṃ sakṛduktamityaṃ
tvathāsakṛt tatsamamūhyamevam
karṇānupātāt sphuṭatāṃ vihāya
sarvatra yahnoḥ phalacāpamatra

8.214

taccāsakṛt sādhitameva sūkṣmaṃ
sakṛddyathoktena phalena tulyam
evaṃ yathā'traiva sakṛtprakārādapi svamāndaṃ kila doḥphalaṃ syāt

8.215

sakṛdvayoktaśravaṇodbhavasyāsannaṃ tathā'haṃ pravadāmi samyak
gūḍhasphuṭatvānavabodhajātamūḍhabhramajñānavibhañjanārtham

8.216

paraṃ sadaikarūpaiśca paridhyaṃśaiḥ puroditaiḥ
sapta(1)bhedodbhavaṃ sādhyaṃ phalaṃ nedaṃ kathaṃ cana

8.217

trijyāguṇān karṇahṛtān kṛtvā pūrvoktavat sphuṭān
yugmaujāntaparidhyaṃśāṃstato'nupatanāt sphuṭaiḥ

8.216-2

kheṭamadhyaparidhyaṃśaiḥ phalaṃ kāryaṃ vicakṣaṇaiḥ
yugmaujāntaparidhyaṃśān māndān spaṣṭān vadāmi tān
vivadyaṃśā manavaḥ sūrye dantāstradyaṃśonitā vidhau
ojāntotthaparidhyaṃśāḥ proktā bhaumādayocyate

8.220

oje dvayagā vasuyamā radā rudrā gajābdhayaḥ
dvitīyayugmapādānte sapañcāṃśendrabhāgakāḥ

8.221

raveraṅkakaloneṣuvahvyaṃśā himadīdhiteḥ
satryaṃśā yugmanandāṃśāḥ kusute kalayaikayā

8.222

ūnāḥ sārdhakharāmāśca budhe sāṅghriśarāgnayaḥ
bhāgā gurau ca satryaṃśā bhavāṃśā bhṛgunandane

8.223

triliptonā raseṣvaṃśāḥ śanau turyapadāntaje
yugmāhvaye'tha sūryasya saṣaṣṭhāṃśākhyodaśa

8.224

vidhornandadvibhāgāśca sapañcāṃśāḥ kujasya tu
saikaliptaikaṣaṣṭistu budhe vahnikalānvitāḥ

8.225

rasahvayaṃśā gurau bhāgā liptāścāṅkadvisaṃmitāḥ
kaverviṃtryaṃśarudrāṃśāḥ vitryaṃśatryabdhibhāgakāḥ

8.226

śanaiḥ śaughreṇa khalpāntarāllāghavantaśca te
dvitīyaturyayorgādhe gṛhītāḥ paridhelaṃvāḥ

8.227

nāśaṅkanīyaṃ na cale kimitthaṃ phalavāsanā
vicitrā'sti yatastatra golasthitivibhedataḥ

8.228

yaccāsannaṃ yugmapadaṃ tadgrāhyaṃ vibudhairiha
ayugmaṃ tvekamevoktaṃ paridhijñānahetave

8.229

ojayugmāntaraguṇā bhujajyā trijyayoddhṛtā
yugmavṛtte dhanamṛṇaṃ syādojādūnādhike sphuṭaḥ (1)

8.230

karṇānupātajaspaṣṭāḥ paridhyaṃśāḥ purā kṛtāḥ
yathā sūkṣmaphalārthaṃ vai tadvadatrāpi cāhatāḥ

8.231

sarvaiḥ prakāraiḥ phalamekameva
pūrvoktabhaṅgayaiva yathā susūkṣmam
siddhaṃ bhavet tanmayakā nibaddhaṃ
jyotirvidāṃ saṃśayabhañjanārtham

8.232

yugmāntajādojapadāntajātairmadhye'nupātāt paridheḥ sphuṭatvam
phalopapattyā vihitaṃ sadasti
jānanti netthaṃ jaḍabuddhayastu

8.233

itthaṃ mayoktaṃ paridheḥ sphuṭatvaṃ
tadaiva yacchrīraviṇā mayārtham
proktaṃ svaśāstre'tha paraṃ tu tatra
saṃdṛśyate yugmapadāntapāṭhaḥ

8.234

uktādvisaṃvādatayā sa cāyaṃ
prāyo budhairaṅgaparamparākhyaiḥ
prāṅnāśitaḥ saṃprati sapramāṇaṃ
vijñaiḥ svabhaktyā nitarāṃ gṛhītaḥ

8.235

āryoditāṃ ca grahagolasaṃsthāṃ
jñātvaiva ravyāśayapāṭha uktaḥ
sthityanyathātve'nugataḥ prasiddhaḥ
sa eva yukto mama nāgraho'tra

8.236

yadrākphale'tra śravaṇānupāte
kṛte'pi saure paridheḥ sphuṭatvam
tadvāsanāvidbhagavān sa eva
nārāyaṇo maṇḍalago(1) na cānyaḥ

