Pramāṇa · Search · About · API

Upapattishekhara 12

Upapattiśekhara 12

Language
Sanskrit

Contents

12.1

ata eva samayāntareṇa pañcasiddhāntikāyāṃ varāhamihiraḥ‘varṣāyute dhṛtighne navavasuguṇarasarasāḥ syuradhimāsāḥ
sāvitre śaranavakhendriyārṇavāśāstithipralayāḥ ||’
ityuktavān
athārtham
kalpādau sauramāsāḥ = 38880000
adhimāsāḥ = 1195002
cāndramāsāḥ = 40075002
cāndrāhāḥ = 1202250060
kṣayāhāḥ = 18811935
ahargaṇaḥ = 1184348125
āryabhaṭīye yugādhimāsāḥ yugasauramāsāḥ yugacāndrāhāḥ sauraśastrasamā
eva paṭhitāḥ| kṣayāhā bhinnāḥ ta ete dvyādiguṇāḥ -
25082580

12.2

50165160

12.3

75247740

12.4

100330320

12.5

125412900

12.6

150495480

12.7

175578060

12.8

200660640

12.9

225743220

12.9.p1

yugādhimāsāḥ = 1593336
iṣṭasauramāsāḥ = 3888'0000
‘dyugaṇād dinavārāptirdyugaṇo'pi hi deśakālasaṃbandhāt
lāṭācāryeṇokto yavanapure'rdhāstage sūrye
ravyudaye laṅkāyāṃ siṃhācāryeṇa dinagaṇo'bhihitaḥ
yavanānāṃ niśi daśabhirgatairmuhūrttaiśca tadguruṇā
laṅkārdharātrasamaye dinapravṛṃtta jagāda cāryabhaṭaḥ
bhūyaḥ sa eva sūryodayātprabhṛtyāha laṅkāyām ||’
māsābdadinasaṃkhyāptaṃ dvi-trighnaṃ rūpasaṃyutam
saptoddhṛtāvaśeṣe tu vijñeyau māsavarṣapau

12.9.p2

sūrya. madhya.

12.9.p3

mandādadhaḥ krameṇa syuścaturthā divasādhipāḥ
varṣādhipatayastadvat tṛtīyāśca prakīrtitāḥ
ūrdhvakrameṇa śaśino māsānāmadhipāḥ smṛtāḥ
horeśāḥ sūryanayādadhodhaḥ kramaśastathā

12.9.p4

sūrya. bhūgo.

12.9.p5

dvādaśaghnā guroryātā bhagaṇā vartamānakaiḥ
rāśibhiḥ sahitāḥ śuddhāḥ ṣaṣṭyā syurvijayādayaḥ

12.9.p6

sūrya. madhya.

12.3-2

atropapattiḥ | phalārthaṃ ṣaṣṭyadhikaśatatrayadinerekaṃ saurasāvanavarṣaṃ kalpyate maharṣibhiḥ | athānupātaḥ | triṃśatā dinaireko māsaḥ, ṣaṣṭyadhikaśatatrayadinerekaṃ varṣaṃ
tadāhargaṇena kiṃ phale gatamāsāḥ gatavarṣāṇi
aha aha
——— = gamā | ——— = gava
sṛṣṭyādau ravivārāṅgīkārād ravireva prathamamāsapaḥ, tato dvitīyamāsādau
bhaumaḥ | māsasya dineṣu 30 saptataṣṭeṣu 2 dviśeṣadarśanāt | evaṃ pratimāsaṃ māsapayontaraṃ dvayam | tathā ravireva prathamavarṣapaḥ, tato dvitīyavarṣādau budhaḥ | varṣasya dineṣu
360 saptataṣṭeṣu 3 triśeṣāt | evaṃ prativarṣaṃ varṣapayorantaraṃ trayam | ato'nupātaḥ
ekasmin māse vāradvayaṃ, varṣe vāratrayaṃ cāntaraṃ tadā gatamāsairvarṣaiśca kiṃ phale vartamānārthaṃ
saike saptataṣṭe dinapavad ravyādigaṇanayā māsavarṣapau
2 gamā + 1

