Upapattishekhara 7
Upapattiśekhara 7
- Language
- Sanskrit
Contents
- 7.p11 — 9 parts
7.p1
darśapūrṇāsravanādiśrutyā pūrvamṛṣiṣu kācana kālavedinī prakriyāsīd yanmūlā
gaṇanaiva nūnaṃ karaṇarūpeṇa pariṇatā brāhmādiṣu saṃkrāntā sāṃprataṃ pratyahvaśuddhisaṃjñāmāpede | seyaṃ gaṇanāpaddhatirlalla brahmaguptādisiddhānteṣu prathamānā bhāskarasyāpyādhārabhūtā'bhavat | sā punaḥ sphītasphītā bhavantī bhāskarīyāsu yuropīyāsu ca gaṇitaśailīṣu mahonnatiṃ prāpteti spaṣṭam | iha saṃgatipūrtyarthameva gurubhūtāpi sārvabhaumasthā
sauraprakriyā darśitetyalaṃ pratyabdaśuddhipiṣṭapeṣaṇena
21| ‘rāhumāhuriha ke'pi tameva’ ityatra vṛhatsaṃhitāyāṃ (a. 5 ślo. 1-7)
yadaprakṛtaṃ rāhukhaṇḍanaṃ kṛtaṃ mihireṇa, tad ‘jyotiṣamāgamaśāstram-’ iti pratijñāṃ
vismaratā tadbhaṅga eveti draṣṭavyam | tata eva brahmaguptakeśavārkādibhī rāhūjjīvanameva yathāprasaṅgamuktam
iti pratyabdaśuddhiḥ
vyavahārārthamarkodaya iṣyate sarvatra | tataḥ sādhāraṇyena smarantyetat-‘sūryodayād
rāvaṇarājadhānyāṃ vārapravṛttiṃ munayo vadanti’ iti | yattu laṅkāyāmārdharātrika ityādyucyate tad rūḍhacaiva | yato mayāsuraḥ śālmaladeśīyaḥ | tatra pradhānapurī yamakoṭiḥ,
tadudayo laṅkāyā ardharātraḥ | rāvaṇo rākṣaso'pi vaidikaḥ, tasyāpi vaidikī kriyā
arkāyattā | evaṃ vairocanādayo'pīti dik
laṅkārkodayādhīnā vārapravṛttirniyataviṣayaiva | sāmānyā tu svasvadeśoyārkodhīnā | tata eva tidhyādipraṇayanāt | evamādigaṇitaṃ ‘bṛhaspatermadhyamarāśibhogāt ’ ityādivaddṛṣṭārthamupayujyata ityalam
bījakarma dṛśyate | tacca madhyame saṃskārārtham | evaṃ ca vakṣyamāṇena phalena
saṃskārād dṛkpratyayaḥ syāt | iha kecid bījaṃ khaṇḍayanti, kecidādriyante | sarvajñakartṛke upadeśakāle mūlāṅkeṣu bījānupayoga iti pūrve | sarvajñenopadiṣṭasyāpi śāstrasya
guruśiṣyapāramparyeṇopalabdhau bījopayoga iti pare | paryante dṛkpratyayo niyāmaka
iti vastusthitiḥ | dṛg jñānaṃ locanaṃ ca | tatra locanaṃ prāṇavad vyavasthitamiti dik
9-10 | yad grāmyairityādinā madhyamādhikāre pauruṣagrantheṣu yannānāprakārāṇāṃ
darśanaṃ tanniyamanaṃ śiṣyāṇāṃ kālayāpanaṃ mābhūdityarthamāvaśyakam
iti madhyamādhikāraḥ
iha madhyamādhikāre saṃgatyai pratipattau cāvaśyakaviṣayāḥ—yatreti dvayam
truṭyādīti dvayam | vedā iti trayam | sṛṣṭeriti dvayam | atra ‘madhyamakakṣāvṛtte-’ iti
lalloktaṃ dvayam ( upa0 pṛ0 7)
‘dhruvatārāpratibaddhaṃ jyotiścakraṃ pradakṣiṇagamādau
pauṣṇāśvinyantasthaiḥ saha grahairbrahmaṇā sṛṣṭam
7.p2
brahmagupta0
7.p3
laṅketi dvādaśakam | yātā iti pañcakam
7.p4
kālamānam
7.p5
arkaśukrabudheti daśakam | antaramiti dvayam | kathitakalpagata iti navakam
kendroccayorita catuṣkam
7.p6
grahānayanam
7.p7
adho'dha iti | svaṣaṣṭyaṃśayuktānīti | dinādikṣayāhādīti pañcakam
svīyanakhāṃśayutā iti navakam | mahīmitāditi trikam
7.p8
pratyabdaśuddhiḥ
7.p9
abhīṣṭavārārthamiti ṣarddham | meṣādistha iti brahmasiddhāntoktam | prokta