8.237

vastutastu na hi sauramatasya
kalpanāṃ grahabhavāmavagantum
anyathā sthitivaśādviparyayo'pi kṣamo'tra jaḍabuddhinaraḥ kaḥ

8.238

atīndriyārthavijñānaṃ pramāṇaṃ śrutireva hi
śrutiryatra pramāṇaṃ syādyuktiḥ kā tatra nārada

8.236-2

jijñāsoryuktiriṣṭā'sti yadi śrutyanusāriṇī
itthaṃ śākalya evāha brahmoktasvanibandhane

8.240

ityaṃ kṛtaistaiḥ paridhisphuṭāṃśairyathoktavaddoḥphalacāpameva
phalaṃ ca karṇodbhavavat sakṛt syājjyotirvidāṃ (1) saṃvyavahārayogyam

8.241

ārṣoktagūḍhasphuṭatāmabudhvā māndadoḥphalam
sakṛdevoditaṃ svoktau bhāskarādyairna(2) sacca tat

8.142

tulādimeṣādigate ca kendre
phalaṃ dhanarṇaṃ kramaśaśca vedyam
susaṃskṛto mandaphalena madhyo
mandasphuṭaḥ syādatha vā sphuṭākhyaḥ

8.143

karṇānupātaprabhavā khamāndakendrasya dorjyā vihitā'sti pūrvam
taccāpamuccena yutaṃ hi mandasphuṭo'tha vetthaṃ ravicandrayorhi

8.144

paraṃ tu taccāpamihādyapāde
cāpaṃ tathā dvayādipadakrameṇa
vihīnitaṃ cakradalāt tadeva
cakrārdhayuktaṃ viyutaṃ tu cakrāt

8.245

mṛdusphuṭāveva sadā'rkacandrāvevaṃ sphuṭau staśca tayorabhāvāt
śīghroccakasyātha kujādikānāṃ
sphuṭakriyāṃ vacmi mṛdudrutābhyām

8.246

svamandaphalasaṃskārānmadhyamaḥ syānmṛdusphuṭaḥ
svaśīghraphalasaṃskārāt syāt sakṛt sa sphuṭagrahaḥ

8.247

madhye śīghraphalasyārdhaṃ māndamardhaphalaṃ tathā
madhyagrahe māndaphalaṃ sakalaṃ śīghrameva ca

8.248

itthaṃ saurakramaprāmāṇyātaḥ spaṣṭakriyoditā
tatphaladvayamevāhuḥ pūrgāmārṣavirodhinaḥ

8.246-2

atrāpi cenmāndavadantyaśīghrakendrasya dorjyā kriyate sphuṭā'syāḥ
cāpaṃ tu yat svīyapadodbhavaṃ taccaloccayuktaṃ sphuṭakhecaro vā

8.250

asakṛt sādhitaṃ māndaṃ phalamevaṃ sphuṭārkataḥ
spaṣṭasūrye vilomena saṃskṛtaṃ madhyamo bhavet

8.251

itthaṃ saurocitaṃ proktaṃ sakṛddoḥphalameva cet
svīyaṃ kevalamarke'tra sphuṭaṃ vāmaṃ sa madhyamaḥ

8.252

athopapattiṃ śṛṇu madhyamasvakakṣāsthitavyāsaḍale tribhajyā
aṅkayā tadaṅke maṃduśīghravṛttavyārārdhaṃke svāntyaphalajyakeha

8.253

yathā bhagolo'sti kadambamadhyād
bhamaṇḍalaṃ khāṅgalavaiḥ kukendrāt
svākābhagogole'pi tathaiva kakṣāḥ
khe-gāmināṃ tatsamasūtrataḥ syuḥ

8.254

paraṃ tu yat prāgbhramaṇāt khagasya
kendrasya bhuktyā bhramatīha vimbam
tadvṛttakendraṃ kṣitigarbhaṃgaṃ no
kintvantare'to'ntyaphalajyakāgre

8.255

bhūkendramādyaṃ ca tato dvitīyaṃ
kendraṃ bhavet svāntyaphalajyakāgre
tābhyāṃ vidheye tribhajīvayaiva
madhyasvakakṣāpratimaṇḍalākhye

8.256

kramādyathādyāhaju tadvitīyaspṛk sūtramūrdhvaṃ kṛtamuccasaṃjñam
tathaiva yaccādharadeśayātaṃ
nīcābhidhaṃ sūtramittvāsukendrāt

8.257

yatroccasūtraṃ pratimaṇḍale'sti
tatra grahoccaṃ parikalpanīyam
tathaiva nīcaṃ kila nīcasūtraṃ
svakakṣikāyāmapi tadvadeva

8.258

uktaṃ hi saṃjñādvitayaṃ kugarbhāddūrasthitatvāntikaṭasthitatvāt
tadvṛttayoḥ kendragate(1)'tha tiryaggate ca sūtre sudhiyā vidheye

