Upapattishekhara 27.2-2
Upapattiśekhara 27.2-2
- Language
- Sanskrit
27.2-2
23 ) ityaṇ-ṭhakau
atredampyākalanīyam-ayanāṃśagatyā pratyag bhraman krāntipāto bhavalaye
saptāviṃśatidhā vibhakteṣu bhāgeṣu yathā yathā''krāmati tathā tathā mūrtatārakabimbānurodhena gaṇanārambhasthānaṃ kalpyate | tadetad vedhena jñāyata eva | yadā punaḥ sa
tārakānanugataṃ sthānamākrāmati tadā tu tatsthānamanumeyameva | sa cāyaṃ krāntipāto
vikṣepapātavad dvādaśasu rāśiṣu bhramatīti muñjālādyā bahavaḥ | prāk pratyak saptaviṃśatimaṃśānevātikrāmatīti tu sauravākyena pūrvaṃ nirūpitameva | tatra-'triṃśatkṛtyo
yuge bhānāṃ-' ( sūrya. tripra. 9-13 ślo. ) ityādi pramāṇavākyaṃ pūrvāparasaṃbandhavaidhuryāt sūryasiddhānte sarvatrāyanāṃśacarcārāhityācca prakṣiptamiti nityānandādayo'neke | tathāca tattvavivekaparīkṣāyāṃ śrīvāpudevapādā api-' triṃśatkṛtyo yuge
bhānāṃ-' ityādi sārdhaślokatrayāt pūrvasya-' śaṅkucchāyākṛtiyuteḥ-' ( sūrya.
tri pra. 8 ) ityasya ślokasya tasmāt pareṇa-' evaṃ viṣuvatī chāyā-'
( sūrya tri pra. 12 ) ityanena ślokena saṃgateḥ sphuṭaṃ pratīyamānatayoktasārdha
ślokatrayasya cānena kathamapi saṃgaterabhāvāt tadatiriktasthale kvāpyayanacalanasyānabhihitatvācoktasārdhaślokatrayasya prakṣiptatvaṃ sphuṭameveti | pauṣṇakṛttikāmṛgaśīrṣādike katipaye nakṣatre krāntipātasyopalambhāt tatpūrvāparabhramaṇe saṃdihānaiḥ saptaviṃśatirayanāṃśā dhanarṇaṃ kalpitāḥ syuriti yuktamutpaśyāmaḥ | tatra--' calasaṃskṛtatigmāṃśo-' iti śloke dhanarṇabodhakaṃ saṃskṛtapadamupanyastamityapi gamakam
anyathā vikṣepapātavat yuktādipadameva dṛśyeta | yatpunarnityānandena siddhāntarāje“ kalergatābdaiḥ khakhatarkarāmaiḥ 3600
kiṃ vā kiyadvarṣagaṇādhikonaiḥ
viparīta mardharātrāccandragrahaṇe śaśī ravigrahaṇe
sūryo nato yatastābhireva ghaṭikābhirindurapi
dinadalaparidhisphuṭatithinata kendrajyāvadho guṇorkendvoḥ
indvatidhṛtibhi 191 rnavanavavedai 499 vyāsārdha 3270
kṛtibhaktaḥ
phalavikalā vā sūrye prāgṛṇamasakṛnnate dhanaṃ paścāt
kendraphalamṛṇaṃ candre'nyathā dhanaṃ prāgṛṇe spaṣṭau
svadinārdhaparidhibhujaphalacāpaṃ madhyārkacandrayoḥ kṛtvā
pūrvavadanyat spaṣṭaṃ saṃvyavahārārthamevaṃ vā || '
anayoḥ saṃskāraḥ pūrvasādhitāntareṇa tulyo bhavitumarhati, kathamandhathā
= jyāna -
jyāna . yā^
2hā^
kojyāna • yā
--------- (atra hā=haraḥ =
hā
pūrvarītyā, pa =
jyā (na+6yā)
jyāna
jyāna . yā
kojyāna
yā
yā
2 hā^
hā
ubhayatra hareṇa guṇanāt | dhru = dhruvaḥ = paraḥ x haraḥ
jyāna • hā
jyāna • yā
--------- + kojyāna | samaśodhanena
yā
2hā
' jyāna ' bhaktena ca | + a = aparaḥ =
dhru + kojyāna
jyāna
hā
yā
--- | chedagamena
27.2-2.p1
hā² - yā² = + 2 a. yā• hā
yā
2hā
samaśodhanena yā² + 2 a. hā. yā = 2 hā²
vargapūraṇena, yā² + 2 a. hā. yā + a². hā²
= a². hā² + 2 hā² = hā² (a² + 2)
mūlagrahaṇena yā + a. hā = hā √(a² + 2)
ataḥ yā = hā ( √(a² + 2) + a )
etena' gatyantarakalāḥ ṣaṣṭibhaktā gatyantaraṃ bhavet | phalaliptāḥ svahārāptā ravīndvośca
phalaṃ kramāt || gatyantaraṃ phalaviyogahṛtaṃ vidhoḥ prāk - svetatphale'nyasamaye yutihṛt parākhyam | khābhrāśvino vidhukarairvihṛtā harastannighnaṃ pareṇa bhavati dhruvasaṃjñakaṃ
tat || svīyadhruvo natajakoṭiguṇena hīno - 'maurvyā natāsubhavayā vihṛto'paro'sya
vargāt padaṃ karayutādaparonitaṃ taddhāraghnamevamiha daṇḍamukhaṃ vidhoḥ prāk || asye phale
raviphalāt svaphalasya vālpe, hīnānyathā ca sahiteṣṭaphalena nyūnam | tidhyantadaṇḍamitiratra bhavet sphuṭā sā, prāk ced vidhodhanaphalālpamathātra sauram || tarhi dhruvāt
svanatakoṭiguṇādihānyaḥ, sādhyo vidā gaṇitagoḷavidā mudaiva | śrībrahmaguptanatakarma bhavet susūkṣma-mevaṃ sakṛt sakalasajjanarañjanārtham ||' iti sudhākarapaṇḍitoktamupapannam
'māsānte raviśaśinau samau bhavetāṃ
pakṣānte lavakalikāviliptikābhiḥ
anyasyāmapi ca tithau sadā'vasāne
tulyau staḥ khalu kalikāviliptikābhiḥ ||'
ṣaḍaśītimukhaṃ kanyācaturdaśe'ṣṭādaśe ca mithunasya
mīnasya dvāviṃśe ṣaḍviṃśe kārmukasyāṃśe
udgayanaṃ makarādāvṛtavaḥ śiśirādayaśca sūryavaśāt
dvibhavanakālasamānā dakṣiṇamayanaṃ ca karkaṭakāt
ṣāṣṭaghnyo bhuktihatā ravibimbakalā bhavanti nāḍyastāḥ
saṃkrāntīnāṃ kālaḥ puṇyo'to'rdhena cādyantāt ||'
atha tripraśnādhikāraḥ
atha daśamalagnam
prākpaścānnatanāḍībhistasmāllaṅkodayāsubhiḥ
bhānau kṣayadhane kṛtvā madhyalagnaṃ tadā bhavet
27.2-2.p2
sūrya. tripra.
Linked texts (2)
- Sūryasiddhānta — Maya, Sanskrit
- Pañcasiddhāntikā — Varāhamihira, Sanskrit