iti ṣaṭkam | keciddhāramiti pañcasiddhāntikānuvādakaṃ padyam | dṛggrāmyairiti dvikaṃ
granthanirmāṇavyasanaśāsanam
7.p10
adhimāsāditirṇayaḥ
7.p11.1
(1) saṃśodhakoktaṃ kuṭṭakayuktyā ravimandoccabhagaṇānayanam
iti madhyamādhikārasaṃkṣepaḥ
(1) yātrāvivāhotsavajātakādāvityanena śāstroktakarmasu grahāṇāṃ prabhāvākhyānam | tathā sphuṭakriyāyā dṛggaṇitaikyakartṛkatayā siddhāntānāmaikamatyapradarśanam
cirantane dṛggaṇitaikyagamakasatve'pi dvisahasravarṣāsannāṃ gaṇitagolasaṃsthāṃ dṛṣṭvā prāg
dṛggaṇitaikyaṃ nābhūd, bhūtamapi ghuṇākṣaranyāyeneti vadanto yugamanvantarakalpapaddhatimāsthitā apyārṣagaṇanāmaśraddhānā kathamiva na lajjanta iti mahaccitram | adya
sauraditantramupaskurvatā sāmantagāṇitikena siddhāntadarpaṇe nirūpitāḥ katicinnūtanasaṃskārā apīha sudhībhiravadhāryāḥ, kiṃ lekhavistareṇa
2 | ardhajyāgre ityanena yādṛśena grahasya bhujajyādinā koṭijyādaya utpadyante tanmūlasthānadarśanam
3-11 | tattvāśvina ityādinā brāhmasaurāryasaṃmataṃ jyākhaṇḍādi
12-15 | yadvā sukhārthaṃ laghukhaṇḍakairityanena jyākhaṇḍānāmaicchikatvam
16-17 | yātaiṣyayorityanena cāpasya tātkālikagatimūlakaṃ bhogyakhaṇḍasphuṭīkaraṇamiti pūrvato viśeṣaḥ
18-21 | mṛdūccenetyādinā kakṣāvṛtte prativṛtte caikasyāmeva diśi meṣādiṃ bodhayatā
bhacakrasyānantadūratvaṃ vyajyate | tathā dhanarṇamupadiśatā kakṣāvṛttaprativṛttabhaṅgyā karṇānayanaṃ dhvanyate | tathaiva padanirūpaṇaśailyā bhujajyādi dhanarṇatvaṃ sūcyata iti
22-25 | mandacalaparidhibhāgānabhidadhatā dīrghavṛttakakṣopasaṃjihīrṣayā nīcoccavṛttakalpanāvaicitryāvataraṇam
26 | svenāhate ityādinā kakṣāvṛttaprativṛttanīcoccavṛttānāṃ mithaḥ sambandhapratipādanakauśalam
7.p11.2
27-29 | prakāracatuṣṭayena karṇavyutpādanam, tatra prativṛttabhaṅgivinyāsena grahakakṣāṇāṃ
dīrghavṛttānukāratvābhivyañjanam
30-32 | ye kendradorjye ityādau vastuto na kaścid viśeṣaḥ | ihāntyaphalajyāyā
vāstavatve vāstavameva śīghraphalaṃ sidhyati
33 | trijyāhatetyanena phalopacayāpacayadarśanahetukasya pratimaṇḍalīyabhujasya nirūpaṇam | iha madhyaiva gatiḥ spaṣṭā vṛttadvayayogage dyucare iti sthūlāpi lalloktiḥ
kakṣāmadhyagatiryagrekhāprativṛttasaṃpāte ityasyāḥ sūkṣmokternidānamabhūt
34-35| syāt saṃskṛta ityādiḥ sphuṭīkaraṇopasaṃhāradik | seyaṃ gurubhūteti
vicārāntaram
36-39 | dināntaraiti udayāntaravat lakṣyabhūto viśeṣaḥ | etatkṣodārthaṃ calagaṇitavallalloktirapi draṣṭavyā
40 | dhīvṛddhida ityatra lallenetyupalakṣaṇam | yadvā—‘spaṣṭīkṛtau calaphalaṃ dyugateryaduktaṃ pūrvaistu tanna sadidaṃ gaṇakairvicintyam ' ityevaṃ paṭhyatām
41 | drākendrabhāgairiti sarvatra sūkṣmam ( dra. upa. pṛ. 185) iha ‘vakrārambhe vakratyāge ca gatiḥ pūrṇa bhavati' iti vāsanābhāṣyoktirlakṣyabhūtā | yadudāharaṇāni śrīmadvāpudevaśāstriṇāṃ pañcāṅgapatrāṇīti
42-44 | prācyāmityādi sarvatra pañcāṅgopajīvināṃ vyavahārārtham