8.259

tayoryadūrdhvādharamantarālaṃ
sarvatra tat svāntyaphalajyakākhyam
nīcoccasūtrācca samāntareṇa
tadvṛttayorantaragaṃ ca sūtram

8.260

ūrdhvādharasvāntyaphalajyakākhyaṃ
sarvatra taccāpi vidā'vabodhyam
grahasya bimbaṃ pratimaṇḍale'sti
tanmaṇḍalaṃ ca bhramatīndrakāṣṭhām

8.261

kendrasya bhuktyaikadine'tha tena
bimbabhramaḥ svapratimaṇḍalāt syāt
yatheṣṭakāle bhramaṇācca bimbaṃ
bhavecca tatspṛk kṣitigarbhataḥ syāt

8.262

sūtraṃ bhacakre kila yatra tatra
meṣāditaḥ spaṣṭakhagaḥ phalārtham
prakalpitaḥ pūrvamatīndriyattvaistatsādhanārthaṃ ca vadāmi yuktim

8.263

uccādvilomaṃ khalu tuṅgabhāgairmeṣādirasmāt khacaro'nulomam
jñeyastaduccāntaramatra kendraṃ
tajjyā bhujajyā khacarāvadhi syāt

8.264

tiryak khanīcoccakasūtrataśca
bāhustathā koṭirihātha vedyā
ūrdhvādharā madhyamakakṣikāsthatiryaksthasūtrāt khacarāvadhisthā

8.265

sā koṭijīvāntyaphalajyayoḥ syādyaugāntarābhyāṃ mṛgakarkikendre
tadbāhukoṭyoḥ kṛtiyogamūlaṃ
karṇaḥ kugarbhāt khacarāvadhi syāt

8.266

yathātra tanmadhyamakakṣikāyāṃ
tatkoṭisūtraṃ kila yatra tatra
madhyo graho yatra ca karṇasūtraṃ
tatra sphuṭastatra phalaṃ tadantaḥ

8.267

tatsādhanaṃ ca grahavimbakendrādadhomukhe te śrutikoṭisūtre
kugarbhatiryaggatasūtragā syāt
kendrasya dorjyaiva bhujastadantaḥ

8.268

bimbāt tathaivāntyaphalajyakākhyaśrutāvapi svīyaphalāya jātyam
tatkarṇasūtre ca bhujajyakā dostathā svabimbāllaghukarṇasūtre

8.266-2

adhomukhe madhyamakheṭavimbāntarasvarūpāntyaphalajyakākhye
kā syāt phalajyetyanupātataḥ
syādāyaprakāro'yamihopapannaḥ

8.270

madhyagrahaṃ madhyamakakṣikāsthaṃ
kendraṃ prakalpyāntyaphalajyayā vā
nīcoccavṛttaṃ kuru madhyamaspṛk
kugarbhatastadvṛtigaṃ ca sūtram

8.271

ūrdhvādharaṃ tadvṛtigordhvapālau
lagnaṃ ca tadyatra bhavet taduccam
nīcaṃ tathā'dhaḥsthitapālilagnaṃ
tiryaksthasūtraṃ ca tayośca madhye

8.272

nīcoccavṛttaprativṛttayoge
vimbaṃ varīvartti sadaiva yasmāt
nīcoccamadhye paridhau tu bhāṃśāditi svavimbāvadhi tuṅgadeśāt

8.273

kendrāṃśakāḥ svaprativṛttajātā
evātha tajje bhujakoṭijīve
nīcoccasaṃjñāt paridhipramāṇāt
te eva doḥkoṭiphalāhvaye staḥ

8.274

kramāt tadūrdhvādharasūcatastu
tiryaksthasūtrācca tathā kumadhye
tiryaksthasūtraṃ bhavatīha tasmānnīcoccatiryaggatasūtrakaṃ hi

8.275

samāntarasthaṃ tribhajīvayā syādato'tha kendre mṛgakarkisaṃjñe
trijyā tadūrdhvādharasaṃsthitatvāt
tribhajyakākoṭiphalāhvayośca

8.276

yogāntarābhyāṃ bhavatīha koṭiḥ
kumadhyatiryaksthitasūtrataśca
ṛjvyā doḥphalameva tābhyāṃ
karṇaḥ sa evāsti kuvimbamadhye

8.277

madhyākhyakakṣāgatamadhyakheṭādyāvat kukendraṃ śravaṇastribhajyā
koṭistathā koṭiguṇo bhujajyā
bāhustvidaṃ jātyamadhomukhaṃ syāt

8.278

tathordhvagaṃ svāntyaphalajyakaiva
karṇaḥ svabimbāvadhi madhyakheṭāt
koṭistathā koṭiphalaṃ ca bāhustaddoḥphalaṃ ceti sajāti jātyam