12.3-2.p1

gava + 1
‘bhūmeḥ piṇḍaḥ śaśāṅka—( śi. go. bhuvanako. ) iti bhāratavarṣīyā grahakakṣāsaraṇiḥ | tatra mandāccaturthacaturthagrahagaṇanayā ravyādayaḥ sapta vārāḥ saṃgacchante | ta
eva svasvavārasyeśvarāḥ | etena dvīpāntareṣvapi etadupajñameva vāragaṇanāvyavahāra
iti spaṣṭam
pañcasiddhāntikāyāṃ tu—
‘varṣādhipaścaturtho māsādhipatistathā tṛtīyo'nyaḥ
horādhipaśca ṣaṣṭho nirantaraṃ divasanāthaśca ||’
iti vārakrameṇa gaṇanā
yathāsvabhagaṇābhyasto dinarāśiḥ kuvāsaraiḥ
vibhājito madhyagatyā bhagaṇādirgraho bhavet

12.3-2.p2

sūrya. madhya0

12.3-2.p3

meva | anye tu sādhanīyāḥ tatrāpi kriyālāghavam | kalpayugasauravarṣaiḥ kalpayugasāvanasamaḥ paramārhagaṇo labhyate tadā kalpayugādito gatasauravarṣaiḥ kiṃ phalaṃ prāgānīto
'hargaṇaḥ
= 157791645 × 4567 = 720634442715 | kalpakudinaiḥ kalpagrahabhagaṇā labhyante tadā ahargaṇena kim| atra sthirarāśo ahargaṇa-paramārhagaṇau guṇakabhājakau tithidviśailagrahatattvabāṇaiḥ 52597215 apavartitauatra brāhmamatena gururānīyastadāatha saureṇa
= gurubhagaṇāḥ 164900605| śeṣam = 0
atho āryeṇa.
= gurubhagaṇāḥ 273168 | śeṣam = 0
atha dvitīyāryabhaṭīye ravibhagaṇāḥ = 4320000000
śaśibhagaṇāḥ = 5775333400
bhaumabhagaṇāḥ = 2296831000
budhaśīghroccabhagaṇāḥ = 17937054671
gurubhagaṇāḥ = 364219682
śukraśīghroccabhagaṇāḥ = 7022371432
śanibhagaṇāḥ = 146569000
ravimandoccabhagaṇāḥ = 461
śaśimandoccabhagaṇāḥ = 488108674
bhaumamandoccabhagaṇāḥ = 299
budhamandoccabhagaṇāḥ = 339
gurumandoccabhagaṇāḥ = 830
śukramandoccabhagaṇāḥ = 654
śanimandoccabhagaṇāḥ = 76
śaśipātabhagaṇāḥ = 232313354
bhaumapātabhagaṇāḥ = 298
budhapātabhagaṇāḥ = 524
gurupātabhagaṇāḥ = 96
śukrapātabhagaṇāḥ = 947
śanipātabhagaṇāḥ = 620
saptarṣibhagaṇāḥ = 1599998
ayanagrahabhagaṇāḥ = 578159
bhabhramaṇāni = 1582237542000
sāvanadināni = 1577917542000
sauramāsāḥ = 51840000000
adhimāsāḥ = 1593334000
cāndrāhnāḥ = 1603000020000
kṣayāhnāḥ = 25082478000
kalpādau kalpagatābdāḥ = 1972944000
sauravat sṛṣṭikālābdāḥ = — 3024000
kalpādau sṛṣṭigatābdā = 1969920000
tathā ca paṭhayate ladhvāryabhaṭena—
tasmātkalpagatābdā gaṇite grāhyāḥ paraṃtu sṛṣṭyabdaiḥ
vanakhabhananinai (3024000) ūnā lokārthe śāstrametadataḥ
atra varṇataḥ saṃkhyābodha evam—
rūpāt ka-ṭa-pa-ya-pūrvā varṇā vargakramād bhavantyaṅkāḥ