45 | sphuṭagrahamityatra saṃśodhakoktiḥ samasyābhūteva
46 | kriyatūlādhareti nirayaṇagaṇanāttacvonmīlanam | yāṃ tithipatreṣu vaimatye'pi
vādino na hātumīśate
47-53 | yuktāyanāṃśādityādau sāyanagaṇanā tu vādināṃ śirasi mālyāyate
āryabhaṭa-varāha-brahmagupta-brahmadevagaṇiteṣvayanāṃśacarcā nāsti
54-57 | laṅkodayasādhanāni | iha tṛtīyaṃ laṅkodayasādhanaṃ saurānurūpam | etāni
7.p11.3
tathā 'krāntijyā sā trijīvāghnī' iti sauroktiśca | saṃprati golīyatrikoṇamitisiddhāntānāṃ mūlamiti dhyeyam | idameva kamalākareṇa
tattvaviveke tripraśnādau prapañcitam
62-65 | yuktāyanāṃśasyeti udayāntarasādhanaṃ tansūkṣmatvārthaṃ prakārāntaraṃ ca
71-74 | pañcāṅgāṅgabhūtādapi nakṣatrasādhanāt kimapi sūkṣmaṃ nakṣatrānayanamadṛṣṭapadavyavahāryam | kamalākareṇa tu svamanīṣayā yo dṛṣṭādṛṣṭabheda utpādyate sa tu
bhūyān bhinnaḥ
77-78 | ṣaṣṭirityādinā saṃhitādharmaśāstraghaṭako viśeṣaḥ
iti spaṣṭādhikāraḥ
yātreti pratijñā | ardhajyāgra iti jyācāpagaṇitaṃ ṣoḍaśakam | mṛdūcceneti
pāribhāṣikaṃ catuṣkam | mandoccaveti mandaśīghraphalaviṣayakaṃ catuṣkam | svenāhate
iti bhujakoṭiphalam | svakoṭīti karṇānayane trikam | tatkoṭijīveti ravīndugatisphuṭīkaraṇam | drāgdoriti kujādaśīghraphalam | drākkendrakoṭīti saṃśodhakoktaślokacatuṣṭayāḍhyam | syāt saṃskṛta iti dvikam | dināntareti sārdhadvikaṃ saṃśodhakoktisahitam | phalāṃśakhāṅketi trijyādrākkendreti saṃśodhakaślokābhyāṃ sahitam | drākkendrabhāgairiti trijyeti saṃśodhakoktisahitam | vyatyāsata iti saṃśodhakaślokatrikam | kriyatulārthareti sārdhatrayam | caraghaṭīti ṣaṭkam | tatrākṣajyaketi saṃśodhakoktaślokatrikaṃ nirakṣodaya nirapekṣasvadeśodaya sādhanamapi | bhānoriti pañcakam
ravīti dvikam | yātaiṣyanāḍīti sārdham | ṣaṣṭinaghneti dvikamiti ca tatsaṃkṣepaḥ
tripraśno hi kālatantrasya prāṇāḥ | yasmin jñāte gaṇitikaḥ prāṇavān
golajñaḥ syāt | atratyā viśeṣā aparicchinnāḥ
1-29 | lagnalamvajyāgrādiprakaraṇam
7.p11.4
30-52 | diṅniyamena chāyānayanaprakaraṇam
53-73 | kālaniyamena chāyānayanaprakaraṇam
74-109 | digdeśakālādipraśnā eva vaśiṣṭecana mahāpraśnasaṃjñāḥ, dṛggaṇitaikyārthaṃ
nalikābandhaśceti tatra tatra bhūyāṃso viśeṣāḥ
jaguriti tripraśnasvarūpārakhyānam | atrācāryeṇoktā jyotpattirbahuviprakṛṣṭatvādadhyayane mandādareva jāyata iti tatsaṃnikarṣaḥ saṃkṣepapakṣe'pyatyāvaśyaka
ityuddhriyate iṣṭāṅgulavyāsadleneti caturviṃśatikā | ihopapattayastu ciraṃjīvinā
golādhyāyasya hindībhāṣānuvāde lakhanaūmudrite savistaraṃ nirūpitā eva | tātkālikākam̐ṇeti lagnānayane ślokaṣaṭkam | atra praśnamukhena saṃśodhakokto viśeṣaḥsā devasaṃsṛṣṭaviśeṣakāyā
nirūpyatāmaṅga ! vidhānamāyā
yadvāsanāśāsanasaṃdihānā
muhyanti vijñā api sābhimānāḥ
yā saṃhitājātakasaṃnidhāne
phalāśrayā dvādaśabhāvabhaṅgiḥ
sā citracaryārpaṇajāgarūkā
nibhālyatāṃ tattvavivekavedin !