8.276-2

trijyākarṇe dorbhujajyā tadā kā
khāntyajyākhyordhvaśrutau doḥphalaṃ syāt
yadvā madhyāddṛgbhāṃgavṛtte tu dorjyā
kā syānnīcoccābhidhe labdhatulyam

8.280

yāvat svabimbaṃ śravaṇo dvitīyaprakārajaitra kṣitigarbhataḥ syāt
koṭistayordoḥphalameva madhye
bāhustathā svīyaphalārthamanyat

8.281

tatkarṇakoṭyudbhavasañcayoḥ syānmadhye phalaṃ madhyamakakṣikāyām
tat tu tribhajyāśravaṇe kumadhyādataḥ phalaṃ syācchravaṇānupātāt

8.282

ceddoḥphalaṃ svaśravaṇe bhujo'sti
tadā tribhajyāśravaṇe kathaṃ syāt
jātā phalajyā'tha ca tatsvarūpadvayaṃ tvidaṃ doḥphalabhedajātam

8.283

trijyākaṇaum̐ guṇaharau tyaktvā yaccheṣakaṃ tviha
asti taddoḥphalaṃ tena trijyāghnaṃ karṇahṛcca tat

8.284

karṇānupātāt phalitājjātaṃ doḥphalameva hi
phalajyā syāt paridhyantyaphalajyābhyāṃ prakārataḥ

8.285

jñātadvidhā doḥphalataḥ phalajyāṃ
dvidhopapannāṃ kathayanti santaḥ
evaṃ yathoktāt paridhestathā'ntyaphalajyakāyāstriguṇo guṇo'sti

8.286

karṇo harastatphalitānupātāt
sphuṭīkṛtābhyāṃ ca sadaiva tābhyām
saṃsādhitaṃ doḥphalameva sūkṣmā
pratyakṣataḥ saiva phalajyakā syāt

8.287

karṇānupātāt paridheḥ sphuṭatvaṃ
vinaiva tajje mṛdudoḥphalākhye
karṇānupāto na kṛtaḥ khayogyo'pyalpāntarāṅgīkaraṇāt sukhārtham

8.288

itīritaṃ tanna hi yuktiyuktaṃ
saduktiyuktyā paribādhitatvāt
aho kathaṃ te racayanti śāstraṃ
svābhīśiyābodhavaśāt taduktyā

8.286-2

karmānupātāt paridheḥ sphuṭatvaṃ
tyaktvā pare (1) vyatyayato'nupātāt
tatspaṣṭatāṅgīkaraṇādabodhānmithyā''dyatulyaṃ phalamāmananti

8.260-2

śrībrahmaguptapramukhā na tat sat
sadgolayuktyā gaṇitajña yasmāt
karṇāgrasiddhe mṛduvṛttakendre
karṇāgragaṃ vimbamidaṃ kathaṃ syāt

8.261-2

ke cit tu do-(2)rjyāntyaphalajyakākhyakarṇāstayoktāstriguṇāgragāste
jñātvā'tha mandaśravaṇāgragām̐stān
yahoḥphalaṃ syutyanupātajaṃ tat

8.262-2

yvā(1)dyoditaṃ doḥphalameva nāśe
kṛte samatvādguṇahārayoḥ syāt
ityaṃ hi dṛṣṭvāḥ pravadanti tucchaṃ
mataṃ tadīyaṃ pratibhāti yasmāt

8.263-2

karṇāgradorjyāntyaphalajyakākhyahṛtau tu hārastri-(2)guṇo gṛhītaḥ
no mandakarṇo mṛdudoḥphalārthamityuktayuktyaiva hi tannirāsaḥ

8.264-2

karṇānupātādiha dorjyakāyā
api sphuṭatvaṃ parikalpya caivam
yaddoḥphalaṃ tatkṣamasūkṣmarūpaphalajyakāyāmiha me kṣatirna

8.265-2

phalajyā madhyakheṭotthā sūkṣmakarṇānupātajā
spaṣṭakendrodbhavenaiva doḥphalena samā sadā

8.266-3

itthaṃ bhaṅgyā kṣetrarītyā yathā niḥsaṃśayaṃ tathā
vadāmyahaṃ nṛṇāṃ tuṣṭyai saṃśayagrastadehinām

8.267-2

kalpyaṃ kukendrabimbāntaḥ śravaṇo madhyasūcakam
madhyakakṣāsthitānmadhyagrahacihnādyathā bhavet

8.268-2

koṭisūtraṃ tathā tatsthaspaṣṭacihnādapīha tat
koṭisūtraṃ tayostiryak samānaṃ cāntaraṃ sadā

8.266-4

madhyotthakoṭisūtrasthaṃ bimbaṃ syāt prativṛttagam
uccādvimbāvadhi svīyaṃ madhyamaṃ kendramasti ca

8.300

spaṣṭotthakoṭisūtrasthaṃ pratimaṇḍaladeśagam
uccāt spaṣṭaṃ bhavet kendraṃ tatra madhyākhyasūtrataḥ