ūnau śūnyaṃ, prathamārthe-ā, chede, ai-tṛtīyārthe
prathamo vargaḥ—ka = 1 kha = 2 ga = 3 gha = 4 ṅa = 5 ca = 6 cha=7
ja = 8 jha = 9 ña = 0
dvitīyo vargaḥ—ṭa = 1 ṭha = 2 ḍa = 3 ḍha = 4 ṇa = 5 ta = 6 tha =
7 da = 8 dha = 9 na = 0
tṛtīyo vargaḥ — pa = 1 pha = 2 ba = 3 bha = 4 ma = 5
caturtho vargaḥ — ya = 1 ra = 2 la = 3 va = 4 śa = 5 ṣa = 6 sa =
7 ha = 8
prathamā bahuvacanārthe kā, khā, ityādi| tṛtīyā bahuvacanārthe kai, khai, ityādi
prakṛte yathā—‘ vanakhabhananinai’ iti nirvibhaktiko nirdeśaḥ| vṛddhāryabhaṭena ‘aṅkānāṃ
vāmato gatiḥ, iti niyamo na tyaktaḥ, anena tu tyakta iti spaṣṭam
atrāpyadhimāsāvamāni niragrāṇīti pūrvavadanupātena kalpādau laṅkāyāmaudayiko'hargaṇaḥ = 1977917542000X1969920000
ravyādigaṇanayā śukravāraḥ 5
evaṃ guruḥ—
364219682 gurubha X 1969920000 gatava
4320000000 kalpava
atraivaṃ nityānandoktayaḥ-mayairyabhaṭajiṣṇujāḥ khacaravedhane vedhaso
varāhamihirādayo yadanusāra (mā) traṃ yayuḥ
dvidhāgaṇitacāturīgaṇitagolanaipuṇyayorvibhurjayati bhāskaro gaṇakacakracūḍāmaṇiḥ
śrautasmārtavidhau purā munivarairyaḥ kāla uktaḥ sphuṭaḥ
so'dyājñānaviluptavāstavaphalairanyairgṛhīto'nyathā
prāyeṇāndhaparamparaiva, patitā durlakṣyakūpe ca ye
teṣāṃ satpathadarśanāya suhṛdāṃ jñānāñjanaṃ nirmame
tasmātkaiścitprameyairvimalavahudhiyāmeva vijñānavedyairvakṣye siddhāntarājaṃ navanavaracanaṃ doṣakuddālarūpam
samyag vijñāya vijñā guṇamaguṇamiha prasphuṭaṃ prastavantu
prāyo vā dūṣayantu kvacidapi na bhayaṃ kevalaṃ mauḍhyato bhīḥ
tato'lpayā prakriyayā, mahatyā
kiṃ vā, yathārthaṃ vitanomi vastu
sūkṣmaprakāraṃ bahuyuktiyuktaṃ
dṛṣṭapratītaṃ khalu vāsanāḍhyam
dṛṣṭvā romakasiddhāntaṃ sauraṃ ca brahmaguptakam
pṛthak spaṣṭān grahān jñātvā siddhāntaṃ nirmame sphuṭam
kalpādhimāsāḥ = 1590968966
sṛṣṭigatābdāḥ = 1940396400
adhimāsāḥ
719980971000=cāṃdi.
18058073738825564379000(11265672379=ava.
708715298621=aha.
laṅkāyāṃ mādhyāhnike'hargaṇaḥ ravyādikaḥ
avamaśeṣam = 1259362846950
5| idānīmavamaśeṣajñāne sūryacandrayoranyatarajñāne ca tadanyajñānamupajātikayāhakoṭyāha tairiti
arkād viniḥsṛtaḥ prācīṃ yadyātyaharahaḥ śaśī
taccāndramānamaṃśaistu jñeyā dvādaśabhistithiḥ

12.3-2.p4

sūrya. mānā.

12.4-2

iha bhagaṇavallīśodhanaṃ cāracintāmaṇauravimukhabhagaṇā dvivedacandrakṣitirasabāṇaguṇaiḥ 2

12.1-2

1

12.5-2

6

Linked texts (5)