yā sāyanākaṃsya bhujajyakā sā
tribhadyajīvāguṇitā dyumaurvyā
bhaktāttacāpasya lavāḥ kharāṃśorādye pade syurviṣuvāṃśakāste
taccāpabhāgaiḥ khabhujaṅgacandrā
hīnā dvitīye'tha yutāstṛtīye
tūrye pade cakralavā vihīnā
bhānorbhaveyurviṣuvākhyabhāgāḥ
yātena śeṣeṇa divā dinārdhaṃ
vivarjitaṃ prāk parataḥ kapāle
bhaveddineśasya nataṃ krameṇa
naktaṃ tu śeṣeṇa gatena yuktam
ṣaḍghnībhirnatanāḍībhistīkṣṇāṃśorviṣuvāṃśakāḥ
prācyāṃ hīnā yutāḥ paścāt
syuḥ khamadhyasya te dhruvam
ākāśamadhyaviṣuvākhyalavāḥ prakalpyāṃ'śādyo ravistadapamajyakayārkanighnyā
tatsūryagolavaśato rahitātha yuktā
kāryākṣabhāhataparāmamakoṭijīvā
tato'kṣaśravasā labdhaṃ dṛkkṣepo yamadigbhavet
7.p11.5
viyoge'tra vilomā cecchuddhikṣeyastadottaraḥ
tato vitrībhasya śrutiṃ sādhayitvā
tayā kalpitāharpateḥ koṭijīvām
nihatyākṣakaṇena bhaktvā yadāptaṃ
bhaved dhīmatā taddhanuḥ saṃvidheyam
dhanuṣā tena hīnāḍhyaṃ bhaṣaṭkaṃ kalpite ravau
mṛgakaryādiṣaḍbhasthe kramāt syātsāyanā tanūḥ
evaṃ tadā yadā rāśitritayajyayā hatāt
dṛkkṣepāt trijyayā labdhamalpamakṣaguṇād bhavet
anyathā dhanuṣā tena cakraṃ hīnayutaṃ kramāt
karkinakrādiṣaḍbhasthe kalpite'rke bhavettanuḥ
triva·dṛkṣe 1 tra·akṣa·padyu 1 = laṃ· pakrāṃ· viṣu 1
triva·dṛkṣe 1 = tra·akṣa·padyu 1 laṃ· pakrāṃ· viṣu 1
dṛkṣe 1 = (vi. padyu 1)/(paka 1) (krāṃ 12)/(paka 1)
tulādau tu—
dṛkṣe 1 = (vi. padyu 1)/(paka 1) (krāṃ 12)/(paka 1)
ubhayatra krāṃ = kalpitaravikrāntijyā | etena ' ākāśamadhyeti ' ślokoktamupapadyate | tataḥ pūrvakṣetre koṇānupātāt (viṣu· laṃ 1)/(viśaṃ 1)
ābhyāṃ koṇānupātaphale utthāpanāt (viṣuko·vilaka 1)/(paka 1)
etena ' tato vitribhasyeti ' śloka upapadyate | punaḥ pūrvakṣetra eva lambāṃśān
dharaṇi prakalpya kadambagatakoṇakoṭijyā = (triva·akṣa 1 triva·dṛkṣe·padyu 1)/(viśaṃ· pakrāṃ 1)
atra bhājye akṣa 1 ? (dṛkṣe·padyu 1)/(tra 1)
yatra tu khasvastikād vitribhamuttarato'pi yāti tatra vilomaśuddhiprasaṅge yadā
labdhamalpaṃ tadānīṃ cakraṃ hīnayutaṃ kāryaṃ yadā punaradhikaṃ tadā ṣaṭcakraṃ hīnayutamiti
dhūlīkarmaṇāpi draṣṭavyam | tathāca candradevapaṇḍitāḥ—
‘sphuṭamevamavācīne dṛkkṣepe viduṣāmidam
vilomaśuddhyā siddhe'pi saumye vyastamapi sphuṭam ||’
7.p11.6
atra saṃskāryadhanuḥsvarūpaṃ tu saṃpātādyupakaraṇādyākṣarairanusaṃdhātavyam | tathāhi,
makarādikendre saumyagolagate lagne-vime + mela = 90
mela + laa = 90
vime+2 mela+laa=180