8.301

tatkoṭidvayasambandhāt koṇau yau viṣamau ca tau
ekarūpau tayorjyātye tulye tulyaśrutervaśāt

8.302

itthaṃ śilpajña buddhemāṃ vāsanāṃ śṛṇu tattvataḥ
bimbādanyaphalajyāgratulyakarṇo tu dorjyakā

8.303

madhyakheṭajacihnādyā kṛtā madhyākhyasūtragā
bhujaḥ svīyaphalajyā syānmadhyakakṣāvṛttau tathā

8.304

tadvṛttagaspaṣṭacihnānmadhyasvenāhatādapi
uktāvahroḥ phalaṃ kalpyaṃ bhinnaṃ nīcoccavṛttaḥ

8.305

prativṛttasthatatspaṣṭakoṭisūtrāvadhisthite
karṇe svāntyaphalajyāgre bāhuḥ syānmadhyasūtrataḥ

8.306

doḥphalaṃ spaṣṭakendrotthaṃ tulyaṃ pūrvaphalajyayā
samatvājjātyayoritthaṃ copapannamasaṃśayam

8.307

jñātācca karṇādanupātajātaṃ
sphuṭatvamekaṃ phalasaṃskṛtādvā
jñātagrahāt kendrajadorjyakāyāḥ
sphuṭatvamanyadvividhaṃ tadittham

8.308

ajñātakarṇe phalasaṃskṛtotthasphuṭasvakendrodbhavadoḥphalaṃ syāt
sakṛtphalajyaiva paraṃ tvasādhyā
pūrvaṃ tadajñānavaśācca sā'tra

8.306-2

ato'tra madhyagrahameva pūrvaṃ
prakalpya kheṭaṃ phalasaṃskṛtaṃ tam
tadudbhavaprasphuṭakendradorjyāhṛārodbhavaṃ doḥphalacāpamasmāt

8.310

susaṃskṛtāt khecarato yathoktyā
muhuḥ kṛtaṃ doḥphalacāpameva
yathoktavat sūkṣmaphalaṃ samaṃ tat
sakṛtkṛtena śravaṇodbhavena

8.311

evaṃ tu yugmaujapadasphuṭatvadvārā sphuṭatvaṃ paridhestu kṛtvā
tattvāṃ sādhitaṃ doḥphalamuktarītyā
phalajyakā syāt sakṛdeva cātra

8.312

yadvā karṇavyāsakhaṇḍena vṛttaṃ
kakṣāvṛttaṃ kheṭajaṃ bhūmigarbhāt
pūrvaṃ (1)yat syānmadhyakheṭasya cihnaṃ
tatspṛk cordhvaṃ bhūmikendrācca sūtram

8.313

kakṣāvṛtte yatra lagnaṃ ca tatra
madhyaḥ kheṭaḥ karṇasūtre sphuṭaḥ syāt
bimbasthāne tadvṛttau cakraliptā
bhāṃśāścātra vyāsakhaṇḍaṃ trimūjyā

8.314

atrāpi tuṅgāt kila tuṅgabhāgairmeṣādirasmāt khacaraḥ sphuṭaḥ syāt
bimbāvadhisthaḥ sphuṭamadhyamāntaḥ
phalaṃ tu tajjyodbhavasūtrakaṃ (1) yat

8.315

taddoḥphalākhyaṃ śravaṇapramāṇāt
siddhiṃ na tacca triguṇānupātāt
karṇānupātatriguṇotthavṛtte
yā jyā'tha taccāpamitaṃ phalaṃ syāt

8.316

evaṃ ca tanmadhyamakakṣikākhyadvārā svakakṣāṣṭitijaṃ yadatra
tatkrāntivṛttodbhavameva vedyaṃ
śūnye śare golavidā susūkṣmam

8.318

madhyādagre sphuṭe tat syādṛnaṃ pṛṣṭhe ṛṇaṃ khataḥ
pratyak prāk taṅgaṣaṭkasthe tuṅgādimbe bhavet kramāt
māndaṃ phalaṃ kevalamasti yasya
tadvāsanā proktavidā sadocyā
phaladvayaṃ yasya mate'tha śaighyavṛttasya kendraṃ kila tanmate tu

8.318-2

sadaiva māndapratimaṇḍalasthaṃ
tadvṛttapālau khagavimbakendram
śaighyābhidhe'pi pratimaṇḍale'sti
tatra sphuṭasyānayanaṃ kilaivam

8.320

susaṃskṛto mandaphalena madhyo
mandasphuṭaḥ svāśuphalena so'pi
susaṃskṛtaḥ spaṣṭakhagaḥ sakṛt syādityaṃ khato golavido vadanti

8.321

phalārdhābhyāṃ phalābhyāṃ ca saṃskārāt sphuṭatā bhavet
tadvāsanā golabhedairārṣatattvavidāṃ sphuṭā

8.322

veda eva ravitantramathāsya
vāsanākathanamalpadhiyāṃ hi
doṣa eva na guṇo raviṇoktaṃ
tena yuktiyutameva madyocyam

8.323

rekhāsvarūpāṇyuditāni yāni
vṛttāni yadgolabhavāni tāṃśca
vadāmi golān phalasetubhūtān
mūrttān dṛḍhākāśabhavān virūpān

8.324

uccanīcābhidhau karṇau vimbārdhena yutonitau
paroccaparanīcākhyau jñeyau golavidā'tra tau

8.325

paroccamāndaśravaṇāntareṇa
kugarbhataḥ syāt paramoccagolaḥ
tathaiva māndāt paranīcakarṇādvyāsārdhataḥ syāt paranīcagolaḥ

8.326

paranīcākhyagolādhaḥ paroccādgolato bahiḥ
naivārkavimbasaṃcārastayormadhye tu so'sti hi

8.327

paroccakarṇo ravimāndajāntyaphalajyayonaḥ khalu pṛṣṭhakarṇaḥ
sa cārkavimbīyasugolakasya
vyāsonvitaścodarasaṃjñakarṇaḥ

8.328

tatkarṇavistāradalena siddhau
pṛṣṭhodarākhyau (1) kila yasya golau
sa ca prasiddhaḥ pratimaṇḍalākhyo
golo'tha pṛṣṭhodaragolamadhye

8.326-2

syāt tasya piṇḍo ravibimbagolavyāsonvito'styatra ca vimbagolaḥ
sthirī ravestatprativṛtta(1)pṛṣṭhagole tu ye staḥ khalu pṛṣṭhakendre

8.330

mithaśca ṣaḍbhāntarite tato yat
khāṅkaistu vṛttaṃ pratimaṇḍalaṃ syāt
pṛṣṭhe tathaivodaragolake tanmadhye tu yat tat pratimaṇḍalākhyam

8.331

vadanti mukhyaṃ ravikendrayogānmadhyākhyakakṣāpramitaṃ budhendrāḥ
nīcoccagavyāsabhavaṃ hi rekhātmakaṃ tu yadvyāsadalaṃ(2) vibhajyā

8.332

khodhvaṃsthitākāśakadambakābhyāmapyarkamāndatyaphalāṃśakaistu
sugandhadeśau bhavataḥ prasiddhau
yayornibaddhaṃ saralaṃ ca sūtram

8.333

yathā kadambadvayabaddhasūtrāt
sarvatra māndāntyaphalajyayā syāt
samāntarasthaṃ tvatha pṛṣṭhakendre
sugandhadeśadvayage tathā''yam

8.334

golaścalo'sti pratimaṇḍalasya
tadvyāsakhaṇḍe(1) prativṛttakendram
kugarbhataścāntyaphalajyakāgre
sadā sugandhadvayabaddhasūtre

8.335

kadambakasthairyavaśādbhagolasvalāṃśagatyā calatīha tadvat
paroccagolo'pi calatyajasramaindyāṃ svaśaktyaiva nijoccabhuktyā

8.336

sugandhajasthairyavaśāt tathā'yamaindyāṃ calo'sti prativṛttagolaḥ
dūnotthayā madhyamakendrabhuktyā
tadgolamagnārkajabimbagolaḥ

8.337

calatyajasraṃ prativṛttagolabhramāt tathaivātra tathaiva gatyā
evaṃ hi yatra bhramaṇācca bimbaṃ
kugarbhahaksūtravaśādbhacakre

8.338

sphuṭagraho meṣamukhāt sa tatra
svārthaiḥ phalārthaṃ parikalpito hi
mūrtī paroccaprativṛttagolau
kakṣābhidhaḥ kalpita eva golaḥ

8.336-2

atho bhavedyaḥ prativṛttadeśo
dūre bhuvastasya kṛtoccasaṃjñā
nīcaṃ tathā''sannatarastaduccādvyastaṃ tadaṃśairajavakramatra

8.340

paroccagolamadhyasthaḥ prativṛttasya golakaḥ
tathā tadgolamadhye'pi ravivimbasya golakaḥ

8.341

athānyathā vā kathayāmi samyagyasya sphuṭasyaiva suyuktimatra
paroccagolaṃ paranīcagolādūrdhvaṃ paroccāmbaragolapiṇḍaḥ

8.342

vimbasya saṃcāravaśāt sa eva
kakṣākhyagolo'sti sahasraraśmeḥ
vyāsaśca (1) tatpiṇḍasamo'sti yasya
nīcoccavṛttasya parasya golaḥ

8.343

tadgolakendraṃ kṣitigarbhataśca
madhyasthakakṣāśravaṇāntare (1) syāt
tatpṛṣṭhakendre tu kadambakābhyāṃ
(2) khordhvasthitākāśagataikapārśve