-( vime + mela + laa ) = dhanuḥ
∴ mela = 180 - dhanuḥ = lagnam
mevi+via = 90
via+ala = 90
mevi+2via+ala =180
-( via ) = dhanuḥ
∴ mevi + via + ala=180-dhanuḥ=lagnam
evamagre'pi
evaṃ prāyaprakārepu praveśārthaṃ bāpudevaśāstriṇāṃ bījaṃ trikoṇamitiśca jñāyetām
golakṣetramititrikoṇamitī tu mama, golaprakāśakartṝṇāṃ vā | ubhayamapi arabībhāṣālikhitasya ‘ukara’ pustakasya ‘nepiyara’ kalpanānāṃ ca pratibimbabhūtam | tatra golaprakāśoye tu jaṭāle bahutra punaruktabhūte apīti parīkṣaṇīyam
vṛtte'mbha iti catuṣkam | śaṅkuritiṣaṭkam | agrākṛtimitikoṇaśaṅkuḥ | tatra
akṣaprabheti saṃśodhakoktaślokaṣaṭkam | sa saumyagola iti sārdhadvayam | athāpamāṃśotkrameti kamalākaroktiḥ | tribhajyayā ceti saṃśodhakoktiḥ | hatirantyā tato dinārdhaśaṅkuḥ | hatiḥ palakṣetreti dinārdhadṛgjyā | dṛgjyātrijīve iti chāyākarṇau | cakrāṃśakāṅka iti catuṣkam | karṇāgrayā bāhuriti | palaprabhādyatriguṇeti saṃśodhakokto viśeṣaḥ
unnatakālānnatakālācca jña nayanam | chāyātaḥ kālasyārkasya bhujasya cānayanam
natāsujīveti kamalākaroktayaḥ
1 | dṛṣṭveṣṭabhāmiti praśnau
2 | atheṣṭakālāpamabāhuśaṅkan
3 | 'viddhvaikasmin yaḥ kapāle dvivāraṃ
jñātakrānterbhāskarasyonnatāṃśān
jñātvā vedhānehasorantaraṃ ca
brūte'kṣāṃśān sa pravīṇo'sti gole ||'
4 | dinakare karivairidaleti
5 | mārtaṇḍaḥ samamaṇḍalaṃ kileti praśnau
6 | mārtaṇḍe samamaṇḍalaṃ viśatīti
7.p11.7
7 | paścāṅguleti krāntidvaividhyajñānārthaṃ prāk saṃśodhakairūktā dṛggolabhaṅgiḥ
saṃbandhitvenāsambhavī pradarśita iti | etāñjñātvā jyotirgaṇite tu asmin
praśne jñātā rāśayaḥ—
palabhā aṃgu. 5 akṣāṃśāḥ 22̍ 37e chāyā aṃgu. 9
palakoṭiḥ ,, 12 sūryonnatāṃśāḥ 53 8 chāyākoṭiḥ ,, 12
palakarṇaḥ ,, 13 sūryyanatāṃśāḥ 36 52 chāyākarṇaḥ ,, 15
jñeyarāśiḥ krāntiḥ sūryo vā
atra jñeyarāśijñānārthaṃ trividhaṃ tryasragaṇitaṃ karaṇīyam
(1) prathame golīye tryasre—
jñātāvayavāḥ = akṣakoṭimitau dvau bhujau .... .... (1)
etayormadhyavartikoṇa unnatakālāṃśamitaḥ .... (2)
jñeyāvayavaḥ = unnatakālakoṇasaṃmukho bhuja ādyasaṃjñakaḥ.... (3)
ekatarabhujasaṃmukhakoṇaḥ parasaṃjñakaḥ .... (4)
(2) dvitīye golīye tryasre—
jñātāvayavāḥ = eko bhuja ādyakoṭiḥ .... .... (1)
aparo bhujo natāṃśāḥ .... .... (2)
natāṃśasaṃmukhaḥ koṇo jātyo nāma 90 mitaḥ (3)
jñeyāvayavaḥ = jñātabhujamadhyavartikoṇaḥ parasaṃskāraḥ .... (4)
(3) tṛtīye sarale'kṣakṣetre—
avayavāḥ = ekaḥ koṇo'kṣāṃśāḥ, etatsaṃmukhe carajyā