8.344

madhyākhyakarṇāntaritakhagandhapradeśasakte bhavatastathā'yam
nīcoccagolo'sti hi gandhayugmasūtraṃ kadambadvayasūtrataśca

8.345

sarvatra madhyaśravaṇāntareṇa
samāntarasthaṃ kila tacca siddham
yathā kadambadvayato bhagolaḥ
paroccagolo'pi calastathaiva

8.346

gandhadvayasthairyavaśācca golo
nīcoccasaṃjñaḥ paradikñcalaḥ syāt
(1) tasyāśrayasyāśraya uccagatyā
prācyāṃ calo'tastalamuccamuktam

8.347

nīcoccasaṃjño'sti yadantarasthaḥ
sa svāśrayāntaścalatīha cendrayām
kadambakābhyāṃ nijakendragatyā
khāntargataṃ taṃ paridhiṃ gṛhītvā

8.348

svayaṃ tu nīcoccakavṛttagolaḥ
kendrasya gatyaiva hi paścimāyāṃ
(2) calo'sti gandhādiha taṃ gṛhītvā
khāntargataṃ khecaravimbagolam

8.346-2

gandhāt paridhya (3) ṅgilavāntare'sya
pṛṣṭhe raverasti hi vimbagolaḥ
sthirastadākāśanimagna eva
nīcoccagolabhramaṇādbhramo'sya

8.350

(4) tadgolavṛttārdhadalena gandhādpratimaṇḍalādravyākāśagolasvarūpam
u
ra
bhū
udrago. vṛ.
pratimaṇḍalam
vṛ. go. vṛttam
uvago.
kakṣā
parāggo.
nīcoccavṛttaparidhirvā ravyākāśagolasvarūpam
u
ra
nī. vṛ
ka. vṛ
bhū
bimbāśrayādyadbhavatīta vṛttam
nīcoccavṛttaṃ paridhiṃ vadanti
nīcoccadeśāviha pūrvavat staḥ

8.351

nīcoccavṛttāt parikalpaneyaṃ
kṛtvā samatvāt prativṛttabhaṅgyā
dṛśyaṃ grahaṇe bhavatau hi yatra
kugarbhadṛksūtravaśāt sphuṭaḥ saḥ

8.352

atrārkavaccandraphalopapattirjñeyā'tha tadvacca kujādikānām
(1)mṛdudrutārdhādiphalaprasiddhau
tadardhagolādyamapīha bodhyam

8.353

bhamannatho madhyamakakṣikāyāṃ
madhyo grahaḥ saṃjanayatyabhīṣṭam
mṛdusphuṭākhyaṃ (2) raviratra (3) bimbayogāt sphuṭaḥ syānmṛduvarṇavṛtte

8.354

naivaṃ kujādiḥ sa mṛdusphuṭo'tra
tacchīghravṛttasya ca kendramasti
bimbaṃ tu tadvṛttagataṃ tadatra
mandasphuṭānmadhyamataḥ subodham

8.355

(1) yadvacca māndāt paridhestu kendrānmadhyagrahāt tatparidhisthabimbe
tatkarṇavṛtte hi mṛdusphuṭākhyamācāryavaryāḥ pravadanti kheṭam

8.356

kecit tu madhyaḥ kila madhyakakṣāvṛtte'tha mandaśravaṇotthavṛtte
mandasphuṭaḥ spaṣṭakhagastu śīghrakarṇotthavṛtte nijakakṣikāyām

8.357

tena sphuṭasyānayanāya śaighryaṃ
phalaṃ tu mandasphuṭarūpamadhyāt
vijñāyate'to mṛdukakṣikaiva
madhyākhyakakṣā sudhiyā prakalpyā

8.358

tatrāśudorjyāparidhiśrutīnāṃ
jñānādbhavedāśuphalaṃ subodham
paraṃ tu tāśca triguṇītyavṛtte
no mandakarṇotyavṛttau tu siddhāḥ

8.359

ato'tra mandaśravaṇāhatāstāstribhajyayā saṃvihatāḥ sphuṭāḥ syuḥ
svamandakarṇodbhavakattikāyāṃ
sadā phalasyānayanāya yogyāḥ

8.360

svenāhate paridhineti ku(1)bhāskaroktyā
spaṣṭīkṛtācca paridhermṛdukarṇataśca
yaddoḥphalaṃ bhavati sā'tra phalajyakaiva
spaṣṭā tataḥ sphuṭabhujajyakayā yathoktyā

8.361

kṛtaṃ svaśīghrāntyaphalajyakāyāḥ
spaṣṭīkṛtāyā iha doḥphalaṃ yat
sphuṭāśukaraṇānupātatastacchaighryaṃ phalaṃ bhāskarasaṃmataṃ syāt

8.362

kakṣāprabhedena phalaprabhedāt
svārṣavirodhānnijabuddhimauḍhyāt
itīritaṃ tanna hi yuktiyuktaṃ
pratyakṣayuktyā paribādhitatvāt

8.363

yato'tra mandaśravaṇāgrasaṃstho
yo mandakheṭo'sti taduktarītyā
yathoktatadddvākparidhestu kendra(1)svarūpasiddhyā sa tu suprasiddhaḥ

8.364

karṇāgragaścet paridhiryathoktaḥ
karṇāgrake tatkaraṇaṃ tvayuktam
cennaiva tarhyatra kṛte'pi mandakarṇānupāte paridhau sphuṭo na

8.365

uktastraśaighyaḥ paridhiryato'tra
mṛduśrutivyāsadlotthavṛtte
bhāṃśān vibhāgān parikalpya no tadvibhāgamānāt paridhermitiḥ sā

8.366

evaṃ hi dorjyāntyaphalajyakātatkarṇo api spaṣṭataro na yogyaḥ
ya(1)dvṛttagaṃ taddhṛtibhāṃśamānādyoyaṃ paridhyādi na cānyamānāt

8.367

kiṃ cātha mandaśravaṇotthavṛtte
bhāṃśā api spaṣṭatarāḥ kṛtā ye
cet tadvaśāt tvaṃ vadasi sphuṭatvaṃ
pūrvoditaṃ tarhi vibhinnajātyā

8.368

khadoḥphalārthaṃ tvanupāta uktaḥ
svabhāṃśakaistrijyakayā kathaṃ saḥ
yuktaḥ sphuṭāt tatparidheḥ sphuṭāntyaphalajyakāttaḥ sphuṭadorjyakāttaḥ

8.369

kheneti padyānnijabhāskaroktyā
kiṃ cātha pūrvaṃ paridhiḥ sphuṭo yaḥ
tadgītito nāntyaphalajyakā'tra
sphuṭeti maukhyāduditaṃ na sat tat

8.370

yadguṇo hi paridhiḥ paridhiścet
tadguṇā gaṇaka vistṛtireva
vistṛtirbhavati vāsanayā'yaṃ
taddidāṃ hi niyamo'sti suyuktaḥ

8.371

svamandakarṇāṅgajavṛttabhāṃśapramāṇataśca kriyate puroktam
nīcoccavat(1) svāntyaphalasphuṭatve
yathoktamevetyaviśeṣa eva

8.372

saṃsādhane śīghraphalasya kakṣābhede'pyato gauravata(2)staduktam
yadatra tannādaraṇīyamāryaiḥ
svārṣāviruddhaiḥ phalatattvabhedāt

8.373

(1) mithyā''śayaṃ bhāskarasatkṛteśca
yaḥ svānukūlaṃ vivṛṇoti tantre
aśuddhapakṣāśrayaṇādvinaṣṭaḥ
svayaṃ paraṃ nāśayatīha taṃ ca

8.374

itthaṃ siddhāḥ sphuṭāḥ kiṃ te bhavṛtte vā vimaṇḍale
saṃśayagrastaviduṣāṃ nirṇayaṃ taṃ vadāmyaham

8.375

bhavṛttasaṃsthapratimaṇḍalasya
bhrameṇa tatsthaṃ ravimaṇḍalaṃ hi
bhavṛttagaṃ sat prakarotyajādergṛhāṃśaliptāvikalādibhogam

8.376

vimaṇḍalasthapratimaṇḍalasya
bhrameṇa caivaṃ vidhupūrvavimbam
vivṛttagaṃ sat prakarotya (2) jādergṛhāṃśaliptāvikalādibhogam

8.377

vivṛttagāt tatpratimaṇḍalācca
vimbasya bhogo bhavatau na tadvat
bhavṛttagāt tatpratimaṇḍalādvā
bimbaṃ vivṛtte na bhavet kathaṃ cit

8.378

yato yadvṛttasaṃsthena prativṛttena yo bhramaḥ
vimbasya so'tra tadvṛttasaṃsthityaiva bhaved‍dhruvam

8.376-2

vimbaṃ yeṣāṃ vivṛtte syāt te syuḥ spaṣṭā vimaṇḍale
pātasthānādvivṛtte yadvimbāvadhyantaraṃ tu yat

8.380

sapātakheṭatulyaṃ syāt karṇarūpaṃ śarastviha
koṭiḥ kadambavṛtte syāccharāgrāvadhi pātataḥ

8.381

bhavṛtte bāhuritthaṃ yaccāpajātyaṃ bhavediha
sapātakheṭabāṇābhyāṃ(1) bāhuścāpātmakastu yaḥ

8.382

gaṇitādbhavṛttau so'tra kāryaḥ svoyapadakramāt
pātodito golarītyā bhacakre sa sphuṭagrahaḥ

8.383

ato yathoktarītyaiva candrādyā ye sphuṭagrahāḥ
vimaṇḍalagatāste ca vijñeyā bhavṛttau na hi

First 200 of 322 passages. Read on

Linked texts (11)