aparo lambāṃśāḥ ,, krāntijyā
tṛtīyo jātyaḥ ,, agrā
prathame golīye tryasre—
ādyadalajyā = akṣakoṭijyā ✕ unnatakālakoṇārdhajyā .... (1)
parajyā = unnatakālakoṇajyā ✕ akṣakoṭijyā / ādyajyā .... (2)
dvitīye golīye tryasre—
parasaṃskārakoṭijyā = ādyakoṭijyā x natāṃśakoṭijyā .... (3)
ādyajyā x natāṃśajyā
agrā dvividhā = paraḥ + parasaṃskāraḥ, .... .... (4)
tṛtīye saralanvase-krāntijyā = agrā X akṣakoṭijyā .... .... (5)
7.p11.8
iti vilikhya saṃśodhakoktaṃ padyatrayaṃ likhitam-‘iha prasādhyonnatakālakhaṇḍajyakāmathaitāṃ guṇayeddvibhū 12 bhiḥ
tato'kṣakarṇena hṛtātphalasya
cāpaṃ dvikenā'hatamādyasaṃjñam
trirāśijīvonnatakālamaurvyoḥ
samāhaterdvādaśabhirhatāyāḥ
ādyasya maurvyāṃ palakarṇanighnayā
labdhasya cāpaṃ parasaṃjñakaṃ syāt
arkatrijīvāhatirādyakoṭijyayā vinighnī vihṛtādyamaurvyā
tato bhavā'kṣasya bhaveddhanuryat
tatkoṭiyuktonaparaṃ vidadhyāt ||’
tadanu svakṛtaṃ padyadvayam‘evaṃ parasya dvividhasya koṭī
agre bhavetāmanayorjyakābhyām
arkā 12 hṛtābhyāṃ palakarṇalabdhī
krāntijyake praśnaguṇānusāre
bhānoḥ parakrāntivaśātkvacitsatkrāntidvayaṃ hyekavidhaṃ kvacicca
kvacittu mānadvayamapyasatsyātpṛcchedvidṛddhvā yadi sūryamatra ||’
tattvavivekasya ṭippaṇyāṃ tu-‘unnatāsūtkramajyāhatākṣaprabhā
sākṣakaṇonnatāsṛjyakāghātahṛt
trijyakāghnī tato bhāddalaiyadhaim̐nurdhīmatā'dhyaḥ prakalpyo'sya koṭijyakā
śaṅkuguṇyākṣakaṇena guṇyā hṛtā
sūryagupyonnatāsṛjyayāptasya yā
cāpakoṭirdvidhā sādyayukkonitā
golayoragrakāṃśā bhaveyuḥ kramāt
cāpakoṭiryadālpāyamānāttadā
tadyutistadviyogaśca mānadvayam
saumyagole'grakācāpajātaṃ sadā
jāyate cetparāgrāṃśamityalpakam ||’
itīti
vidhāyavindumiti nalikāvandhaḥ | turīyayantramiti
iti grahagaṇitasyopakaraṇabhūtaṃ tripraśnāntaṃ pūrvārdham
puṣpavatparvasaṃbhavaḥ | puṣpavatoḥ parvaṇī | grahacchāyā | udayāstau | śṛṅgonnatiḥ | grahayutiḥ | bhagṛhayutiḥ | krāntipāta iti sarvaṃ uttarārdhagrantho'pi pūrvato
7.p11.9
viśiṣṭa eveti tattatprakaraṇo jñeyam | vaiśiṣṭyaṃ ca lekhato vāsanāśāsanato yathāsaṃbhavaṃ jhaṭiti maṅgārohataḥ paryante dṛkpratyayayogācceti caturasraṃ mārmikaiḥ svayamūhyaṃ,
samasyāyitaśaṃsaneneti kiṃ piṣṭapeṣaṇaprāyeṇa gatānugatikamārgeṇeti saṃkṣepaḥ
7.p12
iti grahagaṇitādhyāyaḥ
Linked texts (2)
- Golādhyāya (Bhāskarācārya II) — Bhāskarācārya II, Sanskrit
- Siddhāntaśiromaṇi — Bhāskara II, Sanskrit